Werkelijkheid

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Realiteit)
Ga naar: navigatie, zoeken
De Aarde gezien vanaf de Apollo 17.

Het begrip werkelijkheid of realiteit is een aanduiding voor de manier waarop de wereld en het leven dat zich daarop afspeelt zich aan het bewustzijn voordoen, en is nauw verbonden met het begrip "bestaan". Het gegeven "werkelijkheid" is een elementair begrip, dat zo evident lijkt dat het geen nadere beschouwing behoeft. In veel wetenschappelijke disciplines wordt de "werkelijkheid" dan ook als vanzelfsprekend verondersteld; in de filosofie en de wetenschapsfilosofie echter wordt het begrip "werkelijkheid" geproblematiseerd.

Het (niet) bestaan van de werkelijkheid[bewerken]

Binnen de sceptische filosofie wordt het bestaan van een objectieve werkelijkheid ontkend[bron?]; het begrip 'werkelijkheid' wordt door deze filosofische richting beschouwd als zijnde niet meer dan een subjectieve gedachten-constructie.

In het menselijk cognitief bewustzijn kan men onderscheid maken tussen werkelijkheidsbeleving en fantasie. Fantasie komt voort uit de individuele gevoelswereld die voortborduurt op, en verder gaat dan, de werkelijkheid: in de individuele belevingswereld van het individu, in de literatuur, in de beeldende kunst.

Einstein schreef: "Het geloof in een externe wereld, onafhankelijk van het waarnemend subject, is de basis van alle natuurwetenschap. Omdat, evenwel, zintuiglijke waarneming slechts indirect informatie geeft van deze externe wereld, kunnen we deze laatste alleen vatten met speculatieve middelen. Dientengevolge kan onze notie van de materiële werkelijkheid nooit definitief zijn."[1]

Kennis over de werkelijkheid[bewerken]

In de vroegere wetenschap en filosofie verkeerde men in de veronderstelling dat men rotsvaste, ware en absolute kennis kan opdoen van de ons omliggende wereld, en dat deze kennis beantwoordt aan de werkelijkheid: de zogenaamde correspondentietheorie. In de filosofie is altijd wel gestreden om wat deze absolute kennis dan zou moeten behelzen. Maar de aanname dat men tot, met de objectieve werkelijkheid overeenkomende, kennis kon komen was onbetwist.

De filosoof Immanuel Kant heeft echter als eerste een onderscheid gemaakt tussen de wereld op zich, onafhankelijk van menselijke waarneming: het ‘Ding an sich’ (de wereld als zelfstandige entiteit), en de menselijke, intersubjectieve kennis omtrent deze wereld. Kant benadrukte dat niet kan worden aangetoond dat de kennis die wij over de wereld bezitten direct op die wereld betrekking heeft. Kant kwam hier met de aanschouwingsvormen 'tijd' en 'ruimte' en stelde dat dit geen eigenschappen zijn van de ‘wereld op zich’, maar dat ze betrekking hebben op de menselijke belevingswereld: tijd en ruimte zijn eigenschappen, die de mens bij zijn waarneming van de wereld betrekt. Kant stelde nu algemener dat de mens de "wereld op zich" niet kan kennen. Hiermee kwam Kant met een kritisch standpunt ten aanzien van de mogelijkheid tot kennisverwerving.

De huidige moderne opvatting omtrent kennisverwerving heeft de nuancering van Kant niet overgenomen (vergelijk echter de uitspraak van Einstein hierboven). Bij de vraag of kennis al dan niet correspondeert met, of verwijst naar, de "werkelijkheid", staat men in de dagelijkse wetenschappelijke praktijk niet stil. Kennis beoordeelt men niet zozeer naar absolute waarheid, maar naar empirische (wetenschappelijk-contextuele) juistheid en effectiviteit. Kennis van de werkelijkheid beschouwt men ook niet meer als absoluut, maar als waarschijnlijk. Hierbij is er wel een onderscheid te maken tussen respectievelijk formele (de praktijk overstijgende) kennis zoals vervat in de wiskunde of in de logica, en empirische (praktische) natuurwetenschappelijke kennis. Er zijn echter ook denkers die de lijn van Kant hebben doorgetrokken en geradicaliseerd. Een belangrijke naam in dit verband is Richard Rorty.

Volgens het objectivisme, de filosofie van Ayn Rand, bestaat er wel degelijk zoiets als de "werkelijkheid". Ayn Rand stelt dat absolute objectieve kennis mogelijk is, zij het vergezeld van een context. Objectieve kennis verwijst altijd naar de realiteit, al is het vaak indirect. ‘Vloeibaar’ is bijvoorbeeld (net als tijd) een abstract concept. Wanneer naar twee (concrete) objecten gekeken wordt, zoals water en alcohol, kan men ontdekken dat ze beiden overeenkomstige eigenschappen hebben, één daarvan is dat ze beiden vloeibaar zijn. Dit abstracte begrip is dus een concept gebaseerd op een overeenkomstigheid die bepaalde objecten in de werkelijkheid hebben. Nog hogere niveaus van abstractie zijn mogelijk door concepten te vormen op basis van abstracte concepten, een voorbeeld daarvan is tijd.[2]

Zie ook[bewerken]

Externe link[bewerken]

  • WORLDVIEWS: Research Community Integrating World Views, een aantal research papers (deels in Engels).
Wikiquote Wikiquote heeft een of meer citaten gerelateerd aan Werkelijkheid.