Vlaamse Gebarentaal

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Vlaamse Gebarentaal
Gebruikt in Vlaanderen
Gebruikers 6000 moedertaalsprekers, 7000 andere sprekers
Rang onbekend
Taalfamilie

Gebarentaal

Dialecten

vijf varianten:

  • Antwerpse
  • West-Vlaamse
  • Oost-Vlaamse
  • Limburgse
  • Vlaams-Brabantse
Alfabet Handalfabet Vlaamse gebarentaal
Officiële status
Officieel in
Vlaanderen
Taalcodes
ISO 639-1 -
ISO 639-2 -
ISO 639-3 vgt
Portaal  Portaalicoon   Taal

De Vlaamse Gebarentaal (roepnaam VGT, ook wel eens Vlaams-Belgische Gebarentaal genoemd) is de gebarentaal in Vlaanderen.

De taal is voortgekomen uit de Belgische Gebarentaal. Deze ontstond aan het einde van de achttiende en begin van de negentiende eeuw door vermenging van de Franse Gebarentaal met lokaal ontstane gebarentalen. Onder invloed van de federalisering van België splitste ze in twee variëteiten: de Vlaamse Gebarentaal en de Frans-Belgische Gebarentaal.

VGT is een officieel erkende taal in Vlaanderen en de moedertaal van zo'n zesduizend Vlamingen. Daarbovenop beheersen zo'n zevenduizend Vlamingen het als een tweede taal. In Vlaanderen kan men cursussen volgen (van 20 lessen bestaande uit ongeveer 2 uur), onder leiding van de Federatie voor Vlaamse Dovenorganisaties (Fevlado).

De taal kent vijf regionale dialecten, wiens verspreiding ongeveer overeenkomt met de provincies van Vlaanderen. Deze dialecten verschillen hoofdzakelijk door een aantal onderling verschillende gebaren voor dezelfde woorden. Het merendeel van de gebarenschat is echter, net als de grammatica, gelijk.

Veelvoorkomende misverstanden[bewerken]

Gebarentalen zijn natuurlijk ontstane talen, dus geen kunsttalen zoals het Esperanto. Zij zijn hierdoor ook niet universeel. Verschillende dovengemeenschappen hebben verschillende gebarentalen. In Vlaanderen is dit de Vlaamse Gebarentaal, in de Franse Gemeenschap van België de Frans-Belgische Gebarentaal en in Nederland de Nederlandse Gebarentaal.[1]

Deze gebarentalen zijn onafhankelijk van de gesproken taal ontstaan. Vlaamse en Nederlandse gebarentaal zijn dus geen Nederlands met Gebaren. Dit wordt geïllustreerd door het feit dat de Vlaamse Gebarentaal dichter bij de Frans-Belgische ligt dan bij de Nederlandse, hoewel de gesproken taal in Vlaanderen en Nederland dezelfde (het Nederlands) is, maar in Franstalig België het Frans, dat slechts ver verwant is met het Nederlands.[1]

Geschiedenis[bewerken]

Ontstaan[bewerken]

De allereerste school voor dove kinderen werd omstreeks 1760 in Frankrijk opgericht door priester Charles-Michel de l’Epée. De Parijse dovengemeenschap maakte toen gebruik van een eigen gebarentaal, de Oude Franse Gebarentaal (Vieille langue des signes française). De l’Epée ontdekte deze en ontwierp een eigen gebarentaal waarin hij gebaren van de Oude Franse Gebarentaal combineerde met zelfbedachte gebaren en elementen van de gesproken Franse taal, de huidige Franse Gebarentaal. Deze gebarentaal werd gebruikt in de dovenschool die hij oprichtte.[2]

Omdat de dovenschool van de l'Epée de eerste was, had zij een grote invloed op dovenonderricht in andere landen.[2] Zo ook in België. De eerste dovenschool in Vlaanderen werd in 1820 in Gent opgericht. In het begin gingen Belgische onderwijzers naar Parijs (of andere scholen waar de Franse methode gehanteerd werd) voor hun opleiding. Zij brachten de Franse Gebarentaal mee.[3] Door vermenging met al voordien bestaande, plaatselijke gebarentalen ontstond de Belgische Gebarentaal.[2]

Onderdrukking[bewerken]

Aan het begin werd dus gebarentaal gebruikt in de Belgische dovenscholen. In 1880 werd echter op de Milanconferentie (de eerste internationale conferentie van dovenonderwijzers) besloten dat doven best zonder gebaren konden worden onderwezen. Gebaren werden verboden in de klas en kinderen moesten leren liplezen en Nederlands spreken. De kinderen gebruikten echter nog altijd VGT op de speelplaats. Pas in de jaren '90 kwam aan deze situatie verandering.[3]

Federalisering van België[bewerken]

De federalisering van België tijdens de tweede helft van de twintigste eeuw had een sterke invloed op de Belgische dovengemeenschap. NAVEKADOS (de Nationale Vereniging voor Katholieke Doof-Stommen) was een van de eerste Belgische organisaties die splitste in een Vlaamse en Waalse component. Hierdoor werden aparte evenementen georganiseerd voor Vlaamse en Waalse doven. Het onderlinge contact af; de varianten begonnen steeds meer uit elkaar te groeien.[3]

Tot 1990 sprak men nog meestal over één Belgische Gebarentaal met een Vlaamse en Waalse variant. In de loop van de jaren '90 werden de verschillen tussen de twee variëteiten echter steeds duidelijker. Men begon te spreken over de Vlaams-Belgische Gebarentaal. Op een vergadering van Fevlado in oktober 2000 stemden de aanwezige leden dan bijna unaniem voor de naam "Vlaamse Gebarentaal."[3]

Erkenning[bewerken]

Op 26 april 2006 werd in de plenaire zitting van het Vlaams Parlement, op unanieme wijze, de Vlaamse Gebarentaal officieel erkend.[4][5][noot 1] Dit werd bereikt na een jarenlange strijd van de Vlaamse Dovengemeenschap. Het gelijktijdig zetelen van Helga Stevens in het Vlaams parlement en de succesvolle petitie van het Doof Actie Front, hebben hierbij als katalysator gewerkt.

Uit de toelichting bij het voorstel van decreet:[6]

Aanhalingsteken openen

Culturele erkenning houdt dus in dat de Vlaamse overheid de Vlaamse Gebarentaal erkent als de volwaardige taal van de Dovengemeenschap in Vlaanderen. Die 'erkenning' omvat hierbij de drie betekenissen van het woord: (1) de Vlaamse overheid bevestigt de juistheid van het feit dat de Vlaamse Gebarentaal de taal is van de Dovengemeenschap in Vlaanderen, (2) de Vlaamse overheid aanvaardt het bestaan van die taal ook op juridisch vlak en behandelt ze als dusdanig en (3) de Vlaamse overheid uit haar waardering voor deze taal.

Het is echter van belang dat die erkenning niet symbolisch blijft. Culturele erkenning brengt immers een aantal morele plichten met zich mee die enerzijds verankerd moeten worden in decreten van het Vlaams Parlement of die anderzijds acties vragen van de Vlaamse Regering.

Aanhalingsteken sluiten

Kenmerken[bewerken]

Vlaamse Gebarentaal (of VGT) is een volwaardige, zelfstandige taal met een eigen woordenschat (of gebarenschat)[noot 2] en een eigen grammatica. In Vlaamse Gebarentaal kan men over al dezelfde onderwerpen spreken waar men in het Nederlands over kan spreken.[1]

Vingerspelling[bewerken]

V in Vlaamse Gebarentaal

Vingerspelling is een manier om met de handen de letters van het alfabet voor te stellen. Het is dus een systeem gebaseerd op het geschreven Nederlands en heeft eigenlijk niet direct iets met Vlaamse Gebarentaal te maken. Toch wordt het vaak gebruikt door Vlaamse Gebarentaligen om bijvoorbeeld plaats- of persoonsnamen te spellen, of als gebaar voor afkortingen zoals BTW, OCMW, ...[1]

Naamgebaren[bewerken]

Bij mensen over die vaak gesproken wordt, zoals leden van de Dovengemeenschap of bekende personen (bijvoorbeeld politici), wordt de naam niet telkens gespeld. Zij krijgen een eigen gebaar, een naamgebaar. Dit is dan gebaseerd op een typisch (uiterlijk) kenmerk, een eigenschap, een hobby, een eigenaardigheid, of gewoon op basis van de voor- of familienaam. Ook steden en landen hebben vaak naamgebaren.[1]

Mondbeeld[bewerken]

Nogal wat gebaren in de Vlaamse Gebarentaal hebben een "gesproken" component. Men vormt tijdens het gebaren met de mond het overeenkomstige Nederlandse woord. Dit komt doordat dove kinderen tot ver in de jaren '90 hun eigen taal niet mochten gebruiken op school, maar moesten leren liplezen en Nederlands spreken.[2] Deze gesproken component is het grootste verschil tussen de Vlaamse en Frans-Belgische Gebarentaal. In de Vlaamse komt deze uit het Nederlands; in de Frans-Belgische uit het Frans.

Variatie[bewerken]

Vlaamse Gebarentaal telt vijf dialecten die elk gebruikt worden in een regio die min of meer samenvalt met een van de Vlaamse provincies, omdat dit voortvloeit uit de locatie van de verschillende doveninstituten of -scholen. Men spreekt dus over de Antwerpse, Limburgse, West-Vlaamse, Oost-Vlaamse en Vlaams-Brabantse variant van de Vlaamse Gebarentaal. Deze varianten verschillen slechts licht van elkaar: de grammatica is bijna hetzelfde en ook de woordenschat is grotendeels gelijk. Slechts enkele gebaren zijn onderling verschillend. De West-Vlaamse variant kent bijvoorbeeld een ander gebaar voor suiker dan de Antwerpse.[2]

Buiten regionale variatie is er ook variatie op basis van geslacht. Tot de jaren '70 waren er aparte dovenscholen voor jongens en meisjes. Hierdoor begonnen de VGT gebruikt door mannen af te wijken van die gebruikt door vrouwen. Er is echter nog weinig onderzoek gedaan naar de verschillen.[3]

Standaardisering[bewerken]

VGT werd lange tijd niet gebruikt in contexten waarin men nood heeft aan een standaardtaal (zoals het onderwijs, op TV, ...). Toen men terug begon de taal in het onderwijs te gebruiken rees echter de vraag naar een standaardtaal. Er werd gezegd dat VGT niet goed als onderwijsmedium gebruikt zou kunnen worden tot er een gestandaardiseerde gebarenschat was.[2]

Hierdoor organiseerde Fevlado in het voorjaar van 1997 een debatavond bijgewoond door onder meer de vertegenwoordigers van dovenorganisaties en verenigingen van ouders van dove kinderen.[2] Enkele horende taalkundigen voor VGT waren ook aanwezig als experts om de voor- en nadelen van een gedwongen standaardisering uit te leggen. Zij hadden echter geen zeg over de uiteindelijke beslissing.[3] Hierna wees Fevlado officieel een verplichte/gestuurde standaardisering af.[2]

De Vlaamse Gebarentaal kent momenteel een spontaan standaardiseringsproces: de verschillende varianten groeien steeds meer naar elkaar toe.[2]

Verschillende gebarentalen[bewerken]

Land/regio Gebarentaal Gesproken taal
Vlag van België België (Vlag Franse Gemeenschap Franse Gemeenschap) LSFB Frans-Belgische Gebarentaal Langue des Signes de Belgique Francophone Frans
Vlag van België België (Vlag Vlaams Gewest Vlaanderen) VGT Vlaamse Gebarentaal Vlaamse GebarenTaal Nederlands
Vlag van China China CSL Chinese Gebarentaal Chinese Sign Language Chinees
Vlag van Duitsland Duitsland DGS Duitse Gebarentaal Deutsche GebärdenSprache Duits
Vlag van Frankrijk Frankrijk LSF Franse Gebarentaal Langue des Signes Française Frans
Vlag van Italië Italië LIS Italiaanse Gebarentaal Lingua dei Segni Italiana Italië-San Marino
Vlag van Nederland Nederland NGT Nederlandse Gebarentaal Nederlandse GebarenTaal Nederlands
Vlag van Nicaragua Nicaragua ISN Nicaraguaanse Gebarentaal Idioma de Signos Nicaragüense Spaans
Vlag van Oostenrijk Oostenrijk ÖGS Oostenrijkse Gebarentaal Österreichische GebärdenSprache Duits
Vlag van Turkije Turkije TİD Turkse Gebarentaal Türk İşaret Dili Turks
Vlag van Verenigd Koninkrijk Verenigd Koninkrijk BSL Britse Gebarentaal British Sign Language Engels
Vlag van Verenigde Staten Verenigde Staten ASL Amerikaanse Gebarentaal American Sign Language Engels
Vlag van Zweden Zweden STS Zweedse Gebarentaal Svenskt teckenspråk Zweeds
Vlag van Zwitserland Zwitserland (Duitstalig Zwitserland) DSGS Zwitserduitse Gebarentaal DeutschSchweizer GebärdenSprache Duits
Vlag van Zwitserland Zwitserland (Romandië) LSFSR Zwitsers-Franse Gebarentaal Langue des Signes Française de Suisse Romande Frans

Externe links[bewerken]