Het Zuid (Antwerpen)

De wijk Het Zuid in de Belgische stad Antwerpen (vaak afgekort tot 't Zuid) ligt in het zuiden van de binnenstad. Mede door de vele bars, restaurants en cafés staat ze bekend als een hippe buurt. De wijk wordt gekenmerkt door de vele musea, waaronder het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten, het Museum van Hedendaagse Kunst en het Fotomuseum.

Bezienswaardigheden

Een stukje van het Zuidpark, op de locatie van de gedempte Zuiderdokken.

De wijk staat bekend voor haar vele musea. Het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten, het Museum van Hedendaagse Kunst en het Fotomuseum zijn hiervan de bekendste. In deze buurt bevinden zich ook verschillende gebedshuizen, met onder andere de Sint-Michiel-en-Sint-Petruskerk en de Hollandse Synagoge. Er zijn verder veel statige herenhuizen en sierlijke art nouveauhuizen in de wijk te vinden, waaronder De Vijf Werelddeelen en het Liberaal Volkshuis "Help U Zelve".

Van noord naar zuid liggen doorheen de wijk de gedempte Zuiderdokken. Waar zich vroeger drie dokken bevonden, lag hier van 1969 tot 2017 een grote parkeer- en evenementenruimte. Hierna werd deze locatie heraangelegd tot een ondergrondse parkings met daarbovenop het Zuidpark. Langs dit park bevinden zich onder meer het Zuiderpershuis en de Waterpoort, een triomfboog uit 1624. Op de Marnixplaats staat het monument Schelde Vrij. Dit beeld werd in 1873 ontworpen door architect Jean-Jacques Winders, in samenwerking met Louis Dupuis, Jacques De Braekeleer en Frans Floris, en herdenkt het einde van de Sluiting van de Schelde.

• 
  Koninklijk Museum voor Schone Kunsten
• 
  Museum van Hedendaagse Kunst
• 
  Fotomuseum
• 
  Interieur Sint-Michiel-en-Sint-Petruskerk
• 
  Hollandse Synagoge
• 
  De Vijf Werelddeelen
• 
  Liberaal Volkshuis "Help U Zelve"
• 
  Zuiderpershuis
• 
  Waterpoort
• 
  Schelde Vrij

Ligging

De wijk bevindt zich in het zuiden van de binnenstad, en behoort tot het district Antwerpen. Ze wordt begrensd door de Van der Sweepstraat, de Jan van Gentstraat, de Kasteelpleinstraat, de Kronenburgstraat, de Scheldestraat en de Kaaien langs de Schelde. Grenzend aan Het Zuid bevinden zich de wijken Nieuw Zuid, Brederode, Quartier Latin en Sint-Andries.

Het stratenplan is doordacht geometrisch, met brede straten in een sterpatroon. Het is geïnspireerd op wat Georges-Eugène Haussmann in Parijs verwezenlijkte. Dit patroon is onder meer herkenbaar op de Marnixplaats, de Lambermontplaats, de Leopold de Waelplaats en de Gillisplaats. Hierdoor wordt de wijk soms ook Petit-Paris genoemd.

Geschiedenis

Antwerpen in de tweede helft van de zestiende eeuw, met in het zuiden de Citadel.

Eind zestiende eeuw was Antwerpen protestants. Dit was niet naar de zin van de katholieke Spaanse machthebbers. In opdracht van Fernando Álvarez de Toledo, de hertog van Alva, bouwde men daarvoor van 1568 tot 1572 een dwangburcht op de huidige locatie van Het Zuid: de Citadel van Antwerpen. Kort na het Beleg van Antwerpen omstreeks 1585 kreeg het een vijfhoekige vorm, met vijf bastions. De huidige Lambermontplaats bevindt zich op het toenmalige binnenplein. Heel wat straatnamen in de wijk herinneren nog aan de Tachtigjarige Oorlog: de Admiraal de Boisotstraat, de Brederodestraat, de Graaf van Egmontstraat, de Graaf van Hoornestraat, de Marnixplaats, de Montignystraat en de Zwijgerstraat. De Kasteelstraat verwijst naar de citadel, de Pacificatiestraat naar de Pacificatie van Gent en de Belegstraat naar het Beleg van Antwerpen.

De Zuiderdokken gezien vanuit de lucht, halverwege de twintigste eeuw voordat ze werden gedempt.

De dwangburcht stond er tot 1874, en speelde onder andere een belangrijke rol tijdens de Belgische Revolutie. Nadat ze was afgebroken werden hier de wereldtentoonstellingen van 1885 en 1894 georganiseerd. Voor deze tentoonstellingen werden huizen in veelal neoclassicistische stijl gebouwd. Parijs werd destijds als het toonbeeld der steden aanzien, en dus kreeg het Zuid een gelijkaardig stratenplan. De bedoeling was er een chique buurt voor de burgerij van te maken, en dus werd centraal het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten opgericht. Na zo'n tien jaar was de wijk afgerond. Het was overigens in diezelfde periode dat drie Zuiderdokken werden aangelegd in de wijk voor de binnenvaart.

Met de opening in april 1903 van de Hippodroom op de Leopold de Waelplaats was de wijk tot in 1959 een trekpleister voor alle soorten van amusement. Het verval van de Hippodroom en het dempen van de Zuiderdokken zorgde voor een periode van verval vanaf de jaren 1960. Wanneer in de jaren 1980 verschillende kunstenaars besloten om er te gaan wonen, groeide de wijk opnieuw uit tot een hippe buurt. De omvorming van het parkeerterrein op de gedempte Zuiderdokken tot een park in de jaren 2010 hielp hierbij.

Externe link

• Wijk in de kijker: Het Zuid en Nieuw Zuid (Visit Antwerpen)

Bronnen, noten en/of referenties