A12 (België)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Autosnelweg 12
De A12 bij Wilrijk
De A12 bij Wilrijk
Autosnelweg 12
Autosnelweg 12
Land België
Provincie Brussels Hoofdstedelijk Gewest, Vlaams-Brabant, Antwerpen (provincie)
Lengte 55 km
A12 op autosnelwegen.net
Lijst van Belgische autosnelwegen
Portaal  Portaalicoon   Verkeer & Vervoer
België
Traject
Vlag van Nederland van/naar Bergen op Zoom A4
Grens met ander EU-land Grens met Nederland
Afrit autosnelweg 11 Zandvliet
Afrit autosnelweg 12 Berendrecht
Afrit autosnelweg 13 Stabroek N111
Knooppunt van wegen Antwerpen-Haven R2
Afrit autosnelweg 14 Hoevenen
Afrit autosnelweg 15 Leugenberg N114
Afrit autosnelweg 16 Ekeren N180
Knooppunt van wegen Antwerpen-Noord R1 E19 A1 E19
RING Ring Antwerpen R1
Knooppunt van wegen Antwerpen-Zuid R1 E19 E34
Afrit autosnelweg 5 Le Grellelaan N150
Tunnel Bevrijdingstunnel
Knooppunt van wegen Wilrijk-Valaar A112
Viaduct Viaduct van Wilrijk
Afrit autosnelweg Wilrijk N177
niet-autosnelweg
Afrit autosnelweg 9 Boom N177
Tunnel Rupeltunnel
Afrit autosnelweg 8 Willebroek-Noord
Afrit autosnelweg 7 Breendonk N16 N183
Afrit autosnelweg 6 Willebroek-Zuid N16
niet-autosnelweg
Afrit autosnelweg 3 Meise N211
Knooppunt van wegen Strombeek-Bever R0 E19 E40
Afrit autosnelweg 2 Strombeek-Bever-Centrum N276 N277
Afrit autosnelweg 1 Laken R21

De A12 is een incomplete Belgische autosnelweg van Brussel via Boom en Antwerpen tot de Nederlandse grens bij Bergen op Zoom.

Traject[bewerken]

De weg begint aan de Nederlandse grens nabij Zandvliet en loopt richting Antwerpen. Tussen Zandvliet en Stabroek loopt de goederenspoorlijn 11 over de middenberm van de autosnelweg over een afstand van zes kilometer. Bij knooppunt Antwerpen-Noord, loopt de route van de A12 samen met die van de A1. Verderop sluit de A12 aan op de ring R1. Vanaf knooppunt Antwerpen-Zuid, verlaat de A12 de Antwerpse ring. Even verder, nabij Wilrijk, gaat de weg door de Bevrijdingstunnel om onmiddellijk daarna over een 1,3 kilometer lang viaduct richting Boom en Brussel te lopen. Voor verkeer vanuit Gent is er een aparte verbinding tussen de R1 en de A12 richting Boom: de A112 via de Jan De Vostunnel. Tussen Wilrijk en Schelle is de A12 een expresweg met gelijkvloerse kruispunten. Vanaf Schelle tot aan Breendonk betreft het dan opnieuw een autosnelweg. In Boom loopt de A12 in een open sleuf en even verder gaat de weg door de Rupeltunnel. Tussen Breendonk en Londerzeel telt de A12 weer gelijkvloerse kruispunten, en verder, tot in Brussel, is de A12 wederom autosnelweg.

Geschiedenis[bewerken]

Noordelijke deel: Havenweg[bewerken]

Vanaf het autosnelwegenprogramma van 1960 werd een weg ten noorden van Antwerpen in de richting van Bergen op Zoom gepland. Oorspronkelijk bestond er een optie om de A12 ten noorden van Antwerpen dichter bij de N11 aan te leggen, ten oosten van Stabroek, een zogeheten 'Zoomse weg'. Uiteindelijk werd in de jaren 70, ook voor de Nederlandse A58 die hierop zou aansluiten, voor een meer westelijk tracé gekozen. De Belgische overheid koppelde hierbij gewoon twee geplande tracés aan mekaar: het zuidelijke gedeelte van de geplande 'Zoomse weg' en de 'havenweg' die ten westen van Stabroek zou lopen. Dit resulteerde echter in een scherpe bocht bij Leugenberg, wat pas in de 21e eeuw aangepast zou worden. In de jaren 60 werd al gestart met de aanleg van het zuidelijke deel vertrekkende van knooppunt Antwerpen-Noord. Het deel tot Ekeren werd opengesteld in 1970.[1] Het traject tussen Leugenberg en knooppunt Antwerpen-Haven werd in de jaren 70 eerst aangelegd als expresweg. Bij Antwerpen-Haven werd een rotonde aangelegd.

Spoorlijn 11 op de middenberm van de A12

De volledige autoweg tot de Nederlandse grens werd op 4 maart 1993 opengesteld. Hierbij werd het knooppunt Antwerpen-Haven ook omgebouwd van een rotonde naar een trompetknooppunt. De spoorlijn op de middenberm werd geopend in 1995. Het expresweg-gedeelte van Leugenberg tot knooppunt Antwerpen-Haven, met verschillende gelijkvloerse kruisingen en de bocht van Leugenberg, werd pas na 2000 omgebouwd tot volwaardige autosnelweg.

Zuidelijke deel: Brussel - Antwerpen[bewerken]

Voorgeschiedenis[bewerken]

Op 22 september 1763 wordt het project voor een nieuwe steenweg tussen Antwerpen en Boom goedgekeurd door Oostenrijks keizerin Maria-Theresia.[2][3] Op de Ferrariskaarten, die een ongeveer tien jaar later werden opgemaakt, is de weg al aangelegd. Deze Boomsesteenweg vertrekt in Antwerpen in de buurt van het Zuidkasteel en gaat dan via de huidige Boomsesteenweg ten westen van de Jan de Voslei zuidwaarts. Tussen de kruisingen met de Cyriel Buyssestraat in Antwerpen en de Molenstraat in Boom komt dit tracé volledig overeen met de huidige A12. De weg eindigt in Boom in de huidige Antwerpsestraat.

In de Brusselse noordrand wordt in het laatste kwart van de 19e eeuw een nieuwe weg aangelegd tussen Laken en Meise.[4] Deze 'Koninklijke As' loopt van het Koninklijk Domein in Laken langs de Koninklijke Plantentuin tot de kerk in Meise via het huidige tracé van de A12 en het zuidelijke deel van de Brusselsesteenweg in Meise.

Aanleg van de weg[bewerken]

In de jaren 30[5][3] werd de latere A12 als een echte 'autoweg' aangelegd van Brussel naar Boom, waar deze rechtstreeks verder ging op de bestaande steenweg naar Antwerpen. De weg moest als alternatief dienen voor de oude steenweg N1, die Brussel via Mechelen met Antwerpen verbond. De plannen voor een zogeheten "Boulevard" van Brussel naar Antwerpen dateerden al van voor de Eerste Wereldoorlog, maar de werken werden een hele tijd uitgesteld. In de jaren 30 maakte de aanleg van de weg deel uit van het Plan de Man, net als bijvoorbeeld het eerste deel van de latere A10/E40 tussen Aalter en Jabbeke. In dit tijdperk, enkele decennia voor de komst van echte autosnelwegen, werd de weg aangelegd als een bijzonder grote rijksweg met gelijkvloerse kruisingen.

Het eerste deel van de nieuwe weg betrof een verlenging van de weg van Meise tot de huidige N211 in Wolvertem via de Nieuwelaan. Dit deel van de weg werd reeds afgewerkt voor 1930.[6] Het gros van de weg werd pas aangelegd na 1930 en beschikte over een profiel dat een stuk breder was dan dat van de Nieuwelaan. Vanaf Wolvertem liep de route van de nieuwe rijksweg verder via het traject van de huidige Wilgenlaan om tussen Wolvertem en Londerzeel pal noord te gaan. In het noorden van de gemeente werd bij de aanleg in 1937 een deel van het parkbos van het Kasteel van Leefdaal doorsneden. Ten noorden van Willebroek werd via de reeds eerder gebouwde Boulevardbrug over het kanaal Brussel-Rupel en een nieuwe brug over de Rupel en de Colonel Silvertopstraat werd Boom bereikt. De Boulevardbrug werd al bij de bouw van het zeekanaal in 1914 gebouwd en vernoemd naar de toen al geplande "Boulevard" van Brussel naar Antwerpen. De bouw van de brug over de Rupel startte in 1937.[3][7] Vanaf Boom werd de oude Oostenrijkse Boomsesteenweg gebruikt. In Antwerpen kon men de stad binnenrijden via de reeds eerder aangelegde Jan van Rijswijcklaan, de huidige N177, of via de oude Boomsesteenweg.

Aan het einde van de jaren 40 werd de autosnelweg Brussel - Boom - Antwerpen opgenomen in het eerste autosnelwegenprogramma voor België van directeur-generaal Hondermarcq.[8]

Jaren 50: afwerking rijksweg en eerste verkeerswisselaars[bewerken]

Rond 1950 werd er ten noorden van Boom aan de oostzijde van de oude Boomsesteenweg een tweede rijweg aangelegd tussen de Wilgenstraat in Boom en de Terbekehofdreef in de gemeente Wilrijk. Ook werd er in 1953 een tweede brug over het kanaal Brussel-Rupel gebouwd zodat de rijksweg op de passage door Boom en Wilrijk na over zijn gehele lengte beschikte over 2x2 rijstroken.

De A12 ter hoogte van Strombeek

In de tweede helft van de jaren 50 werden in het Brusselse enkele grote wegenwerken uitgevoerd ter voorbereiding van Expo 58. Bij de 'Dikke Linde' aan de wijk De Wand/Mutsaard, werd er een grote rotonde aangelegd bij het begin van de latere A12. De centrale rijbaan werd hierbij vervangen door twee gescheiden rijbanen met breder profiel. De oorspronkelijke bedding van de 'Koninklijke As' is vandaag nog steeds zichtbaar op bepaalde plaatsen. In 1957 kreeg de A12 tussen de ring en Meise een meer oostelijk traject, maar er werd nog geen omleiding van de Nieuwelaan voorzien zodat dit een smaller deel bleef. De A12 kreeg zijn enige twee verkeerswisselaars in de jaren 50: één bij de aansluiting van de N16 ten westen van Willebroek en één bij de kruising met de Brusselse Ring.

Jaren 60: verbreding zuidelijk deel[bewerken]

In het autosnelwegenprogramma van 1960 werd naast de A12 ook de A1 opgenomen. In de jaren 60 werd de omleiding van de Nieuwelaan in Meise afgewerkt waarbij er eveneens een derde ongelijkvloers kruispunt gebouwd werd (Meise/Wolvertem). Ter uitvoering van het nieuwe autosnelwegenprogramma met bijhorende budgetten werd de A12 gevoelig verbreed. Ten zuiden van de spoorwegbrug in Willebroek kreeg de weg tweemaal drie[9] rijstroken.

Aan het eind van de jaren 60 werd het viaduct van Wilrijk gebouwd. Aan de zuidzijde van het viaduct sloot de rijweg aan op de 2x2-rijbaan bij Terbekehof. De inhuldiging van het viaduct vond plaats op 5 oktober 1970.[2] Naast het viaduct werden op de begane grond wegen voor lokaal verkeer aangelegd. Deze parallelwegen, die de A12 in de Antwerpse regio sterk zouden gaan typeren, werden echter nog niet aangelegd ten zuiden van het Terbekehof.[10] In dezelfde periode start de aanleg van de Antwerpse Kleine Ring en worden er plannen gemaakt voor een brede tunnel onder de Rupel en het kanaal Brussel-Rupel, waardoor de flessenhals bij Boom zou verdwijnen.

Ondanks de grootschalige heraanleg blijven er echter nog veel oversteekplaatsen over de rijbanen (zonder verkeerslichten) en het blijft courant voor woningen en bedrijven om privé-aansluitingen te krijgen op de rijksweg.

Jaren 70: Bevrijdingstunnel, Rupeltunnel en parallelwegen Aartselaar[bewerken]

De Rupeltunnel werd geopend in 1982 na meer dan tien jaar bouwen

In de jaren 70 werden de Rupeltunnel en de Bevrijdingstunnel aangelegd. Deze laatste verbond de A12 met de R1 en werd opengesteld omstreeks 1978. In de jaren 70 werd ook de E19 aangelegd, die vanaf 1981 de internationale functie van de A12 zal overnemen. In hetzelfde decennium werden ook de parallelbanen tussen Wilrijk en Boom aangelegd. Dit zou vanaf de jaren 80 aanleiding geven tot de ontwikkeling van een lang aaneengesloten lint van baanwinkels. De Rupeltunnel met bijhorende sleuf door Boom werd pas in 1982 in gebruik genomen. De bouw duurde elf jaar, maar liefst zes jaar langer dan aanvankelijk voorzien. De sleuf eindigde in eerste instantie voor de kruising met de N171 in Aartselaar. In Boom moesten voor de noodzakelijke verbreding van het wegprofiel de huizen aan de westzijde van de weg verdwijnen.

De A12 werd bij de laatste grote herzieningen van het autosnelwegenprogramma aan het einde van de jaren 70 niet gedegradeerd tot expresweg. Hierdoor behield hij ook zijn A-nummer, in tegenstelling tot de A17 (N31 vanaf 1976) bij Brugge en de A24 (N74 vanaf 1977) in Limburg. In tegenstelling tot de A12 werd de N74 echter wél voor het grootste deel als autosnelweg werd aangelegd.

Jaren 90[bewerken]

In de jaren 90 werd de sleuf van Boom verlengd tot na de kruising met de N171 (Pierstraat). Ook werd het op- en afrittencomplex van de N16 richting Mechelen aangelegd in jaren 90. De meeste kruisingen van de autoweg met lokale wegen en zonder verkeerslichten afgesloten. Zo werden de kruisingen bij Nerom, Boskant en de Notenstraat afgesloten, maar evengoed bleven veel niet-kruisende op- of afritten behouden zoals bij Papenboskant, Boskant en de Peeterstraat. Daarbovenop werden niet alle gelijkvloerse kruisingen zonder verkeerslichten afgesloten. De kruising met de Patatestraat in Westrode is ook vandaag nog steeds open voor afslaand verkeer.

Ombouw tot autosnelweg[bewerken]

De plannen om de weg tussen Antwerpen en Brussel verder om te bouwen tot volledige autosnelweg bestaan al sinds de opmaak van de autosnelwegenprogramma's in de jaren 50, 60 en 70 van de twintigste eeuw. De effectieve ombouw op het terrein ging echter zeer traag vooruit en er blijven vandaag nog heel veel gelijkvloerse kruisingen bestaan. In het Ruimtelijk Structuurplan Vlaanderen uit 1997 werd de A12 niet opgenomen als 'hoofdweg', maar slechts als 'primaire weg', één categorie lager. Hierdoor is een uitbouw van de infrastructuur tot autosnelwegstandaard niet vereist, maar wel nog mogelijk. In de streefbeeldstudies voor de A12 op lange termijn wordt wel uitgegaan van het ongelijkvloers maken van alle kruisingen. De ontwerpsnelheid voor primaire wegen ligt op 100 km/h of minder.

Brussel - Boom[bewerken]

De A12 richting noorden, even voor het kruispunt 'Londerzeel-Zuid'

Het deel van de A12 tussen Willebroek en Meise telt twee lichtengeregelde kruispunten en verschillende erftoegangen. Daarnaast zijn er een tiental lokale op- en afritten met een heel korte (minder dan 100 meter) op- en afritstrook (Peetersstraat) of waar de op- en afritstrook volledig ontbreekt (Papenboskant). Vaak zijn deze afritten ook niet aangeduid. De aanwezigheid van deze informele lokale op- en afritten leidt tot zeer gevaarlijke situaties. Voor de opritten geldt daarenboven dat ze een hoog risico op spookrijders inhouden. In juni 2016 kondigde de minister van Openbare Werken dat de kleine op- en afritten in de gemeentes Meise en Londerzeel afgesloten zouden worden.[11] Over de op- en afritten in de gemeenten Kapelle-op-den-Bos (Notenstraat) en Willebroek (Peeterstraat) werd nog geen uitspraak gedaan.

De twee huidige lichtengeregelde kruispunten bij Westrode/Londerzeel en Breendonk worden op termijn vervangen worden door een op- en afrittencomplex 'Westrode' en een brug ter hoogte van het kruispunt nabij Breendonk. Deze werken zijn echter niet op korte termijn voorzien; in de plaats hiervan werd in 2009-2010 het schuine kruispunt ter hoogte van Westrode/Londerzeel vernieuwd zodat het een meer veilige loodrechte kruising is geworden. Het meest concreet is de bouw van het Hollands complex bij Westrode (op- en afrit 'Londerzeel-Zuid'), waarvoor het project-MER in 2013 werd uitgevoerd.[12]

Op lange termijn is het de bedoeling om de A12 tussen Wolvertem en Willebroek te versmallen tot tweemaal twee rijstroken, conform zijn functie als primaire weg type 1 (en niet hoofdweg) in het Ruimtelijk Structuurplan Vlaanderen.[13] Momenteel vormt de spoorwegbrug in Willebroek, waar de A12 beperkt is tot tweemaal twee rijstroken, het oudste (en smalste) deel van de A12.

Antwerpen - Boom[bewerken]

Een volledige ombouw tot autosnelweg van het gedeelte in Wilrijk en Aartselaar, dat nu zes lichtengeregelde kruispunten telt, staat nog niet op het programma. Een streefbeeldstudie uit 2000 stelde een langetermijnsvisie voor van een doortrekking van de sleuf van Boom tot in Antwerpen, waarbij ook het viaduct van Wilrijk zou verdwijnen. Knooppunten zouden onder andere bij de kruising met de verlengde N171 en de Kontichsesteenweg/Cleydaellaan komen. Vanwege de hoge kosten zijn er echter geen concrete plannen in die zin. In 2010 werden de twee kruispunten in Wilrijk nog heringericht door de Vlaamse overheid.[12]

Vier van de huidige kruispunten liggen op het grondgebied van de gemeente Aartselaar. De gemeente Aartselaar ijvert voor het ongelijkvloers maken van de kruispunten van de A12 met de Langlaarsesteenweg/Bist en de Kontichsesteenweg/Cleydaellaan, waarbij tegelijkertijd de kruispunten met de G. Gezellestraat/Helststraat en Leugstraat/Vluchtenburgstraat zouden verdwijnen.[14][15] In 2015 werd aangekondigd dat de ondertunneling bij de kruising met de Langlaarsesteenweg/Bist eerst zou aangepakt worden.[16] De werken zouden pas na 2016 starten.