Adriaen van der Kabel

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Monogram
Adriaen van der Kabel (Zelfportret, 1664)
Strand te Katwijk. (1650-1670)

Adriaen van der Kabel (Rijswijk (Zuid-Holland), 1630 of 1631 - Lyon, 15 januari 1705) was een Nederlands kunstschilder, graveur en tekenaar. Hij schilderde in Nederland oorspronkelijk in de stijl van Ruisdael en Van Goyen, maar werd later beïnvloed door de mediterrane stijl. Hij trok voor enkele jaren naar Rome, en vestigde zich daarna te Lyon, waar hij trouwde en tot aan zijn dood werkte.

Levensloop[bewerken]

Nederland[bewerken]

Adriaen van der Kabel werd in 1630 of 1631 te Rijswijk geboren. Zijn vader was Cornelis Jansz van der Tou, wielmaker (wagenmaker) van beroep, en een man in goeden doen. Volgens Arnold Houbraken heeft Adriaen zijn familienaam Van der Touw op advies van Jan van Goyen gewijzigd in Van der Kabel, omdat kabel wat deftiger zou klinken klinkt dan touw.[1] In een testament uit 1668 worden zijn vader en moeder genoemd als Cornelis Jansz. van der Cabel en Maertje Philipsdr.. De vader heeft dus dan de naam van zijn zoon overgenomen. Zijn naam wordt buiten Nederland als (o.a.) Van der Cabel, Vandercabel of Vandrecabel geschreven. De Fransen hebben zijn voornaam Arie wel eens als Henri vertaald, waardoor ooit verondersteld werd dat er twee kunstschilders Van der Kabel zouden zijn geweest, Adriaan en Hendrik.[2] Men weet tamelijk weinig van Van der Kabels privéleven, want hij correspondeerde weinig. Niettemin zijn de meeste biografen het erover eens dat hij in zijn jonge jaren driftig en drankzuchtig was. Hij was op een verkwistende manier vrijgevig, meelevend, zelfs teerhartig en hartelijk voor zijn vrienden en collega's. Zijn conversatie was vrolijk, zijn voorkomen beweeglijk, zijn gestalte normaal.

Hij was van 1645 tot 1648 een leerling van Jan van Goyen in Den Haag en onderscheidde zich daar door zijn ijver. Vervolgens trok hij schilderend door de wijde omgeving van Den Haag. Zijn vroegst bekende werk, een rivierlandschap, dateert van 1648. Zijn productiviteit was laag in vergelijking met die in zijn Franse periode, maar mogelijk is een aantal van zijn schilderijen uit deze tijd toegeschreven aan Van Goyen.[3] Zijn schilderijen toonden tot ca. 1660 de Hollandse stijl, naar de voorbeelden van Van Goyen, Ruisdael en Cuyp: zonlicht, gefilterd door de natte lucht, werpt een zilveren glans op het tafereel. Dorpjes liggen lieflijk geordend in de zwakke golven van het zonlicht. De roodbruine daken van de huisjes en de kleuren van de muren passen bij het grillige grijs van de lucht.

Italië[bewerken]

Capriccio van een triomfboog en soldaten door Viviano Codazzi en Adriaen van der Kabel
Sint Hiëronimus (17e eeuw)

Na 1654 raakte Van der Kabel geïnteresseerd in mediterrane landschappen. Van hem is een schilderij bekend uit 1656, Zuidelijk havengezicht met twee torens, dat al de stijl toont die hij later in Italië zou perfectioneren. Hij behoorde tot de generatie jonge schilders (Italianisanten) die naar Italië reisden om inspiratie op te doen. Rond zijn 25e besloot hij zelf naar Rome te gaan, maar de reis bracht hem eerst naar Lyon, waar hij waarschijnlijk van 1655 tot 1658 verbleef. In 1659 arriveerde hij te Rome om er tot 1666 te blijven. Daar maakte hij zich de Italiaanse stijl eigen. Hij verzorgde er de stoffage[4] voor de architectuurschilder Viviano Codazzi. In Rome sloot hij zich aan bij de Bentvueghels. Hij kreeg er de bijnaam Geestigheid, een naam die duidt op zijn levendigheid, scherpzinnigheid en bijtende spot. Uit deze periode stamt ook het hier getoonde zelfportret.

Werk van Adriaen van de Kabel bevond zich in de collecties van de kunsthandelaar Cornelis de Wael, de dichter Reyer Anslo, verzamelaar Gaspar de Roomer, de familie de Medici en de Romeinse families Orsini en Colonna.

Frankrijk[bewerken]

Na Rome verbleef en werkte hij kort in Aix, Toulouse en Avignon, om zich uiteindelijk in 1668 weer in Lyon te vestigen. Hij documenteerde zijn reizen door middel van zijn schetsboek, dat tot 1930 in het Kupferstichkabinett te Berlijn te vinden was, maar nu vermist is. Te Lyon begon hij zijn schetsen uit te werken. Adriaen van der Kabel was een goed tekenaar van figuren en dieren en had een levendig en sierlijk penseel. Hij vervaardigde landschappen, zeegezichten en andere voorstellingen, werken waarvan een mediterrane uitstraling uitging. Zijn coloriet neigt vaak naar het bruin, dat wellicht toegeschreven moet worden aan de kwaliteit van zijn verf. Zijn werk toont in deze periode invloeden van Claude Gellée, Giovanni Benedetto Castiglione en Salvator Rosa. Van 1670 tot 1672 werkte de kunstschilder Johannes Glauber bij hem in Lyon.[5] Volgens de kunstcriticus Charles Blanc schilderde Van der Kabel niets zonder het eerst in de natuur te hebben geobserveerd. Figuren en dieren schilderde hij naar model.[6] Hij verwierf in Lyon een zekere faam. Voor de advocaat-generaal aan het Cour des Monnaies maakte hij ettelijke schilderijen ter decoratie van zijn huis in Saint-Genis. Ook werd hij uitgenodigd om het indrukwekkende Hôtel de Pizeys te decoreren. Van der Kabel heeft met een vlugge maar vaste hand verscheidene landschappen gegraveerd. Adam von Bartsch beschreef 55 van zijn etsen,[7] waarvan Sint Bruno in Gebed en Sint Hiëronymus als de belangrijksten worden beschouwd. Op zijn 60e schilderde hij een zelfportret dat door verschillende graveurs is gekopieerd.

Hoewel hij volgens Cazenove van oorsprong protestant was, heeft hij op een onbekend moment het katholieke geloof aangenomen. Hij trouwde op 7 augustus 1667 in Lyon met Suzanne Bourgeois; ze kregen verscheidene kinderen, van wie een aantal jong stierf. Vermeld kan nog worden dat hij in 1670 en in 1686 een van de twee Maitre Gardes van het schildergilde te Lyon was.[8] Hij had verscheidene leerlingen en zijn peetzoon Adrien Manglard maakte schilderijen in de trant van zijn peetvader. Descamps vermeldt een zoon van Adriaen die ook schilder werd,[9] maar mogelijk is er een persoonsverwisseling met Adriaens tien jaar jongere broer Engel, ook schilder in Lyon. Adriaen van der Kabel werd op 16 januari 1705 in de Église de la Platière te Lyon begraven.

Adriaen van der Kabel was gedurende het grootste deel van zijn carrière een gewaardeerd kunstenaar. Er bestaan nog zo'n 50 schilderijen, verspreid over Europa, die aan hem worden toegeschreven.

Bronnen, noten en/of referenties
Bronnen
  • Cazenove, R. de: Le Peintre Adrien van der Kabel et ses Contemporains. Uitg. H. Georg, Lyon, 1888
  • Immerzeel jr., J. (1842). De Levens en werken der Hollandsche en Vlaamsche kunstachilders, beeldhouwers, graveurs en bouwmeesters van de 15e eeuw tot heden. Amsterdam: C.H. en C. Immerzeel
  • Salverda, Murk: Adriaen van der Cabel, schilder van 'lantschappen en watergezichten'. Uitg. Stichting Rijswijkse Historische Projecten, Rijswijk (Z.H.), 2009. ISBN 978-90-78689-12-6

Noten
  1. Houbraken, A. (1753). De groote schouburgh der Neder­lantsche konstschilders en schilderessen. 's Gravenhage: J. Swart, C. Boucquet en M. Gaillard
  2. Er was overigens wel een tweede kunstschilder Van der Kabel: Adriaens tien jaar jongere broer Engel (Ange of Angelo, bentnaam Corydon) vergezelde hem op zijn buitenlandse reis. In 1665 werden beiden te Rome enkele keren gearresteerd wegens vechtpartijen en verboden wapenbezit.
  3. Bol, L.J. (1973) "Die holländische Marinemalerei des 17. Jahrhunderts" Braunschweig: Klinkhardt und Biermann
  4. Stoffage is het landschap van figuren of andere details voorzien.
  5. Bartsch, Adam e.a. (1854) Le peintre graveur. Leipzig: J. A. Barth Vol.5 (p.380)
  6. Charles Blanc: Histoire des peintres de toutes les écoles
  7. Bartsch, Adam e.a. (1854) Le peintre graveur. Leipzig: J. A. Barth Vol.4 (p.221)
  8. Adriaens broer Engel vervulde eveneens deze functie in 1673, 1677, 1681 en 1695.
  9. Descamps, Jean Baptiste (1754) La vie des peintres flamands, allemands et hollandois, Paris: Charles-Antoine Jombert. Tome 2 (p. 439-441)

Externe links[bewerken]