Boris Godoenov (opera)

Schilderij van Shishkov voor de scene van het Paleis van de Gezichten (1874).

Boris Godoenov (Russisch: Борис Годунов, oorspronkelijke schrijfwijze: Борисъ Годуновъ) is een opera van Modest Moessorgski, gebaseerd op het gelijknamige drama van Aleksandr Poesjkin. Het ging in première op 27 januari 1874 in het Mariinskitheater van Sint-Petersburg. De opera vertelt enkele gedeelten van de geschiedenis van tsaar Boris Godoenov en de strijd tussen het Russische en het Poolse volk.

Ontstaansgeschiedenis

Moessorgski schreef een eerste versie in 1869, verdeeld in vier delen (zeven tonelen), maar werd afgewezen door de leiding van de keizerlijke schouwburg. Daar het synthetischer en veel intenser was dan de Italiaanse opera die in zwang was in die tijd, beschuldigde de schouwburg het werk van gebrek aan de basiselementen van het drama van een opera seria, zoals een vrouwelijk karakter en daardoor het ontbreken van amoureuze intriges. Het is merkwaardig dat de opera niet werd gecensureerd om politieke redenen, aangezien in het werk niemand over iets anders spreekt dan over politiek. In die tijd was het echter niet langer mogelijk Poesjkin te censureren.

De componist herzag de opera, en maakte een nieuwe versie in 1872, verdeeld in een proloog en vier bedrijven (negen tonelen). Met de hulp van Nikolaj Rubinstein en van de orkestdirigent Eduard Nápravník, die uitvoeringen van tonelen van het werk in concertvorm aanbood, kon de tweede versie van het werk op het toneel worden uitgevoerd op 21 januari 1874. Beide versies bieden een nogal verschillende portret van Godoenov.

Boris Godoenov werd "gereorganiseerd" en georkestreerd, tweemaal door Nikolaj Rimski-Korsakov (1896 en 1908) en eenmaal door Dmitri Sjostakovitsj. De versies van Rimski-Korsakov worden het meest uitgevoerd in Rusland, terwijl de oorspronkelijke van Moessorgski, veel donkerder en volgens critici veel meer recht doend aan de geschiedenis, het vaakst worden uitgevoerd in Europa en Amerika. In 1997 maakte het gezelschap van het Mariinskitheater een opname van beide versies onder leiding van Valeri Gergiev.

De tekst van de opera stamt in hoofdzaak van Poesjkin, maar Moessorgski bracht er ingrijpende wijzigingen in aan.

Scènes

• proloog:

Na een fascinerend voorspel waarin Moessorgski het volkslied Slawa verwerkt brengt hij als proloog het biddende en juichende volk op het plein voor het Kremlin. Tsaar Fjodor is gestorven, en zijn enige broer is ook dood; de edelman Boris Godoenov wordt tot opvolger gekroond.

• 1e bedrijf:

1e scène: De monnik Pimeen, historicus, heeft vastgesteld dat de jongere broer van wijlen Tsaar Fjodor, Dmitri, door Boris uit de weg geruimd moet zijn. Hij vertelt het aan de jonge monnik Grigori, die het in het klooster niet kan uithouden en vlucht.

2e scène: In een herberg aan de Litause grens zingen bedelmonniken een liedje. Grigori is bij hen. Hij verneemt van de waardin dat hij door de dienaren van de Tsaar wordt gezocht en hij weet nog net bijtijds over de grens te vluchten.

• 2e bedrijf:

Boris is bij zijn kinderen. Hij kan zijn misdaad geen ogenblik vergeten en smeekt God om vergeving. Een Bojaar bericht hem dat Grigori, vermomd als de vermoorde Tsarewitsj aan het hoofd van een leger het land binnentrekt. Boris vraagt zich af of Dmitri werkelijk dood is en geeft zich opnieuw aan angst en wroeging over.

• 3e Bedrijf:

Marina, de geliefde van de valse Dmitri, zet haar minnaar tot daden aan. Ze heeft er haar zinnen op gezet om Tsarina van Rusland te worden. De Jezuiet Rangoni spoort haar hierbij aan met zijn invloed. Rangoni hoopt op invloed in de Russische staatsgodsdienst.

• 4e bedrijf:

1e scène: Revolutie en ordeloosheid. Volgelingen van Boris, Dmitri en van Rangoni lopen door elkaar in paniek en losbandigheid. Dmitri heeft zichzelf tot Tsaar uitgeroepen. Een idioot zingt een droef en onsamenhangend lied over de ellende van Rusland.

2e scène: De Bojaren vergaderen over wie schuldig is: Boris of Dmitri? Men had Boris bespied toen hij meende de schim van de vermoorde te zien, maar thans verschijnt hijzelf, geheel verbijsterd. Hij meent nu dat Dmitri nog leeft. Dan komt de oude monnik Pimeen een wonder vertellen dat op het graf van de dode Tsarewitsj plaatsvond. De pseudo-Dmitri is hiermee ontmaskerd. Maar ook Boris kan niet verder leven. Hij geeft zijn zoontje de laatste instructies: het kind moet hem opvolgen. Terwijl van verre boetgezang weerklinkt, sterft Boris Godoenov met een gebed op de lippen.

Discografie

De volgende lijst bevat relevante audio- en video-opnamen van de opera.

Jaar	Medium	Versie	Dirigent	Orkest	Boris	Pretendant	Marina
1948	Audio	RK 1908	Golovanov	koor en orkest van het Bolsjojtheater	Reyzen	Nelepp	Maksakova
1949	Audio	RK 1908	Golovanov	Koor en orkest van het Bolsjojtheater	Pirogov	Nelepp	Maksakova
1952	Audio	RK 1908	Dobrowen	Orchestre National de la Radiodiffusion Française	Christoff	Gedda	Zareska
1954	Audio	RK 1908	Baranovich	Nationaal Theater van Belgrado	Changalovich	Branjnik	Bugarinovich
1956	Video	RK 1908	Nebolsin	Koor en orkest van het Bolsjojtheater	Pirogov	Nelepp	Avdeyeva
1962	Audio	RK 1908	Cluytens	Orchestre de la Société des Concerts du Conservatoire	Christoff	Uzunov	Lear
1962	Audio	RK 1908	Melik-Pashayev	Koor en orkest van het Bolsjojtheater	Petrov	Ivanovsky	Arkhipova
1963	Audio	RK 1908	Melik-Pashayev	Koor en orkest van het Bolsjojtheater	London	Ivanovsky	Arkhipova
1970	Audio	RK 1908	Karajan	Wiener Philharmoniker	Ghiaurov	Spiess	Vishnevskaya
1973	Audio	RK 1908	Naidenov	koor en orkest van de Nationale Opera Sofia	Ghiuselev	Damiano	Milcheva
1976	Audio	M 1872	Semkov	Nationaal Symfonieorkest van de Poolse Radio, Pools Radiokoor van Krakow	Talvela	Gedda	Kinasz
1978	Video	RK 1908	Khaykin	Koor en orkest van het Bolsjojtheater	Nesterenko	Piavko	Arkhipova
1983	Audio	M 1872	Fedoseyev	USSR Staats- Radio en Televisie-symfonieorkest en -koor	Vedernikov	Piavko	Arkhipova
1985	Audio	RK 1908	Ermler	Koor en orkest van het Bolsjojtheater	Nesterenko	Atlantov	Obraztsova
1986	Audio	M 1872	Kitayenko	Deens Radiosymfonieorkest en -Koor	Haugland	Andersen	–
1986	Audio	M 1872	Chakarov	Sofia Festivalorkest, Sofia Nationaal Operakoor	Ghiaurov	Svetlev	Mineva
1987	Video	RK 1908	Lazarev	Koor en orkest van het Bolsjojtheater	Nesterenko	Piavko	Sinyavskaya
1987	Audio	M 1872	Rostropovitsj	National Symphony Orchestra, Choral Arts Society en Oratorio Society of Washington D.C.	Raimondi	Polozov	Vishnevskaya
1990	Video	M 1872	Gergiev	Mariinskitheater	Lloyd	Steblianko	Borodina
1993	Audio	M 1872	Abbado	Berliner Philharmoniker, Slowaaks Filharmonisch Koor, Rundfunkchor Berlin	Kotscherga	Larin	Lipovsek
1997	Audio	M 1869	Gergiev	Kirov Operakoor en -Orkest	Putilin	Lutsyuk	–
1997	Audio	M 1872	Gergiev	Kirov Operakoor en -Orkest	Vaneyev	Galusin	Borodina
2004	Video	M 1869	Weigle	Gran Teatre del Liceu	Salminen	Lindskog	–

Bronnen:

• www.operadis-opera-discography.org.uk
• www.carlomarinelli.it

Externe links

Mediabestanden

Meer mediabestanden die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden op de pagina Boris Godunov op Wikimedia Commons.