Februarirevolutie (1917)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Februarirevolutie
Onderdeel van de Russische Revolutie
Gewapende arbeiders en soldaten die gevangen politieagenten escorteren.
Gewapende arbeiders en soldaten die gevangen politieagenten escorteren.
Datum 8 - 12 maart 1917 (23 - 27 februari 1917)
Locatie Petrograd, Rusland
Resultaat Troonsafstand van de monarchie in Rusland, oprichting van de Russische Voorlopige Regering en het begin van de "dubbele macht" (dvoevlastie) tussen de regering en de sovjets.
Strijdende partijen
Flag of Russia.svg Keizerrijk Rusland Socialist red flag.svg Revolutionairen
Commandanten
Flag of Russia.svg Nicolaas II van Rusland Socialist red flag.svg Aleksandr Kerenski en anderen

De Februarirevolutie (Russisch: Февральская революция, Fevralskaja revoljuzija) van 1917 in Rusland was het begin van de Russische Revolutie. Het onmiddellijke resultaat ervan was het gedwongen aftreden van tsaar Nicolaas II. De revolutie vond plaats van 8 tot 12 maart (23 tot 27 februari oude kalender).

Aanleiding en verloop[bewerken]

Toen Rusland aan de Eerste Wereldoorlog mee ging doen, werd dit aanvankelijk met groot enthousiasme begroet. Toch kan dit allerminst worden vergeleken met het dolle, nationalistische enthousiasme van de Westerse mogendheden. Dit verschil komt onder meer doordat er in Rusland nog naties aanwezig waren zonder staatsapparaat. Het Russische leger boekte echter geen noemenswaardige successen. Het volk werd woedend. In januari 1917 braken er voedselrellen uit in Sint-Petersburg. Deze voedselrellen sloegen spoedig om in politieke rellen, gericht tegen het tsaristisch regime. De bolsjewieken (een communistische groep) speelden daar goed op in en zetten de bevolking aan tot opstand. Desondanks genoten zij op dat moment geen werkelijke populariteit, daar zij zich volledig op het (in Rusland vrijwel ontbrekende) proletariaat richtten. De Sociaal-Revolutionaire Partij, een linkse, maar op de landloze boeren gerichte partij, genoot een grote populariteit.

De boeren die geen geld meer voor hun producten kregen, gingen staken en de arbeiders en soldaten gingen in februari 1917 massaal demonstreren. Er brak een staking uit onder de bakkers, nadat ze vernamen dat er een schromelijk tekort was aan meel in de hoofdstad. Verschillende arbeidersbewegingen sloten zich aan, en al snel evolueerde een normale staking in een anti-regeringsrel.

Twee dagen later was de stad in de greep van een algemene staking. Om deze opstand tegen te gaan had de regering 200.000 man gevestigd in Petrograd, maar al snel bleek dat zij niet veel meer in te brengen hadden. Het merendeel van de soldaten was al eens naar het front gestuurd, en ook zij hadden weinig vertrouwen meer in de regering. Bovendien waren ook zij geïnspireerd door de revolutionaire gedachte en al snel sloten ze zich aan bij het volk. Volgend op de massale muiterij werd de grootste gevangenis van het land bezet en duizenden gevangenen, onder wie vele revolutionairen, werden vrijgelaten.

In een tijdspanne van enkele dagen had het tsaristische regime zijn invloed helemaal verloren en waren de leden ervan gearresteerd of ondergedoken. Nicolaas kreeg intussen de ernst van de situatie door en verliet het front van de Eerste Wereldoorlog om naar de hoofdstad terug te kunnen keren. Zijn generaals smeekten hem om een representatieve regering toe te laten om zo de malaise die ontstaan was te laten wegvloeien. Nicolaas besefte dat dit nu nodig was als hij zijn eigen huid wou redden en gaf de toelating, in de hoop dat een constitutionele monarchie nog steeds mogelijk was, om een Voorlopige Regering samen te stellen. Het regime dat door de revolutie tijdelijk aan de macht kwam was een hoofdzakelijk liberale alliantie van politieke hervormers die een democratisch verkozen Grondwetsvergadering wilden oprichten. Deze liberale regering zou aanvankelijk geleid worden door Prins Lvov, voorzitter van de Bond van Stadsregeringen (stadsbesturen), maar zou na aanhoudend protest van het volk vervangen worden door de jonge advocaat Aleksandr Kerenski. Het vertrouwen van de generaals in Nicolaas was echter volledig weg. Voor hen was hij een uitgerangeerd keizer die tevens een onbekwaam veldheer was en niet bekwaam om de functie van tsaar te kunnen volbrengen. Nicolaas voelde dat hij niet meer kon rekenen op de steun van zijn aanhang, en besloot met pijn in het hart om de troon af te staan ten gunste van zijn broer, Michaël. Deze was echter niet zo autocratisch ingesteld als Nicolaas, en toen hij ook nog eens te horen kreeg dat de regering zijn persoonlijke veiligheid niet kon garanderen besloot hij om de positie van tsaar te laten voor wat het was, waardoor de Voorlopige Regering de enige macht werd in Rusland. De tsaar zelf werd door de Voorlopige Regering onder huisarrest geplaatst.

Tweeledige macht[bewerken]

In de Voorlopige Regering was Kerenski aanvankelijk de enige socialist die tot de regering toetrad. Kerenski behoorde aanvankelijk tot de Sociaal-Revolutionaire Partij, maar was later gaan behoren tot een afsplitsing van die partij, de gematigd socialistische (niet-marxistische) Trudoviken. Later traden er meer socialisten toe, waaronder sociaal-revolutionairen en mensjewieken (naast liberalen van de Cadettenpartij en conservatieve-liberalen van de Oktobristen).

Hoewel Rusland nu een parlementaire republiek geworden was, kwamen er geen verbeteringen. Naast de Voorlopige Regering bestond er namelijk nog een andere volksvertegenwoordiging, de zogenaamde sovjets (raden) waarin arbeiders en soldaten in grote vergaderingen direct over wetsvoorstellen discussieerden en stemden. Vooral de sovjet van Petrograd, die in 1917 werd opgericht, speelde hier een grote rol. De opperste sovjet van Petrograd had een Centraal Executief Comité (Ispolkom) benoemd als vertegenwoordiger van alle politieke partijen, waaronder de marxistische mensjewieken en bolsjewieken en de gematigden. Door de grote invloed van de bolsjewieken was dit eigenlijk een schaduwregering die de voorlopige regering lamlegde. Dit leidde tot een tweeledige macht, waarin de Voorlopige Regering en de sovjets streden om de macht.

Zie ook[bewerken]