Dinsdag

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Dagen van de week
Maandag · Dinsdag · Woensdag · Donderdag ·
Vrijdag · Zaterdag · Zondag

Beluister

(info)
Logo WikiWoordenboek
Zoek dinsdag op in het WikiWoordenboek.

Dinsdag is een van de zeven dagen van de week volgens de gregoriaanse kalender. Het is de dag die op de maandag volgt, de dag na dinsdag is woensdag.

Romeins voorbeeld[bewerken]

De Romeinen hadden de gewoonte de zeven dagen van de week naar de voornaamste hemellichamen te noemen. De hun bekende planeten (afgezien van de Aarde) droegen namen van Romeinse goden. Hun dinsdag heette Martis dies, wat in het Frans tot mardi werd en in het Italiaans Martedi. De Martis dies was de dag genoemd naar de planeet Mars die op zijn beurt was genoemd naar de oorlogsgod Mars.

De Germanen namen die gewoonte over maar gebruikten de namen van hun eigen goden als bron voor de namen van de dagen. Mogelijk is dinsdag dan afgeleid van de lokale naam van de god Týr die in gelatiniseerde vorm is gevonden in inscripties aan de muur van Hadrianus als 'Thingsus'. Deze vorm van Mars verwijst via Mars Thingsus naar 'Mars van het ding' waardoor dit Mars in de vorm van god van het recht betekent.

Dingsdag[bewerken]

Een andere mogelijkheid is dat de Nederlandse naam dinsdag genoemd is naar de 'dingen' zoals vroegere voorlopers van rechtsgedingen of rechtszaken genoemd werden. In het Middelnederlands heet de dag dinxdach of dinxendach. In het Twents worden tot op heden de vormen Deenksdag, Deenksendag en Deenkseldag gebruikt. Maarten Luther heeft in zijn Bijbelvertaling een variant hiervan gebruikt en in het Standaardduits populair gemaakt (Dienstag tegenover het Zuid-Duitse Ziestag).

Verschuiving van T naar D en omgekeerd[bewerken]

De mogelijkheid bestaat tevens dat de naam werd afgeleid van disdag die op zijn beurt terug te brengen is tot *tiwas-daga, dewelke door de veel voorkomende vervanging van de t door d en omgekeerd (zoals degel omgezet naar tegel of Torniacum omgezet naar Doornik). De kans bestaat dat de vorm disdag naar dinsdag werd omgezet via disendag (onder invloed van sonnendach en manendach).

Týr, Tīw en Ziu[bewerken]

In andere Germaanse talen is de naam voor dinsdag vaak afgeleid van de Germaanse god van het recht Týr of Tiwaz en die hebben dan ook geen -n- in de naam. Voorbeelden:

Aan de Germaanse god Tīwaz (in de Noordse mythologie Týr), die gewoonlijk als equivalent van Mars optreedt, herinneren plaatselijke benamingen als Diessendag, Dijssendag (in het zuidwesten van het Nederlandse taalgebied).

Ares[bewerken]

In Beieren spreekt men van Er(ch)tag, wat gedeeltelijk uit het Grieks is overgenomen (Arēos hēméra, naar de Griekse oorlogsgod Ares). De Griekse god Ares beschouwde men als het equivalent van Týr, Ziu en Mars.

Speciale dinsdagen[bewerken]

  • Vette dinsdag of carnavalsdinsdag; laatste dag van carnaval, dag voor Aswoensdag
  • Kerstdinsdag; dinsdag die valt op kerstavond of op kerstdag of eerste dinsdag na kerstdag (nooit 31 december!)
  • Dolle Dinsdag; de dag waarop veel Nederlanders ten onrechte dachten dat de bevrijding was begonnen (dinsdag 5 september 1944)
  • Patchdinsdag; Sinds Microsoft elke tweede dinsdag van de maand patches voor zijn producten uitbrengt staat deze dag bekend als Patch Tuesday, door sommige systeembeheerders ook wel Black Tuesday genoemd.
  • Zwarte dinsdag; beurskrach in New York 1929, bloedbad Suriname 1933, terroristische aanslagen in New York en Washington 2001 of Patchdinsdag (zie hoger)
  • Prinsjesdag; in Nederland is het jaarlijks op de derde dinsdag van september
  • D-Day; de dag van de landing in Normandië van de geallieerde troepen (dinsdag 6 juni 1944)