Eedverbond der Edelen
Het Verbond der Edelen (ook Compromis) was direct voorafgaand aan de Tachtigjarige Oorlog een verbond van de lagere adel, voornamelijk uit de Zuidelijke Nederlanden (november 1565). Het doel van dit verbond was de opheffing van de Inquisitie en verzachting van de plakkaten met maatregelen tegen de ketters.
Inhoud |
Geschiedenis [bewerken]
Het Verbond breidde zich spoedig uit over het noorden, met name in Holland en bevatte naast een aantal gematigde katholieke ook calvinistische edelen.
Leiders waren onder meer Jan van Marnix en de gebroeders Van Brederode. De kopstukken van de hoge adel - graaf van Egmont, graaf van Horne, baron van Montigny, graaf van Hoogstraten en Willem van Oranje - hielden zich aanvankelijk afzijdig.
Willem van Oranje stond in contact met het Verbond via zijn broer Lodewijk van Nassau. Naast de vrees voor de invoering van de Spaanse inquisitie en afkeer van strenge godsdienstplakkaten, speelde voor de adel het streven naar het behoud van de eigen positie een rol. Vele edelen waren verarmd en door de opkomst van ambtenaren als uitvoerders van het bestuur van hun invloed beroofd.
Op 5 april 1566 bood het Compromis twee smeekschriften aan, maar de beeldenstorm van augustus 1566 dreef de adel tot het zogenaamde Akkoord met Margaretha van Parma. Hierbij stond Margaretha preken in het openbaar toe waar dat tot dan toe had plaatsgevonden. Het Compromis werd daarop ontbonden, waardoor de opstand zonder leiding kwam (geuzen).
Een overgebleven groep, het zogeheten Compromis van Breda, bood in februari 1567 zonder succes een derde smeekschrift aan. Uitgeweken edelen verbonden zich in Duitsland tot een nieuw Compromis (Diederik Sonoy).
De voornaamste leden van het Verbond der Edelen [bewerken]
- Lodewijk van Nassau (1538 - gesn. 1574)
- Hendrik Bentinck, drost van Culemborg
- Johan Ripperda tot Weldam (1536 - 1591)
- Hendrik van Brederode (1531 - 1568), bijgenaamd 'Grote Geus'
- Jan van Marnix (1537 - gesn. 1567)
- Adolf van der Aa (gesn. 1568)
- Bernard de Mérode (ca. 1525 - ca. 1590)
- Wessel van den Boetzelaer (1500 - 1575)
- Jan van Casembroot (ca. 1525 - onthoofd 1568)
- Otto van den Boetzelaer (ca. 1530 - 1568)
- Lancelot van Brederode (onthoofd, 1573)
- Johan van der Does (1545 - 1604)
- Albrecht van Egmont (overl. 1595)
- Charles de Boisot (ca. 1530 - 1575)
- Floris van Culemborg (1537 - 1598)
- Berthold Entens van Mentheda tot Middelstum (1539 -gesn. 1580)
- Nicolaas de Hames (ca. 1528 - 1568)
- Gislain de Fiennes (overl. 1577)
- Daniël van den Boetzelaer (ca. 1525 - 1591)
- Filips van der Aa (overl. 1586)
- Frederik van Dorp (1547 - 1612)
- Willem van Blois van Treslong (ca. 1529 - 1594)
- Dirk van Bronkhorst-Batenburg (onthoofd, 1568)
- Gijsbert van Bronkhorst-Batenburg (onthoofd, 1568)
- Rutger van den Boetzelaer (1534 - 1604)
- Willem van den Bergh (1537 - 1586)
- Diederik Sonoy (1529 - 1597)
- Seerp Galama (1528 - 1581)
- Floris van den Boetzelaer (ca. 1520 - ca. 1575)
- Jacob van Ilpendam (onthoofd, 1568)
- Bernard van Merode (1510 - 1591)
- Karel van Mansfeld (1543 - 1594)
Literatuur [bewerken]
- 1900 Het voorspel van de Tachtigjarige Oorlog - R. Fruin
- 1776-1796 Historie van het Verbond en de Smeekschriften der Nederlandse edelen, 1564-1567 (4 delen) - J.W. te Water
Externe links [bewerken]
 |
Bronnen die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden op de pagina Eedverbond der Edelen op Wikisource |
