F-35 Lightning II

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
F-35 Lightning II
RNLAF F-35 F-001 05.jpg
Algemeen
Rol Multirol-aanvalsjager
Bemanning 1 (piloot)
Varianten X-35A/B/C, F-35A/B/C
Stukprijs 151 miljoen (voorlopig)
Status
Eerste vlucht 15 december 2006
Afmetingen
Lengte A/C: 15,7 m, B: 15,6 m
Hoogte A/B: 4,60 m, C: 4,70 m
Spanwijdte A/B: 10,7 m, C: 13,1 m
Idem, ingeklapt 9,10 m
Vleugeloppervlak A/B: 42,7 m², C: 58,3 m²
Gewicht
Leeggewicht A: 12020 kg, B/C: 13600 kg
Brandstofgewicht: A: 8165 kg, B: 5897 kg, C: 8618 kg
Max. gewicht 27215 kg
Krachtbron
Motor(en) 1× P&W F135 of GE RR FET F136
Stuwkracht F135: 155 kN, F136: 178 kN
Prestaties
Topsnelheid ±Mach 1,6
Vliegbereik A: 2222 km, B: 1667 km, C: 2593 km
Dienstplafond 15000 m
Bewapening
Boordgeschut A: 1× 25-mm GAU-12-kanon
Ophangpunten 4 intern, 7 extern
Bommen Onder andere GBU-10, -12, -16
Raketten Onder andere AIM-120 AMRAAM
Portaal  Portaalicoon   Luchtvaart

De Lockheed Martin-F-35 Lightning II is een straaljager die voortgekomen is uit het Joint Strike Fighter-programma (JSF) van het Amerikaanse ministerie van defensie. Zolang het programma geen resultaat opleverde, werd de F-35 ook Joint Strike Fighter genoemd, maar sinds het ontwerp van Lockheed Martin het won van het ontwerp van Boeing (model X-32) is de naam F-35 Lightning II gekozen. De naam van het programma werd kort daarop ook F-35 Lightning II-programma. Deze straaljager is een doorontwikkelde versie van de Lockheed Martin-X-35.

Er worden drie varianten van de F-35 geproduceerd: een standaarduitvoering (F-35A), een variant die verticaal kan landen (F-35B) en een marinevariant voor gebruik op de vliegdekschepen (F-35C).

Naamgeving[bewerken]

Op 7 juli 2006 werd in het Texaanse Fort Worth de productieversie van de JSF gepresenteerd.[1] Tijdens de ceremonie werd ook voor het eerst de uiteindelijke naam genoemd, de F-35 Lightning II. Het vliegtuig is genoemd naar de P-38 Lightning uit de Tweede Wereldoorlog, die ook door Lockheed ontworpen was. Voorafgaand hieraan zijn in de landen die deelnamen aan het project wedstrijden gehouden om een naam voor het vliegtuig te verzinnen. Het is niet aannemelijk dat Lightning II een van de inzendingen was.[2] Andere overwogen namen zijn onder andere Kestrel, Phoenix, Piasa, Black Mamba en Spitfire II.

Varianten[bewerken]

Vanaf het begin van het JSF-project was het duidelijk dat er drie varianten zouden komen, een standaardversie, een versie voor gebruik vanaf vliegdekschepen en een STOVL-variant. De drie vliegtuigen gebruiken voor meer dan 80% dezelfde onderdelen, om de kosten te beperken.[3]

De F-35A is de gewone versie die gebouwd wordt voor de USAF en welke door de Nederlandse krijgsmacht wordt gezien als de beste kandidaat voor het toestel dat de F-16 moet vervangen binnen de Koninklijke Luchtmacht.[4] Het is de enige versie met een ingebouwd boordkanon, omdat hij ook de A-10 Thunderbolt II moet vervangen. Het eerste vliegtuig van de A-variant (toestel AA-1) heeft op 15 december 2006 haar eerste vlucht gemaakt nadat de grondtests van 7 tot 12 december 2006 succesvol waren verlopen.[5]

De F-35B is de STOVL(Short Take Off Vertical Landing)-variant voor het USMC en de Royal Navy die verschillende versies van de Hawker Siddeley Harrier moet vervangen. Om plaats te maken voor de tweede turbine die nodig is om verticaal te kunnen landen is de aansluiting voor het bijtanken in de lucht verplaatst van het midden naar de rechterkant van de romp. Er is geen vast boordkanon; het kan wel in een aparte pod meegenomen worden. De tweede turbine wordt ontwikkeld onder de naam Rolls-Royce LiftSystem en zal een stuwkracht van 89 kN hebben.[6]

De F-35C is de versie voor de US Navy die bedoeld is voor vliegdekoperaties. Hiervoor is deze versie uitgerust met een versterkte romp en een haak om zich vast te grijpen in de landingskabels. Verder zit net als bij de B-variant de aansluiting voor bijtanken in de lucht aan de rechterkant van de romp en ontbreekt het boordkanon. Ook bij deze versie kan een kanon in een pod onder het vliegtuig gemonteerd worden mocht dit nodig zijn voor een specifieke missie.

De F-35I wordt de versie voor de Israëlische luchtmacht op basis van de F-35A maar dan met Israëlische systemen.

Techniek[bewerken]

Motoren[bewerken]

Het is de bedoeling dat klanten van de F-35 uit twee motoren kunnen kiezen: de F135, ontwikkeld door het Amerikaanse Pratt & Whitney en de F136, ontwikkeld door het General Electric en Rolls-Royce fighter engine team. Ondanks protesten van Tony Blair en het feit dat de F136 meer stuwkracht kan leveren, heeft de Amerikaanse overheid de subsidie ervoor stopgezet.[7] De motor wordt wel nog doorontwikkeld in de hoop dat het Amerikaans Congres het voorstel van de Senaat goedkeurt om de F136 vanaf 2007 weer te subsidiëren.[8]

Bewapening[bewerken]

Wapenruim van de F-35.
Elektro-optische doelzoeker onder de neus van de F-35.
Het Helmet Mounted Display System ontwikkeld voor de F-35 Lightning II

De F-35 zal een groot aantal verschillende wapens kunnen gebruiken.[9] Het vliegtuig heeft een intern wapenruim van waaruit wapens gelanceerd worden, omdat meevoeren van een externe wapenlast ten koste van de stealth-eigenschappen gaat. Intern heeft het vliegtuig vier ophangpunten. De binnenste twee zijn alleen geschikt voor lucht-luchtraketten omdat deze vanaf de ophangpunten niet helemaal verticaal naar beneden vallen. De ruimte bij de ophangpunten is gemaakt voor de AIM-120 AMRAAM, maar kan waarschijnlijk ook de MBDA Meteor huisvesten.[10] De overige twee interne ophangpunten zijn geschikt voor lucht-luchtraketten en bommen.

Extern heeft de F-35 zeven ophangpunten. De middelste, midden onder de romp is alleen geschikt voor een boordkanon dat bij de B- en C-versie ontbreekt. De buitenste twee ophangpunten onder de vleugels zijn alleen geschikt voor lucht-luchtraketten en hebben een limiet van 135 kg. Hierdoor zijn hierop alleen raketten voor de korte afstand mogelijk. De overige vier ophangpunten zijn ook geschikt voor bommen en lucht-grondraketten. De binnenste twee zijn uitgerust met brandstofleidingen zodat er pylontanks aangehangen kunnen worden.

Om de wapens te geleiden heeft de F-35 verschillende sensors aan boord. Allereerst beschikt het toestel over de AN/APG-81-radar, een AESA-radar die een doorontwikkeling is van de AN/APG-77 die in de F-22 zit.[11] Beide radars worden gemaakt door Northrop Grumman. Verder beschikt het toestel ook over een elektro-optische (infrarood) doelzoeker onder de neus om doelen op de grond te vinden. Ook zijn verspreid over het toestel de sensors voor het AN/AAS-37 waarschuwingssysteem te vinden. Deze elektro-optische sensors reageren op naderende raketten.

Klanten[bewerken]

In 2001 koos de Nederlandse staat de F35A in principe als vervanger van de vloot van F-16's, na een lange discussie over het al dan niet participeren in de ontwikkeling van de Eurofighter. De deelname aan de ontwikkeling en mogelijke aanschaf van de F-35 leidde tot grote politieke controverse, onder andere vanwege de hoge kosten van het toestel. Als de aanschaf doorgaat zal de F-35 Nederlands eerste stealth-vliegtuig worden, hoewel de F-16 wel enkele stealtheigenschappen heeft, onder andere op het gebied van verminderde "radar cross section", een meeteenheid waarmee men de waarneembaarheid van een object middels radar aangeeft.

Begin april 2013 werd echter besloten de twee testtoestellen die Nederland in het bezit heeft, voorlopig te stallen, in afwachting van een besluit over de visie van de krijgsmacht. [12]

Betrokken bedrijven[bewerken]

De F-35 is een internationaal project waaraan tientallen bedrijven uit de acht deelnemende landen aan werken. De grootste betrokken bedrijven komen uit de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk, maar ook Nederlandse bedrijven zijn betrokken bij de ontwikkeling. 20 bedrijven, verenigd in de lobbyorganisatie NIFARP, dingen mee naar contracten met een gezamenlijke waarde van meer dan $700 miljoen,[13] Van deze bedrijven hebben er ca. 8 daadwerkelijk productieorders ontvangen. Eind 2011 heeft het project de Nederlandse industrie $410 miljoen aan ontwikkelingswerk en $127,5 miljoen aan productiewerk opgeleverd.[14].

Internationaal gezien zijn de belangrijkste bedrijven Lockheed Martin als hoofdontwikkelaar, Northrop Grumman om verschillende subsystemen in het vliegtuig te integreren, British Aerospace voor het ontwerpen van het staartdeel van het vliegtuig, en de ontwikkelaars van de F135- en F136-motoren: Pratt & Whitney en het GE Rolls-Royce Fighter Engine Team.[15] Per augustus 2006 zouden 66 Nederlandse bedrijven direct of indirect profiteren van de ontwikkeling van de F-35. Deze zijn verenigd in het NIFARP. Voor een overzicht van de bedrijven en de onderdelen waaraan ze werken zie:[16]

Media[bewerken]

(video)
Demonstratievlucht X-35B, demonstraties van onder andere gewoon opstijgen, verticaal opstijgen en landen, bijtanken in de lucht en gebruik van de naverbrander
Demonstratie boordgeschut

Literatuur[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. 2006, 7 juli. "Joint Strike Fighter gepresenteerd", Ministerie van Defensie.
  2. "Doe mee en verzin een naam voor de F-35", YNGSquad (Ministerie van Defensie).
  3. Lockheed Martin - "JSF Design" (en)
  4. 2005. "Dossier Vervanging F-16", Ministerie van Defensie, Bevelhebber der Luchtstrijdkrachten, p. 5.
  5. 2006, 15 december. "Lockheed Martin F-35 Lightning II stealth fighter completes first flight.", Lockheed Martin. (en)
  6. Rolls-Royce LiftSystem
  7. 2006, 22 januari. "Bush rejects Blair’s pleas to save F-35 contract for Rolls-Royce", The Business. (en)
  8. 2006, 8 september. "Senate bill funds GE's Joint Strike Fighter engine", Cincinnati Business Courier. (en)
  9. Aerospaceweb.org "F-35 JSF Weapon Carriage Capacity" (en)
  10. 2005. "Meteor changes planned to accommodate JSF fit", Jane's Defence Weekly. (en)
  11. (en) Northrop Grumman. "APG-81 (F-35 Lightning II)".
  12. 2013, 5 april. "Joint Strike Fighter testtoestellen voorlopig gestald", HetNieuwsUit
  13. 2006, 7 juli. "JSF heet voortaan F-35 Lightning II; Nederlandse opdrachten nu boven de 700 miljoen", NIID/NIFARP.
  14. 2012, 5 juli, "Kamervragen vaste commissie voor Defensie naar aanleiding van de jaarrapportage van het project Vervanging F-16 over 2011"
  15. Lockheed Martin - "Partnerships" (en)
  16. 2006, augustus. "Voorbeelden Nederlandse industrie in F-35 JSF-ontwikkeling en productie", NIID/NIFARP. PDF-document