Giftige vezelkop

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Giftige vezelkop
2010-05-27 Inocybe erubescens.jpg
Taxonomische indeling
Rijk: Fungi (Schimmels)
Stam: Basidiomycota
Onderstam: Agaricomycotina
Klasse: Agaricomycetes
Onderklasse: Agaricomycetidae
Orde: Agaricales
Familie: Inocybaceae
Geslacht: Inocybe
Soort
Inocybe erubescens
A. Blytt (1904)
Portaal  Portaalicoon   Biologie

De giftige vezelkop, ook wel witrode vezelkop genoemd, (Inocybe erubescens, synoniem: Inocybe patouillardii) is een dodelijk giftige paddenstoel uit de familie Inocybaceae. De giftige vezelkop wordt als inheems beschouwd in Vlaanderen, Wallonië en Brussel.[1] De soort is echter zeldzaam in België en Nederland. In Nederland wordt de soort op de rode lijst van 2004 als "ernstig bedreigd" beschouwd.[2]

Kenmerken[bewerken]

De jonge hoed is klokvormig en spreidt zich later uit, waarbij de hoedrand vaak inscheurt en naar boven omkrult.[3] Centraal blijft een bochel behouden (umbo). De hoedkleur varieert van roomachtigcrème-achtig[4] als het vruchtlichaam jong is tot geelbruin (zelfs kaneelkleurig[5]) bij het ouder worden. Verder ontstaat bij het ouder worden een steeds duidelijker wordende steenrode kleur.[6] De volwassen hoed is 2,5 tot 8 cm breed en heeft een roodachtige zweem door de uitstralende streping.[7] De rode kleur is eveneens bij oude exemplaren langzaam op te wekken door druk op de hoed.[6][7] De kleur van de hoed kan variëren tot baksteenrood, en dit met name bij droog weer en toenemende ouderdom. Het vruchtvlees is wit tot zwakroze.[6] De vrij dicht op elkaar staande lamellen zijn aanvankelijk witachtig (soms een licht rode tint), maar verkleuren grijsachtig tot olijfgeel bij het ouder worden. De lamellen zijn uitgebocht aan de steel vergroeid. De ringloze steel is stevig, vezelig, en aanvankelijk wit gekleurd. Bij het ouder worden krijgt de steel echter de kleur van de hoed. Het vlees van de steel is steeds roze.[6] De steel is aan de basis soms licht knolvormig.[8] De spore-afdruk is witachtig, tot leembruin.[9] De reuk is in jonge toestand fruitig, alcoholachtig[10] evoluerend tot onaangenaam zoetig[7], zelfs tabakachtig[6] op latere leeftijd.

Verwarring[bewerken]

Er bestaat een grote kans dat de giftige vezelkop verward wordt met andere soorten, met name met de veel frequenter voorkomende voorjaarspronkridder[8][11][12]. De reden van deze verwarring is dat beide paddenstoelen vroeg in het jaar kunnen gevonden worden, en op dezelfde standplaatsen voorkomen. Verwarring kan optreden met de blozende knolvezelkop, de weidekringzwam[8][11], de kale knoflooktaailing[8], champignonsoorten[8], de hanenkam[4] en de giftige satijnzwam[12]. Onderstaande tabel geeft enkele paddenstoelen weer waarmee de giftige vezelkop kan verward worden.

Paddenstoel Latijnse naam Giftig Afbeelding Verschillen met de giftige vezelkop
Blozende knolvezelkop Inocybe godeyi Ja Inocybe godeyi 71610.jpg De blozende knolvezelkop lijkt sterk op de giftige vezelkop maar is lichter van kleur, hoewel beiden rood worden bij beschadiging. Verder heeft de steel van de blozende knolvezelkop een bulbeuze basis, die niet aanwezig is bij de giftige vezelkop. De blozende knolvezelkop is doorgaans kleiner dan de giftige vezelkop.
Voorjaarspronkridder Calocybe gambosa Nee Calocybe gambosa 080420wa.jpg De voorjaarspronkridder heeft roomwitte[9] tot roze[13] plaatjes met witte sporen, de giftige vezelkop heeft olijfgroene plaatjes.[9] De voorjaarspronkridder ruikt meelachtig, de giftige vezelkop nooit.[14] De voorjaarspronkridder wordt ook nooit rood.[11]
Giftige satijnzwam Entoloma sinuatum Ja Entoloma sinuatum group.JPG De giftige satijnzwam heeft bleekgele tot vleeskleurige plaatjes en roze sporen. De giftige vezelkop heeft daarentegen olijfgroene plaatjes en witte sporen.[9]
Weidekringzwam Marasmius oreades Nee Marasmius oreades garden 050829B.JPG De weidekringzwam komt ongeveer op dezelfde plaatsen voor als de giftige vezelkop. De hoed is echter glad en niet gestraald. De crèmekleurige lamellen van de weidekringzwam zijn dik en staan ver uit elkaar.[11]

Voorkomen[bewerken]

De giftige vezelkop is een saprotroof paddenstoel die zich voedt met dood plantenmateriaal. Deze paddenstoel groeit van mei tot juli-augustus[12] in loofbossen, parken, tuinen[7], onder struiken[15], langs paden[4] en bosranden[16] op kalkrijke bodems.[16][17] Verder wordt de soort gezien op rijke, bemeste klei- en leembodems.[16] De giftige vezelkop komt vooral voor onder beuken en lindebomen en na regenbuien[11]. Op een standplaats worden vaak meerdere vezelkoppen gezien.[11] De paddenstoel wordt in midden-Europa zelden hoger dan 500 meter gezien.[8]

Giftigheid[bewerken]

De giftige vezelkop bevat een hoge concentratie muscarine.

De paddenstoel is, net als talrijke andere vezelkoppen (Inocybes) dodelijk giftig door de aanwezigheid van de stof muscarine. Muscarine veroorzaakt problemen met het autonome zenuwstelsel, wat zorgt voor de regulatie van de meest basale lichaamsfuncties zoals de spijsvertering en de hartactie. Het ziektebeeld dat gepaard gaat met een intoxicatie wordt het muscarinesyndroom genoemd.[18] De hoeveelheid muscarine bedraagt tot 0.037%, maar kan sterk variëren naargelang de standplaats. De dodelijke hoeveelheid muscarine bereikt men reeds na consumptie van 40-500 gram vers vruchtlichaam. De inname van de zwam leidt in 7.9% van de gevallen tot de dood.

Incubatietijd[bewerken]

De tijd tussen opname van de paddenstoel en het optreden van vergiftigingsverschijnselen is zeer kort: tussen een aantal minuten en een tweetal uur.[18]

Ziekteverschijnselen[bewerken]

De symptomen treden snel op en worden onder het zogeheten "muscarinesyndroom" gerekend. Onder andere tranende ogen, loopneus, overvloedig transpireren, speekselvloed en ademhalingsmoeilijkheden treden op.[18] Verder is het moeilijk om de urine op te houden.[19] Het hartritme vertraagt en er kan een daling van de bloeddruk optreden. Verder worden misselijkheid, braken en diarree gezien.[11] De ziekteverschijnselen duren doorgaans minder dan 24 uur.[18]

Behandeling[bewerken]

Indien een giftige vezelkop is ingenomen kan de inname van 0,5-1 gram actieve kool de opname van het gif vertragen. Omdat een vergiftiging ernstig kan verlopen moet iedereen die mogelijks een giftige vezelkop heeft ingenomen door een arts gezien worden en minstens vier uur geobserveerd worden. Indien er klachten optreden, dient de patiënt in het ziekenhuis te blijven tot de klachten weer zijn verdwenen.[11] Het toedienen van atropine kan bovendien geïndiceerd zijn.[18]

Naamgeving[bewerken]

De naam "Inocybe" is een combinatie van de Griekse woorden "ino" en "cybe", wat respectievelijk "vezel" en "kop" betekent. Er zijn twee wetenschappelijke benamingen voor de giftige vezelkop in omloop: Inocybe erubescens en Inocybe patouillardii. De giftige vezelkop werd voor het eerst beschreven in 1904 door Axel Gudbrand Blytt, dewelke de naam Inocybe erubescens invoerde. Erubescens betekent "rood wordend" in het Latijn. Deze naam verwijst naar de eigenschap van de giftige vezelkop om rood te worden bij ouderdom of na aanraking. In 1905 bedacht de Italiaan Giacomo Bresadola de naam Inocybe patouillardii. Deze naam verwijst naar Franse botanicus Narcisse Théophile Patouillard (1854-1926).[19] De voorkeur wordt gegeven aan de naam Inocybe erubescens wegens het langer bestaan ervan.

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. http://www.species.be/nl/6151
  2. Downloadpagina basisrapport Rode Lijst 2008
  3. Ewald Gerhardt (2011). De grote paddenstoelengids voor onderweg. Utrecht: Uitgeverij De Fontein|Tirion uitgevers. ISBN 978 90 5210 784 4
  4. a b c Jordan, Peter, Field Guide Edible Mushrooms of Britain and Europe, New Holland Publishers (UK) Ltd, London, Cape Town, Sydney, Auckland, p. 133 ISBN 9781845374198. Geraadpleegd op 2012-02-14.
  5. Barceloux, Donald G, Medical toxicology of natural substances: foods, fungi, medicinal herbs, plants and venomous animals, John Wiley & Sons, Inc, Hoboken, New Jersey, 2008, p. 303 ISBN 9780471727613.
  6. a b c d e Giftige paddenstoelen - www.speeltuinwerkgroningen.nl Geraadpleegd op 2012-02-08
  7. a b c d Natuur en wereld - http://www.natuur-wereld.be Geraadpleegd op 2012-02-08
  8. a b c d e f Inocybe erubescens; Inocybe patouillardii - Botanik. CliniPharm/CliniTox. Institut für Veterinärpharmakologie und -toxikologie, Winterthurerstrasse 260, 8057 Zürich, Schweiz Geraadpleegd op 2012-02-09
  9. a b c d Eetbare paddenstoelen - www.zebrarups.nl Geraadpleegd op 2012-02-08
  10. Волоконница Патуйяра Inocybe patouillardii. Грибы Калужской области Geraadpleegd op 2012-02-09
  11. a b c d e f g h ZIEGELROTER RISSPILZ (Inocybe erubescens). Pilzdatenbank. Toxikologische Abteilung der II. Medizinischen Klinik der Technischen Universität München Geraadpleegd op 2012-02-09
  12. a b c Kupper, Jacqueline; Demuth Daniel, Giftige Pflanzen für Klein- und Heimtiere: Pflanze erkennen- Gift benennen- Richtig therapieren, Enke Verlag, Stuttgart, 2010, p. 199 ISBN 9783830410348. Geraadpleegd op 2012-02-14.
  13. Del Conte, Anna; Læssøe, Thomas, The Edible Mushroom Book, Dorling Kindersley Publishing, New York, 2008 ISBN 9780756638672.
  14. Voorjaarspronkridder Geraadpleegd op 2012-02-08
  15. Roglmeier, Rudolf. Giftpilze - Pilzgifte. Pilzverein Augsburg Königsbrunn e.V. Geraadpleegd op 2012-02-09
  16. a b c Inocybe de Patouillard. Atlas des Champignons Geraadpleegd op 2012-02-09
  17. , Natuurwijzer Paddestoelen van Europa, ANWB media, 2005, p. 192 ISBN 9789018020958.
  18. a b c d e Intoxicatie door paddenstoelen - www.poisoncentre.be Geraadpleegd op 2012-02-08
  19. a b Fred de Vries. Gevaarlijke paddenstoelen Geraadpleegd op 2012-02-08