Koninklijke Nederlandsch-Indische Luchtvaart Maatschappij

De Koninklijke Nederlandsch-Indische Luchtvaart Maatschappij (afgekort tot KNILM) is de voormalige luchtvaartmaatschappij van Nederlands-Indië. De KNILM was geen dochteronderneming van de KLM, zoals vaak wordt gedacht. Het was een zelfstandige onderneming die wel sterke banden had met de KLM, onder meer doordat KLM-directeur Albert Plesman ook een bestuursfunctie had bij de KNILM. Hoewel de KNILM qua naam bijna gelijk is aan het KNIL (Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger) stond ze geheel los hiervan.

Het bedrijf werd op 16 juli 1928 opgericht en bood luchtverbindingen aan binnen Nederlands-Indië, het huidige Indonesië. De eerste retourverbindingen waren die tussen Batavia - Bandoeng en Batavia - Semarang vanaf 1 november 1928. Deze laatste lijn werd later doorgetrokken naar de havenstad Soerabaja. Geleidelijk aan werd het luchtnet uitgebreid met vluchten naar bestemmingen op andere eilanden in de archipel, zoals Palembang en Medan op Sumatra, de oliehavens Balikpapan en Tarakan op Borneo en het vakantie-eiland Bali. In de jaren vlak vóór de Tweede Wereldoorlog kwam er ook een uitgebreid net tot stand met bestemmingen in het oosten van de Indonesische archipel, zoals Ambon. Hiervoor werden speciale amfibievliegtuigen aangeschaft, die op het water konden landen.

Al in 1930 kwam de eerste internationale luchtverbinding tot stand met Singapore. Op 3 juli 1938 volgde een luchtlijn met Sydney in Australië, via Darwin, Cloncurry en Charleville.

Tijdens de Japanse aanval op Nederlands-Indië tijdens de Tweede Wereldoorlog werd de KNILM ingezet voor evacuatievluchten en transport voor de Nederlands-Indische strijdkrachten. Vlak vóór en na de Japanse invasie van Java op 1 maart 1942 werden alle KNILM-vliegtuigen met voldoende vliegbereik geëvacueerd naar Australië. In de nacht van 7 maart 1942, een dag voor de capitulatie van Java, vertrok het laatste KNILM-vliegtuig, de DC-3 PK-ALW vanaf de Boeabatoeweg in Bandoeng, met aan boord onder meer luitenant-gouverneur-generaal dr. H. van Mook. Een aantal vliegtuigen kwam in Darwin in Australië aan en werd daar vervolgens op de grond bij een Japanse luchtaanval beschadigd of vernietigd. Na de capitulatie van Java waren nog elf KNILM-vliegtuigen over in Australië (3 Douglas DC-5, 2 DC-3, 2 DC-2 en 3 Lockheed Super Electra. De resterende vliegtuigen werden half mei 1942 verkocht aan de Amerikaanse strijdkrachten.

Na de Tweede Wereldoorlog slaagde de KNILM er niet in haar werk weer op te pakken. Door het uitbreken van gevechten tussen Indonesische nationalisten en de Nederlandse strijdkrachten was in de jaren vlak na de oorlog geen normaal luchtverkeer mogelijk in Nederlands-Indië. Alle vluchten werden in die periode uitgevoerd met militaire transportvliegtuigen, gecoördineerd door het Netherlands Indies Governement Air Transport (NIGAT). In opdracht van het NIGAT werd de KNILM in 1946 op papier opnieuw opgericht met de bedoeling om chartervluchten uit te voeren naar buitenlandse locaties. Vanaf 16 november 1946 werd een wekelijkse luchtlijn gevlogen van Batavia over de Grote Oceaan naar Los Angeles in de Verenigde Staten. Deze dienst werd gevlogen met vier viermotorige Douglas DC-4's van het NIGAT. De dienst was geen succes en moest na enkele maanden worden gestaakt.

Officieel werd de KNILM op 1 augustus 1947 opgeheven, toen de restanten van de KNILM werd overgenomen door de KLM. De KLM richtte op die datum een dochteronderneming op, het KLM Interinsulair Bedrijf, dat de luchtlijnen in de Indonesische archipel ging exploiteren.

Vliegtuigen van de KNILM

DC-2 van de KNILM in 1936

• 7 Fokker F.VIIb/3m, in dienst tussen 1928 en 1930.
• 2 Fokker F.XII, in dienst 1931.
• 3 Douglas DC-2, in dienst 1935.
• 3 De Havilland Dragon Rapide, in dienst 1935 voor luchtkartering in Nederlands Nieuw-Guinea.
• 2 Sikorsky S-38 amfibievliegtuigen, in dienst 1936 voor luchtkartering in Nederlands Nieuw-Guinea.
• 5 Lockheed Super Electra, in dienst 1938 voor de luchtlijn naar Australië.
• 2 Grumman Goose amfibievliegtuigen, in dienst 1940. Een derde werd in 1941 gehuurd van de oliemaatschappij NNGPM
• 3 Douglas DC-3, in 1940 overgenomen van de KLM na de bezetting van Nederland.
• 4 Douglas DC-5, in dienst in 1940-1942.
• 3 Sikorsky S-43 amfibievliegtuigen, in dienst 1941

Zie ook

• 1942 KNILM Douglas DC-3
• Aanval op Broome

Externe link

• Dienstregelingen KNILM
• Bagagelabels KNILM
• Persbericht jaarverslag 1935

Routes (in 1936)

• Batavia-Bandoeng (2 maal daags bij westmoesson; 3 maal daags bij oostmoesson)
• Batavia-Semarang-Soerabaja (dagelijks)
• Batavia-Palembang-Singapore (wekelijks)
• Batavia-Palembang-Pakanbaroe-Medan (wekelijks)
• Batavia-Soerabaja-Banjermasin-Balikpapan-Tarakan (wekelijks)
• Soerabaja-Den Pasar (wekelijks)

Literatuur

• Gerard Casius en Thijs Postma, 40 jaar luchtvaart in Indië (Alkmaar, 1986).
• Marc Dierikx, Bevlogen jaren, Nederlandse burgerluchtvaart tussen de wereldoorlogen (Houten, 1986).
• G.J. Hagens - KNILM vloog door..., Java's evacuatie 1942 (Haarlem, 1972).