Verovering van Nederlands-Indië door Japan

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Zie het artikel Dit artikel gaat over de verovering van Nederlands-Indië door Japan. Voor de bezetting van Nederlands-Indië door Japan, zie Japanse bezetting van Nederlands-Indië
Verovering van Nederlands-Indië door Japan
Onderdeel van Azië in de Tweede Wereldoorlog
Het Indische leger verwoest marine-installaties te Soerabaja voordat de landing van de Japanners heeft plaatsgevonden
Het Indische leger verwoest marine-installaties te Soerabaja voordat de landing van de Japanners heeft plaatsgevonden
Datum 8 december 1941 - 9 maart 1942
Locatie Nederlands-Indië
Resultaat Japanse overwinning
Strijdende partijen
ABDA
Vlag van Japan JPN
Commandanten
Vlag van Nederland Nederland Tjarda van Starkenborgh Stachouwer
Vlag van Verenigd Koninkrijk GBR Archibald Wavell
Vlag van Verenigde Staten USA George Brett
Vlag van Verenigd Koninkrijk GBR Henry Pownall Vlag van Nederland Nederland Hein ter Poorten
Vlag van Verenigd Koninkrijk GBR Richard Peirse
Vlag van Nederland Nederland Conrad Helfrich
Vlag van Japan JPN Hisaichi Terauchi
Vlag van Japan JPN Kiyotake Kawaguchi
Vlag van Japan JPN Ibō Takahashi
Vlag van Japan JPN Hitoshi Imamura
Vlag van Japan JPN Shōji Nishimura
Vlag van Japan JPN Masao Maruyama
Vlag van Japan JPN Takeo Itō
Vlag van Japan JPN Shizuo Sakaguchi
Vlag van Japan JPN Yuitsu Tsuchihashi
Naval Ensign of Japan.svg Japanse Keizerlijke Marine Ruitaro Fujita
Naval Ensign of Japan.svg Japanse Keizerlijke Marine Kenzaburo Hara
Naval Ensign of Japan.svg Japanse Keizerlijke Marine Shintarō Hashimoto
Naval Ensign of Japan.svg Japanse Keizerlijke Marine Nobutake Kondō
Naval Ensign of Japan.svg Japanse Keizerlijke Marine Kyuji Kubo
Naval Ensign of Japan.svg Japanse Keizerlijke Marine Takeo Kurita
Naval Ensign of Japan.svg Japanse Keizerlijke Marine Chūichi Nagumo
Naval Ensign of Japan.svg Japanse Keizerlijke Marine
Naval Ensign of Japan.svg Japanse Keizerlijke Marine Shōji Nishimura
Naval Ensign of Japan.svg Japanse Keizerlijke Marine Jisaburō Ozawa
Naval Ensign of Japan.svg Japanse Keizerlijke Marine Takeo Takagi
Naval Ensign of Japan.svg Japanse Keizerlijke Marine
Naval Ensign of Japan.svg Japanse Keizerlijke Marine bō Takahashi
Naval Ensign of Japan.svg Japanse Keizerlijke Marine Raizō Tanaka
Naval Ensign of Japan.svg Japanse Keizerlijke Marine Nishizō Tsukahara
Troepensterkte
33 oorlogsschepen
41 onderzeeboten
234 vliegtuigen
67.000 man Nederlandse troepen
8.000 man Anglo-Amerikaanse troepen
52 oorlogsschepen
18 onderzeeboten
50.000 man troepen
Verliezen
62.116
2.382 gedood
59.733 krijgsgevangenen
671 gedood
Portaal  Portaalicoon   KNIL

De verovering van Nederlands-Indië door Japan in 1941 en 1942 was de verovering van Nederlands-Indië door troepen van het Japanse Keizerrijk in de eerste dagen van de oorlog in het Pacifisch Gebied tijdens de Tweede Wereldoorlog. De geallieerde macht probeerde tevergeefs de Indische eilanden te verdedigen. Nederlands-Indië werd door Japan aangevallen vanwege de rijke oliebronnen, die vooral tijdens de oorlog erg belangrijk waren. De inval en de daarop volgende drie jaar van Japanse bezetting speelde ook een cruciale rol in het einde van de heerschappij van Nederland in Indië.

Achtergrond[bewerken]

Hr. Ms. Pope zinkt ten zuiden van Java

Japan had al besloten dat Nederlands-Indië zijn eerste doelwit zou worden voordat het aan de oorlog begon, omdat de kolonie veel rijkdom bezat in de vorm van rubberplantages en olievelden. Vooral de olie maakte de kolonie erg belangrijk voor Japan, waardoor het een manier zocht om in het bezit ervan te komen. Nederlands-Indië was namelijk de op drie na grootste exporteur van olie (na de Verenigde Staten, Iran en Roemenië). Japan zond vier zware en een licht vliegdekschip samen met vier snelle slagschepen van de Kongō-klasse, 13 zware kruisers en een groot aantal lichte kruisers en torpedobootjagers ter ondersteuning van de amfibische oorlogvoering; in aanvulling deed het aanvallen op steden, marine-etablissementen en schepen in de wateren bij Nederlands-Indië en in het Indische Oceaan-gebied.

Toegang tot de oliebronnen was het belangrijkste oorlogsdoel van de Japanners omdat Japan zelf weinig olievoorraden had. Het kon niet meer produceren dan 10% van wat het uiteindelijk nodig had, zelfs niet met het extraheren van olieschalie, wat te Mantsjoerije gedaan werd en waarbij gebruik werd gemaakt van het zogenaamde Fushun proces. Japan verloor 93% van zijn olietoevoer toen president Roosevelt op 6 juli 1941 beval om alle Japanse tegoeden te bevriezen en een embargo zette op alle olietransporten naar Japan. De Nederlandse regering in Londen verbrak, na een dringend verzoek daartoe van de geallieerden en met de steun van Koningin Wilhelmina, haar economisch verdrag met Japan en sloot zich in augustus aan bij het embargo van de geallieerden. Japan had toen nog maar oliereserves voor anderhalf jaar. Omdat een oorlogsverklaring van de Verenigde Staten steeds waarschijnlijker werd als Japan het Oosten aan zou vallen maakte Japan plannen om de Amerikaanse vloot te vernietigen door deze toe te staan de eilanden te beschermen. Daarop volgde de aanval op Pearl Harbor.

De aanval[bewerken]

Op 8 december 1941 verklaarde Nederland Japan de oorlog. Generaal Hisaichi Terauchi (ook bekend als graaf Terauchi), commandant van het Zuidelijke Leger, begon de oorlog met aanvallen op Borneo; op 17 december landden Japanse troepen bij Miri, een productiecentrum van olie in het noordelijk gedeelte van Sarawak; deze aanval werd gesteund door een oorlogsschip, vliegdekschip, drie kruisers en vier torpedobootjagers.

Japan vervolgde de strijd met luchtaanvallen op sleutelposities en verkreeg vervolgens suprematie in het luchtruim. De luchtaanvallen werden gevolgd door landingen op verschillende plaatsen, met name op vliegvelden en andere belangrijke strategische posities. In aanvulling op de landing bij Miri vonden tussen 15 december 1941 en 19 januari 1942 landingen plaats te Seria, Kuching, Jesselton en Sandakan. Nadat deze objecten veroverd waren was het plan van de Japanners de strijd naar het zuiden uit te breiden. Hierbij zetten zij de Eastern Force, Centre Force en Western Force in. Het doel hiervan was direct de oliereserves in Nederlands-Indië in bezit te krijgen. De Eastern Force moest naar Jolo en Davao City optrekken en vervolgens Celebes, Ambon en Timor veroveren, waarbij ze tevens de flank van de Centre Force dekte. De Centre Force had als opdracht om de olievelden en luchthavens op Tarakan en Balikpapan in te nemen. Beide groepen dienden de Western Force te ondersteunen, die intussen de olieraffinaderijen en vliegvelden te Palembang aanviel. Deze gecombineerde Japanse aanval begon op 11 januari met de landing te Tarakan.

Hr. Ms. Exeter onder vuur, februari 1942

Om de strijd tegen de Japanners te coördineren voegden de Engelse, Nederlandse, Amerikaanse en Australische regeringen de aanwezig zee- en landmachttroepen samen in het American-British-Dutch-Australian Command (ABDA). Dit commando werd in werking gesteld op 15 januari en tot zijn commandant werd veldmaarschalk Archibald Wavell benoemd. Overige belangrijke commandanten waren luchtmachtcommandant George Brett, Henry Pownall (chef van de staf), Thomas C. Hart (zeemacht), Hein ter Poorten (grondtroepen) en Richard Peirse (luchtmacht). Hoewel de troepen samenwerkten hadden ze ieder eigen ideeën over hoe de oorlog gevoerd moest worden. De Engelsen wilden vooral het grondgebied van Singapore en de oostelijke ingangen naar de Indische Oceaan (de weg naar Ceylon en Brits-Indië) beschermen, de Amerikanen en Australiërs wilden niet dat er werd geavanceerd tot in zuidwest Azië, omdat dit te veel troepen zou kosten die dan niet beschikbaar waren voor een tegenaanval en Nederland zag Java en Sumatra ("het tweede thuisland, waar men al drie eeuwen geleefd en gehandeld had") als de meest belangrijke punten om te verdedigen.

Maar zelfs de kracht der gecombineerde strijdkrachten kon de Japanse opmars niet stuiten of zelfs maar vertragen. Dit was deels te wijten aan de veel grotere Japanse strijdmacht. Om de strijd aan te binden met de offensieve Japanse marine strijdmacht had de ABDA een groot aantal schepen beschikbaar, waaronder die van de United States Asiatic Fleet (die net klaar was met het werk in de Filipijnen), een paar Amerikaanse en Australische schepen en Nederlandse marine-eenheden, die eerder dienst hadden gedaan in Nederlands-Indië. De belangrijke zeekracht bestond uit het vliegdekschip Langley en de torpedobootjager Childs, twee zware kruisers (Houston en Exeter), zeven lichte kruisers (de De Ruyter, Java, Tromp, Marblehead, Boise, Hobart en de Perth), 22 torpedobootjagers en, waarschijnlijk nog het meest belangrijke deel van de vloot, 25 Amerikaanse en Nederlandse onderzeeboten (hoewel de Nederlandse schepen in slechte toestand verkeerden). De vloot had zijn basis op Java en moesten de centrale en westelijke zijde van de driehoofdige Japanse aanvalskracht aanvallen. Die Japanse strijdkracht was in het centrum opgebouwd uit de lichte kruiser Ryujo, de vliegdekschepen Sanyo Maru en Sanuki Maru, drie lichte kruisers en zestien torpedobootjagers. De westelijke macht was samengesteld uit vijf zware kruisers en zeven torpedobootjagers. Daar kwamen nog eens vier vliegdekschepen (Akagi, Kaga, Hiryu en Soryu) en vier Kongō klasse slagschepen bij.

Tarakan werd op 13 januari veroverd; de Japanners gebruikten het vliegveld aldaar al vanaf de 17de als een vooruitgeschoven luchtmachtbasis en veroverden Balikpapan op 26ste januari. Het Nederlandse garnizoen had in beide gevallen voor de verovering door de Japanners de oliebronnen verwoest; verscheidene Japanse schepen waren vernietigd of ernstig beschadigd door marine- en luchtaanvallen van de geallieerde troepen maar de Nederlandse troepen werden in beide gevallen tot overgave gedwongen. Op 28 januari hadden de Japanners het vliegveld van Balikpapan veroverd en konden gevechtsvluchten van daar uit plaats vinden. Menado (Celebes) werd veroverd op 11 januari, Kendari op 24 januari en Makassar op 9 februari. Op 10 februari viel Bandjermasin, de hoofdstad van Nederlands Borneo en vervolgens Bali op 19 februari. Het vliegveld aldaar werd gebruikt om de zeeroute tussen Australië en Java vanuit de lucht te beheersen. Toen februari aanbrak waren de Japanse troepen geland op Sumatra en bewerkstelligden zij een nationalistische opstand te Atjeh.

Vrijwel alle delen van de geallieerde marine werden vernietigd tijdens de eerste slag in de Java-zee, in de Straat van Soenda en in de tweede slag in de Javazee. Het enige Amerikaanse schip, groter dan een torpedobootjager, dat de veldslagen overleefde was de kruiser Marblehead. Daarnaast werden de geallieerde troepen op het vasteland spoedig verslagen en zelfs het meest volhardende verzet werd binnen twee maanden na de eerste aanvallen tot zwijgen gebracht. Alleen op Timor duurde de strijd langer. Het ABDA-commando viel uiteen om 1 uur 's nachts op 1 maart, minder dan twee maanden na de formatie ervan, toen admiraal Conrad Helfrich (gouverneur-generaal van Nederlands-Indië) zijn ambt neerlegde. Geallieerde operaties in Nederlands-Indië, behalve op Sumatra, werden later voortgezet door het South West Pacific Area-commando onder generaal Douglas MacArthur.

Nasleep[bewerken]

De geallieerde troepen deden tijdens de oorlog geen poging het verloren terrein op Java, Bali, Sumatra of Timor te herwinnen. De Japanse bezetting van deze eilanden gaf zich over bij het einde van de Tweede Wereldoorlog. Het grootste gedeelte van het Japanse militaire personeel en civiele koloniale administrateurs werd in de loop van de oorlog gerepatrieerd naar Japan. Een aantal, dat verdacht werd van oorlogsmisdaden, bleef achter en werd later voor het gerecht gedaagd. Ongeveer 1.000 Japanse soldaten deserteerden van hun eenheden en doken onder. Veel van deze soldaten ondersteunden later de leiders van de Republiek Indonesië tijdens de Indonesische Revolutie.

Veldslagen tijdens de bezetting van Nederlands-Indië door Japan[bewerken]

Oorlog in Nederlands-Indië
Strijd om Noord-Borneo Strijd om Balikpapan (1945) Strijd om Borneo (1945) Nederlandse verzets- en guerrillagroeperingen in Nederlands-Indië Laatste vlucht van KNILM PK-AFV Aanval op Broome Slag om Timor Slag om Ambon Slag bij Manado Guerrillaoorlog van het Indische leger op Nieuw-Guinea Guerrilla-oorlog van het Indische leger op Celebes Verovering van Celebes Tweede slag in de Javazee Eerste slag in de Javazee Slag in de Straat van Soenda Verovering van de Riouwarchipel Strijd om Tarakan (1945) Strijd om Tarakan (1942) Slag om Balikpapan Slag om Borneo Strijd om Palembang Verovering van Bandjermasin (1942) Verovering van Atjeh door Japan Invasie van Sumatra in 1942 Japanse bezetting van Nederlands-Indië Verovering van Nederlands-Indië door Japan Azië in de Tweede Wereldoorlog

Literatuur[bewerken]

  • L, Klemen. The Netherlands East Indies 1941-1942
  • Burton, John, Fortnight of Infamy: The Collapse of Allied Airpower West of Pearl Harbor, US Naval Institute Press, 2006 ISBN 159114096X.
  • Cull, Brian, Hurricanes Over Singapore: RAF, RNZAF and NEI Fighters in Action Against the Japanese Over the Island and the Netherlands East Indies, 1942, Grub Street Publishing, 2004 ISBN 978-1904010807.
  • Cull, Brian, Buffaloes over Singapore: RAF, RAAF, RNZAF and Dutch Brewster Fighters in Action Over Malaya and the East Indies 1941-1942, Grub Street Publishing, 2008 ISBN 978-1904010326.
  • Drea, Edward J., In the Service of the Emperor: Essays on the Imperial Japanese Army, University of Nebraska Press, Nebraska, 1998 ISBN 0-8032-1708-0.
  • Kelly, Terence, Hurricanes Versus Zeros: Air Battles over Singapore, Sumatra and Java, Pen and Sword, 2008 ISBN 978-1844156221.
  • Krancher, Jan A., The Defining Years of the Dutch East Indies, 1942-1949: Survivors Accounts of Japanese Invasion and Enslavement of Europeans and the Revolution That Created Free Indonesia, McFarland & Company, 2003 ISBN 978-0786417070.
  • Shores, Christopher, Bloody Shambles: Volume One: The Drift to War to the Fall of Singapore, Grub Street Publishing, London, 2002 ISBN 094881750X.
  • Shores, Christopher, Bloody Shambles: Volume Two: The Complete Account of the Air War in the Far East, from the Defence of Sumatra to the Fall of Burma, 1942, Grub Street Publishing, London, 2009 ISBN 0948817674.
  • Womack, Tom, Dutch Naval Air Force Against Japan: The Defense of the Netherlands East Indies, 1941-1942, McFarland & Company, 2006 ISBN 978-0786423651.

Afbeeldingen[bewerken]

Externe link[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties