Koper(II)sulfaat

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Koper(II)sulfaat
Structuurformule en molecuulmodel
Kristalstructuur van koper(II)sulfaat ██ Cu2+ ██ S ██ O
Kristalstructuur van koper(II)sulfaat

██ Cu2+

██ S

██ O

Watervrij koper(II)sulfaat (wit) waarop water is gedruppeld vormt het pentahydraat (blauw)
Watervrij koper(II)sulfaat (wit) waarop water is gedruppeld vormt het pentahydraat (blauw)
Algemeen
Molecuulformule
     (uitleg)
CuSO4.5 H2O
IUPAC-naam koper(II)sulfaat
Andere namen kopersulfaat, kopervitriool, blauwe aluin, blauwe vitriool
Molmassa 249,69 g/mol
SMILES
[O-]S(=O)(=O)[O-].[Cu+2]
InChI
1/Cu.H2O4S/c;1-5(2,3)4/h;(H2,1,2,3,4)/q+2;/p-2/fCu.O4S/qm;-2
CAS-nummer 7758-99-8
EG-nummer 231-847-6
PubChem 24462
Beschrijving Blauwe kristallen (pentahydraat)
Waarschuwingen en veiligheidsmaatregelen
Schadelijk Milieugevaarlijk
Waarschuwing
H-zinnen H302 - H315 - H319 - H410
EUH-zinnen geen
P-zinnen P273 - P305+P351+P338 - P501
EG-Index-nummer 029-004-00-0
VN-nummer 3077
ADR-klasse Gevarenklasse 9
MAC-waarde 0,1[1]
LD50 (ratten) (oraal) 960[2] mg/kg
LD50 (konijnen) (intraveneus) 10 mg/kg
Fysische eigenschappen
Aggregatietoestand vast
Kleur blauw
Dichtheid (bij 15,5°C) 2,286[1] g/cm³
Smeltpunt 110 °C
Kookpunt 250[3] °C
Oplosbaarheid in water 317[1] g/L
Goed oplosbaar in water
Matig oplosbaar in methanol, glycerol
Slecht oplosbaar in ethanol
Geometrie en kristalstructuur
Kristalstructuur triklien[3]
Waar mogelijk zijn SI-eenheden gebruikt. Tenzij anders vermeld zijn standaardomstandigheden gebruikt (298,15 K of 25 °C, 1 bar).
Portaal  Portaalicoon   Scheikunde

Koper(II)sulfaat is het koperzout van zwavelzuur. De zuivere watervrije stof komt voor als een wit kristallijn poeder. Koper(II)sulfaat vormt echter gemakkelijk blauwe kristallen van het pentahydraat: CuSO4 · 5 H2O.

Watervrij koper(II)sulfaat komt in de natuur voor onder de vorm van het mineraal hydrocyaniet. Het pentahydraat komt voor als het mineraal chalcanthiet.

Synthese[bewerken]

Industriële bereiding gebeurt door inwerking van zwavelzuur op koper(II)oxide of koper(II)sulfide.[4]

In het laboratorium gebeurt de bereiding meestal door behandelen van koper(II)hydroxide met zwavelzuur:

\mathrm{Cu(OH)_2\ +\ H_2SO_4\ \longrightarrow\ CuSO_4\ +\ 2\ H_2O}

Eigenschappen[bewerken]

De oplosbaarheid van koper(II)sulfaat vermeerdert sterk met de temperatuur. Bij afkoeling van een verzadigde oplossing treedt dadelijk kristallisatie in. Koper(II)sulfaat wordt meestal in de oplossing gevormd als het pentahydraat. Bij verhitten boven 200°C ontstaat het witte watervrije product.

Toepassingen[bewerken]

Koper(II)sulfaat wordt gebruikt in de tuinbouw, het is een meststof die in zeer kleine hoeveelheden aanwezig moet zijn. Een traditioneel bestrijdingsmiddel tegen meeldauw is Bordeauxse pap, een oplossing van 2 gewichtsdelen koper(II)sulfaat, 1 deel kalk in 100 delen water.

In de rundveehouderij word koper(II)sulfaat in voetbaden gebruikt om infecties, zoals de ziekte van Mortellaro, aan de hoeven van het rund te bestrijden. Soms gebeurt dit in combinatie met formaline.

In de geneeskunde wordt het gebruikt als ontsmettingsmiddel, als bloedstelpend middel en als emeticum. Het kan ook dienen als antigif bij vergiftiging met fosfor. Het wordt ook aangewend voor het conserveren van hout.

Koper(II)sulfaat wordt gebruikt bij een aantal klassieke analytische reacties, zoals de biureetreactie en in het Fehlingsreagens.

Watervrij koper(II)sulfaat wordt gebruikt om sporen van water in sommige vloeistoffen aan te tonen, omdat het zout, na contact met water, de karakteristieke blauwe kleur verkrijgt. Dit kleureffect wordt veroorzaakt door dat het Cu2+-ion gehydrateerd kan worden. In de watervrije, witte vorm is het omgeven door sulfaationen. In de gehydrateerde vorm bevinden zich een aantal watermoleculen tussen het koperion en de sulfaat-ionen. Het verschil in coördinatie leidt tot een verandering in energietoestanden van de d-elektronen van het koperion en daarmee tot andere optisch eigenschappen.

Het kristalwater van het koper(II)sulfaat kan vervangen worden door ammoniak. Er ontstaat dan een complex ion ([Cu(NH3)4]2+, het tetramminekoper(II)ion) dat een intensieve blauwe-paarse kleur vertoont. Dit amminecomplex wordt tetramminekoper(II)sulfaat genoemd.

Koper(II)sulfaat wordt gebruikt in de koper-kopersulfaat-referentie-elektrode.

Verder wordt het gebruikt om te etsen.

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. a b c (en) Gegevens van koper(II)sulfaat in de GESTIS-stoffendatabank van het Duitse Institut für Arbeitsschutz der Deutschen Gesetzlichen Unfallversicherung (IFA) (geraadpleegd op 22 december 2008) (JavaScript vereist)
  2. Smyth et al., Am. Ind. Hyg. Assoc. J. 30, 470 (1969)
  3. a b The Merck Index,13,2682
  4. Faith, Keyes & Clark's Industrial Chemicals, F. A. Lowenheim, M. K. Moran, Eds. (Wiley-Interscience, New York, 4th ed., 1975) pp 280-284