Kurt von Schleicher

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Kurt von Schleicher
Bundesarchiv Bild 136-B0228, Kurt von Schleicher.jpg
Geboren 4 juli 1882
Geboorteplaats Brandenburg an der Havel
Overleden 30 juni 1934
Overlijdensplaats Berlijn
Land Duitsland
Partij partijloos
Functies
3 december 1932 - 30 januari 1933 Rijkskanselier
Portaal  Portaalicoon   Politiek

Kurt von Schleicher.ogg (Geluidsfragment uitspraak (info / uitleg)) (Brandenburg, 4 juli 1882Berlijn, 30 juni 1934) was een Duits generaal en politicus.

Politieke loopbaan voor de jaren 1930[bewerken]

Schleicher werd geboren in Brandenburg an der Havel, als zoon van een Pruisische officier en een schipeigenaar’s dochter. In 1900 vervoegde hij het Duitse leger als luitenant, na af te studeren aan de kadettenschool. In die eerste jaren maakte Schleicher twee vrienden die later een belangrijke rol zouden spelen in zijn leven. Een van deze vrienden was Franz von Papen, die hij leerde kennen als cadet. Later, toen hij officier was bij het Derde Wacht Regiment, werd hij bevriend met Oskar von Hindenburg.

In januari 1919 hielp Schleicher bij de oprichting van het Freikorps, om het tekort aan loyale troepen op te vangen. In de jaren ’20 was Schleicher een vooraanstaand protegé van generaal Hans von Seeckt geworden, die Schleicher vaak gevoelige opdrachten gaf[1]. In de lente van 1921 creëerde Seeckt een geheime groep als onderdeel van de Reichswehr, de Sondergruppe R genaamd. Hun taak bestond erin om samen te werken met het Rode Leger tegen het internationale systeem opgezet door het Verdrag van Versailles[2]. Schleicher was lid van deze Sondergruppe R, en hij was degene die de afspraken met Leonid Krasin maakte voor de Duitse hulp aan de wapenindustrie van de Sovjet[3].

In september 1921 werden de details uitgewerkt op een geheime meeting in het appartement van Schleicher, Duitse financiële en technologische hulp werd geboden aan de Sovjet, in ruil voor hulp bij het vernietigen van het Verdrag van Versailles. Schleicher startte verschillende dummy ondernemingen die samen 75 miljoen Reichmarks naar de Sovjetse wapenindustrie versluisde. Op die manier financierde Duitsland mee de productie van luchtmacht, wapenarsenaal en gifgas in de Sovjet-Unie. Als gevolge van de inflatie die de Duitse economie vernielde in 1923, nam de Reichswehr het merendeel van het regeren over. Hierin speelde Schleicher een grote rol. In 1926 veroorzaakte Schleicher de neergang van Seeckt, door bezwarende informatie te lekken . Hierop werd Schleicher het politieke kopstuk van de Reichswehr.

Politieke loopbaan vanaf de jaren 1930[bewerken]

Kurt von Schleicher (rechts) met rijkskanselier Franz von Papen (1932)

In 1931 hielp hij Heinrich Brüning in het zadel als rijkskanselier, maar liet hem later vallen toen hij ervoor koos om Franz von Papen te steunen. Die werd in 1932 rijkskanselier. Toen von Papen eenmaal kanselier was, begon von Schleicher zich tegen hem te verzetten. Von Papen vormde namelijk een rechts kabinet; Von Schleicher voelde meer voor een centrumkabinet. De conflicten leidden opnieuw tot verkiezingen in november 1932. De uitslag bracht weinig duidelijkheid, hoewel de Nationaalsocialistische Duitse Arbeiderspartij, onder leiding van Adolf Hitler, voor het eerst in haar geschiedenis zetels verloor.

In december wist von Schleicher president von Hindenburg te overtuigen om von Papen als kanselier te ontslaan en hemzelf te benoemen tot rijkskanselier. Op 3 december was het zover. Von Sleicher, die zichzelf een 'sociaal denkende generaal' noemde, zette zijn zinnen op een coalitie met de sociaaldemocratische vakbonden. Zijn pogingen een centrum-rechts kabinet te vormen verliepen moeizaam. Hij probeerde een nationale coalitie te smeden uit alle partijen van de Rijksdag. Dit met de meest gematigde nazi's en met de meest gematigde sociaaldemocraten. von Schleicher wilde bovendien gebruik maken van de tweedracht in de NSDAP en zocht contact met de meer gematigde Gregor Strasser, de linkse nazi. Een populaire en machtige figuur binnen de linkervleugel van de NSDAP en een van Hitlers weinige echte rivalen. Hij probeerde Strasser los te weken van de NSDAP door hem het vicekanselierschap aan te bieden. Zo wou hij een splitsing teweegbrengen binnen de nazi's zelf. Hitler had vanwege de nederlaag in november grote problemen binnen zijn partij. Zijn aanhang kalfde af en er waren forse schulden. Bovendien had Schleicher alle macht en de volle steun van het leger. Toen Hitler hiervan hoorde, dwong hij Strasser zijn functies in de NSDAP neer te leggen. Von Schleicher vroeg daarop aan von Papen, een vriend van hem, om Hitler te overtuigen mee te werken aan zijn plan van de nationale regering.

Samenzwering tegen von Schleicher[bewerken]

Hitler keerde zich nu definitief tegen Von Schleicher. De bankier Von Schröder arrangeerde in zijn villa een diner tussen Franz von Papen en Adolf Hitler. Hiermee verraadde Von Papen zijn oude vriend Kurt von Schleicher. Von Papen zei von Schleicher dat hij Hitlers steun had proberen verwerven voor het vormen van een regering, maar in werkelijkheid hadden zij een coalitie gevormd om Von Schleicher bij de eerste gelegenheid te laten vallen. Intussen wist Franz von Papen in het gevlij te komen bij de rijkspresident Von Hindenburg, die met lede ogen de moeizame besprekingen volgde. Von Papen maakte Von Hindenburg vervolgens duidelijk dat hij Hitler kanselier moest maken, terwijl hijzelf als vicekanselier een oogje in het zeil zou houden. In tegenstelling tot een half jaar eerder zette de rijkspresident nu zijn bezwaren opzij. Hij had hem mogelijk wijsgemaakt dat het de enige mogelijke manier was om een staatsgreep te voorkomen. Bovendien hing er een groot belastingschandaal boven het hoofd van de familie. Vooral de zoon van Hindenburg is hier hoogstwaarschijnlijk mee onder druk gezet. Prominente industriëlen als Alfred Krupp en Fritz Thyssen hebben Oskar, zoon van president van Hindenburg, benaderd om bij zijn vader een goed woordje voor hen te doen.

Uiteindelijk is die samenzwering ook gelukt. Op 25 januari toen Von Schleicher ging meedelen aan Von Hindenburg dat het hem niet lukte een regering te vormen, was ieders verwachting dat Von Hindenburg de Rijksdag ging ontbinden en nieuwe verkiezingen zou uitroepen. Maar hij deed dit niet. Op 28 januari nam de president, achteraf gezien, de noodlottigste politieke beslissingen van de twintigste eeuw: hij gaf zijn zegen aan het plan van Von Papen en Hitler. Von Papen, die het hele plan gesmeed had, nam de opdracht van Von Schleicher over en zo kon Hitler aan de macht komen.

Vergeldingsactie van Hitler op von Schleicher[bewerken]

Von Schleicher trok zich vervolgens terug uit de politiek. Hitler zou zijn poging tot gebruik van de verdeeldheid binnen de NSDAP echter niet vergeten. In de lente van 1934 bekritiseerde Schleicher Hitler openlijk, wat olie op het vuur gooide. Op 30 juni 1934, tijdens de Nacht van de Lange Messen, stormden in burger geklede SS'ers het appartement van von Schleicher binnen en schoten zowel Kurt von Schleicher als zijn vrouw dood; zijn stiefdochter lieten zij in leven. Ook Gregor Strasser werd vermoord.

Op zijn begrafenis confisceerde de SS alle kransen die de rouwenden brachten.

Op 3 januari 1935, in de Berlijnse opera, beweerde Hitler dat Schleicher ‘per ongeluk’ was vermoord, en dat de moord gebaseerd was op basis van valse informatie. Hitler zei dat Schleicher’s reputatie in ere moest worden hersteld. Deze woorden werden echter niet gepubliceerd in de Duitse pers. Evenwel bleven de nazi's ook hierna Schleicher beschuldigen van hoogverraad.

Bronnen, noten en/of referenties
  • Mak, G. (2004) In Europa. Reizen door de twintigste eeuw. Amsterdam/Antwerpen: Uitgeverij Atlas.
  • Kurt von Schleicher op de Engelse Wikipedia
  1. Wheeler-Bennett, John The Nemesis of Power, London: Macmillan, 1967 pages 151-152
  2. Wheeler-Bennett, John The Nemesis of Power, London: Macmillan, 1967 page 127
  3. Wheeler-Bennett, John The Nemesis of Power, London: Macmillan, 1967 pages 127-128