Friedrich Ebert

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Nuvola single chevron right.svg Dit artikel gaat over rijkspresident Ebert. Voor zijn zoon, de burgemeester van Oost-Berlijn, zie Friedrich Ebert jr.. Voor de ontwerper van het Kurhaus, zie Friedrich Ebert (architect).
Friedrich Ebert sr.
Bundesarchiv Bild 102-00015, Friedrich Ebert.jpg
1e Rijkspresident van Duitsland
Ambtstermijn 11 februari 1919 –28 februari 1925
Opvolger Paul von Hindenburg
Geboren 4 februari 1871
Overleden 28 februari 1925
Politieke partij SPD
Portaal  Portaalicoon   Politiek

Friedrich Ebert (Heidelberg, 4 februari 1871Berlijn, 28 februari 1925) was een Duits politicus van de Sociaaldemocratische Partij van Duitsland (SPD).

Toen Ebert verkozen werd tot leider van de SPD na de dood van August Bebel, waren de partijleden van de SPD diep verdeeld over de partijsteun aan de Eerste Wereldoorlog. Ebert steunde de Burgfrieden en probeerde de oorlogstegenstanders in de partij te isoleren. Na de oorlog en het einde van de monarchie diende hij als de eerste president van Duitsland, van 1919 tot zijn dood. Voordat hij verkozen werd tot president, diende hij kort als voorzitter van de Raad van Volkscommissarissen tijdens de eerste maanden van de Weimarrepubliek. Nadat hij werd uitgeroepen tot nieuwe president, kwam de regering samen met het leger en het rechtse vrijkorps tussenbeide bij linkse opstanden. Dit resulteerde in de dood van verscheidene linkse politici en het einde van de samenwerking tussen de SPD en de Onafhankelijke Sociaaldemocratische Partij van Duitsland (USPD).

Na de opstanden veranderde hij zijn beleid in een "beleid van compenseren" tussen links en rechts, tussen de werknemers en de ondernemingen. Hiervoor volgde hij een beleid van broze coalities. Dit resulteerde in een aantal problemen, zoals het feit dat de SPD tijdens de crisis van 1923 akkoord ging met verlenging van werktijd zonder extra betalingen voor de arbeiders, terwijl de conservatieven niets wilden weten van extra belastingen voor de rijken ter compensatie. Zijn dood wordt gezien als een belangrijke breuk in de Weimarrepubliek, die minder dan een decennium later niet meer zou bestaan. Na zijn dood werd monarchist Paul von Hindenburg verkozen tot rijkspresident.

Vroege carrière[bewerken]

Friedrich Ebert kwam uit de arbeidersklasse. Werkzaam als zadelmaker trad hij toe tot de socialistische beweging. Vanaf 1895 wijdde hij zich geheel aan de Sozialdemokratische Partei Deutschlands (SPD).

In 1900 werd hij in de gemeenteraad van Bremen verkozen en trad hij op als fractievoorzitter, tot 1905. Van 1904 tot 1905 was hij voorzitter van de SPD-afdeling in Bremen en daarna tot 1912 van de SPD-afdeling in Berlijn. Ebert werd één van de prominenten van de rechtervleugel van de SPD.

In de Rijksdag[bewerken]

In 1912 werd Ebert in de Rijksdag gekozen voor de SPD. Op 20 september 1913 werden Friedrich Ebert en Hugo Haase (respectievelijk leider van de rechter- en de linkervleugel van de partij) co-voorzitters van de SPD, na het overlijden van August Bebel. Het autoritaire optreden van Ebert leidde wel eens tot conflicten binnen het bestuur van de SPD. In 1914 stemde Ebert vóór de oorlogskredieten, aanvankelijk steunde hij de Duitse politiek in de oorlog. In 1916 krijgt Ebert de functie van vice-voorzitter van de SPD-fractie in de Rijksdag - tijdens het voorzitterschap van Philipp Scheidemann. In 1917 spraken de SPD, de katholieke Zentrumspartei en de linkse liberalen zich voor een vrede zonder annexaties van de door Duitsland veroverde gebieden uit.

Rijkskanselier[bewerken]

Tijdens de januaristaking van 1918 trad Ebert op als bemiddelaar. In oktober van dat jaar stemde hij voor het behoud van de monarchie. Op 9 november, daags na het aftreden van keizer Wilhelm II, droeg rijkskanselier prins Max van Baden aan Ebert het ambt van rijkskanselier over. Kort daarna riep SPD-collega Philipp Scheidemann, tegen de zin van Ebert, de Duitse Republiek uit, om de door Karl Liebknecht uitgeroepen "Duitse Socialistische Republiek" voor te zijn.

Op 11 november 1918 vormden SPD en de linkse afsplitsing USPD een soort regering, de Rat der Volksbeauftragten, die de keizerlijke regering moest controleren. Ebert en Hugo Haase van de USPD waren gezamenlijk voorzitters. Ebert zette zich in voor een vroegtijdige verkiezingen van een Nationale Vergadering.

In die periode van overgang wist Ebert samen met SPD-defensie-specialist Gustav Noske en in samenwerking met generaal Wilhelm Groener linksradicale opstanden te onderdrukken. Ebert, de meeste sociaaldemocraten en het burgerlijke Duitsland waren bang dat de Novemberrevolutie naar een communistische dictatuur naar Russisch voorbeeld zou afglijden.

Rijkspresident[bewerken]

De Nationale Vergadering van Weimar, gekozen op 19 januari 1919, maakte Ebert op 11 februari 'voorlopig rijkspresident'. In oktober 1922 werd Eberts ambtstermijn door de Rijksdag tot 1925 verlengd, ofschoon eigenlijk de president volgens de grondwet door het volk moest worden gekozen. Volgens de meeste partijen was de situatie in Duitsland daarvoor echter nog te onrustig.

Ebert lag voortdurend onder kritiek van zowel links als rechts, maar wist desondanks zijn ambt goed te vervullen. Hij overleed tijdens zijn ambtstermijn op 28 februari 1925. Enkele maanden later werd Paul von Hindenburg verkozen tot rijkspresident.

Voorganger:
Max van Baden
Rijkskanselier/Voorzitter van de Rat der Volksbeauftragten
1918-1919
Opvolger:
Philipp Scheidemann