Marcel Proust

Valentin-Louis-Georges-Eugène-Marcel Proust (Auteuil (tegenwoordig deel van Parijs), 10 juli 1871 – Parijs, 18 november 1922) was een Frans intellectueel, romanschrijver, essayist en criticus. Zijn vader was een bekende hoogleraar in de medicijnen en zijn moeder kwam uit een rijke Joodse familie. Vanaf zijn negende levensjaar had hij last van astma. Hij stierf op 51-jarige leeftijd aan een longontsteking.

Privéleven

Gezondheid

Proust was vanaf zijn negende astmatisch en had sindsdien een zwakke gezondheid die hem ernstig belemmerde in bijna alle facetten van zijn leven. Hij was overgevoelig voor zijn omgeving en was daardoor erg precies omtrent zijn woning en de hotels waarheen hij reisde, als hij daartoe al in staat was. Bekend is dat Proust, als hij uitging, zich altijd warm kleedde, ook in de zomer. Zijn zwakke gezondheid speelt tevens een rol in "À la recherche du temps perdu" (zijn belangrijkste roman, zie hieronder). Zo is de verteller (de hoofdpersoon wordt slechts enkele malen bij zijn voornaam genoemd) lange tijd niet in staat naar Venetië te reizen waardoor deze stad in zijn verbeelding een haast mythische status krijgt.

Homoseksualiteit

Gedurende zijn tienerjaren kwam Proust erachter dat hij homoseksueel was. Opvallend is dat de verteller uit Op zoek naar de verloren tijd hetero is en zijn liefde uitsluitend op vrouwen richt. Toch speelt homoseksualiteit een rol in zijn werk (met name in het vierde deel "Sodom en Gomorra"). De verteller is slechts een getuige van de homoseksuele relaties om hem heen en speelt er geen enkele rol in. Proust hield zijn homoseksualiteit altijd voor het publiek verborgen. Enkel zijn vrienden waren ervan op de hoogte. Tegenover zijn vriend en collega André Gide betreurde hij tegen het einde van zijn leven dat hij hierover niet meer openheid getoond had.

À la recherche du temps perdu

Manuscript van À la recherche du temps perdu

Zijn belangrijkste werk is "À la recherche du temps perdu" ("Op zoek naar de verloren tijd"). Proust begon het in 1909 en eindigde het net voor zijn dood in 1922. De laatste drie delen zijn geredigeerd door zijn broer Robert. À la recherche du temps perdu beslaat met zeven delen zo'n 3000 pagina's en bevat meer dan 200 figuren. Proust wordt dankzij dit werk gerekend tot de grootste romanschrijvers van de twintigste eeuw.

Als verteller met de naam 'Marcel' vertelt hij "Op zoek naar de verloren tijd" associatief vanuit de eerste persoon enkelvoud over zijn leven: ouders, liefde, het snobisme van de Franse society van het fin-de-siècle en de invloed van de Dreyfus-affaire en de liefde voor de kunst en natuur. Centraal staat de geestelijke ontwikkeling die de hoofdpersoon onder invloed van al deze dingen doormaakt tot hij uiteindelijk tot het schrijverschap komt in het laatste deel, "De tijd hervonden".

Bekend is de 'madeleine-scène': de verteller eet een koekje dat in de bloesemthee is gedoopt. De smaak die hij lang niet geproefd heeft activeert zijn geheugen en langzaam komen alle herinneringen aan het dorpje Combray (in werkelijkheid gecombineerd uit de plaatsjes Illiers en Auteuil) waar hij in zijn jeugd veel tijd doorbracht bij zijn oud-tante Léonie naar boven.

Ter ere van Proust heet Illiers thans officieel Illiers-Combray.

De Nederlandse vertaling is grotendeels verzorgd door Thérèse Cornips en uitgegeven door de Bezige Bij.

Bibliografie

• 1896 Les plaisirs et les jours.
• 1913-1927 À la recherche du temps perdu of Op zoek naar de verloren tijd.
  • 1913 Du côté de chez Swann.
    Nederlandse vertaling: De kant van Swann (1979) door C.N. Lijsen, M.E. Veenis-Pieters en Thérèse Cornips. In 2009 geheel hervertaald door Thérèse Cornips.
  • 1918 À l'ombre des jeunes filles en fleurs.
    Nederlandse vertaling: In de schaduw van de bloeiende meisjes (1985) door C.N. Lijsen en Thérèse Cornips.
  • 1920 Le côté de Guermantes.
    Nederlandse vertaling: De kant van Guermantes (1986) door Thérèse Cornips.
  • 1922 Sodome et Gomorrhe.
    Nederlandse vertaling: Sodom en Gomorra (1991) door Thérèse Cornips.
  • 1923 La Prisonnière.
    Nederlandse vertaling: De gevangene (1995) door Thérèse Cornips.
  • 1925 Albertine disparue (oorspronkelijke titel: La fugitive).
    Nederlandse vertaling: De voortvluchtige (1996) door Thérèse Cornips.
  • 1927 Le temps retrouvé.
    Nederlandse vertaling: De tijd hervonden (1999) door Thérèse Cornips.
• 1919 Pastiches et mélanges.
• 1954 Contre Sainte-Beuve.
  Samenstelling en Nederlandse vertaling: Tegen Sainte-Beuve, Relaas van een ochtend (2009) door Marjan Hof (pseudoniem van Martin de Haan, Jan Pieter van der Sterre en Rokus Hofstede).
• 1954 Jean Santeuil.

Literatuur

Het meest omvattende referentiewerk, ook met recente bibliografische gegevens over publicaties over Proust, zijn werken, ideeën, vrienden en kennissen:

• Antoine Compagnon, Annick Bouillaguet en Brian G. Rogers: Dictionnaire Marcel Proust, Honoré Champion, 2004. ISBN 2745309560.

Externe links

• Vaklokaal CKV-1 digitale school Wereldliteratuur over Proust
• Nederlandse Marcel Proust Vereniging
• Tegen Sainte-Beuve, nawoord door Martin de Haan en Rokus Hofstede
• (en) Werken van of over Marcel Proust in bibliotheken (volgens de WorldCat-catalogus)

Mediabestanden

Zie de categorie Marcel Proust van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.