Nachtzwaluw

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Nachtzwaluw
IUCN-status: Niet bedreigd[1] (2012)
Caprimulgus europaeus.jpg
Taxonomische indeling
Rijk: Animalia (Dieren)
Stam: Chordata (Chordadieren)
Klasse: Aves (Vogels)
Orde: Caprimulgiformes (Nachtzwaluwachtigen)
Familie: Caprimulgidae (Nachtzwaluwen)
Geslacht: Caprimulgus
Soort
Caprimulgus europaeus
Linnaeus, 1758
Verspreidingsgebied: zomer (oranje) en winter (blauw)
Verspreidingsgebied: zomer (oranje) en winter (blauw)
Afbeeldingen Nachtzwaluw op Wikimedia Commons Wikimedia Commons
Nachtzwaluw op Wikispecies Wikispecies
Portaal  Portaalicoon   Biologie
Vogels
Geluid van een nachtzwaluw
Vista-kmixdocked.png
 

De nachtzwaluw (Caprimulgus europaeus) is een vogel uit de familie van de nachtzwaluwen (Caprimulgidae). De soort is overigens met de zwaluwen noch met de gierzwaluwen verwant.

De nachtzwaluw is onder verschillende namen bekend. De meest gebruikte alternatieve naam, die ook in veel andere talen is terug te vinden, is geitenmelker, wat ook de letterlijke betekenis is van de Latijnse naam Caprimulgus.

Kenmerken[bewerken]

Afmetingen[bewerken]

De nachtzwaluw wordt ongeveer 26 tot 28 cm lang.[2] De spanwijdte is ongeveer 53 tot 61 cm lang.

Verenkleed[bewerken]

Het verenkleed van een volwassen nachtzwaluw is grijzig en kastanjebruin gestreept. De onderzijde. Witte vlekjes op de handpennen en witte uiteinden van de staartveren zijn kenmerkend voor het mannetje. Bij jonge mannetjes zijn deze vaalgeel. De snavel is zwart en de poten roodbruin.

Het enigszins bonte verenkleed vertoont overeenkomsten met dat van de draaihals. De grote bek en de lange vleugels doen denken aan een gierzwaluw. De nachtelijke gedragingen en het zachte donzige verenkleed lijken dan weer wat op uilen.

Zang en gedrag[bewerken]

De nachtzwaluw is een schemeractieve vogel. Zijn zang is een bevreemdend, trillend geluid. Het is dermate typisch dat het de makkelijkste manier is om een nachtzwaluw te ontdekken; je moet vooral goed luisteren. Het is een enigszins mechanisch getril, van variabele intensiteit, dat hij na zonsondergang zittend vanaf een uitkijkpost ten gehore brengt. In de vlucht heeft de nachtzwaluw een zachte maar scherpe roep, die regelmatig herhaald wordt om contact te leggen met soortgenoten.

De nachtzwaluw vliegt vooral in het donker, waarbij de vlucht geruisloos en mot-achtig is. Overdag ligt de vogel stil op de grond en vertrouwt hij op zijn verenkleed met schutkleuren als camouflage. Hierdoor is de soort moeilijk te zien en moet men geluk of de juiste kennis hebben om er een waar te nemen.

Verspreiding en leefgebied[bewerken]

De nachtzwaluw is een trekvogel die pas laat in het broedgebied aankomt, meestal niet voor het begin van mei. De soort komt in vrijwel geheel Europa als zomergast die broedt in heidevelden en halfopen bossen. Hij overwintert in Afrika, tot aan Zuid-Afrika toe (zie kaartje).

De soort telt 6 ondersoorten:

  • C. e. europaeus: van centraal en noordelijk Europa tot centraal, noordelijk en zuidelijk-centraal Siberië.
  • C. e. meridionalis: van zuidelijk Europa en noordelijk Afrika tot de Kaukasus en noordwestelijk Iran.
  • C. e. sarudnyi: Kazachstan en westelijk Siberië.
  • C. e. unwini: van Irak en Iran tot Turkmenistan en Oezbekistan.
  • C. e. plumipes: van noordwestelijk China tot westelijk en zuidelijk Mongolië.
  • C. e. dementievi: van noordoostelijk Mongolië tot zuidelijk-centraal Siberië.

Status[bewerken]

De nachtzwaluw heeft een groot verspreidingsgebied en daardoor is de kans op uitsterven gering. De grootte van de populatie werd in 2004 geschat op 2,0 tot 6,0 miljoen exemplaren. De aantallen gaan achteruit. Echter, het tempo ligt onder de 30% in tien jaar (minder dan 3,5% per jaar). Om deze redenen staat de nachtzwaluw als niet bedreigd op de rode lijst van de IUCN.[1]

Nachtzwaluw

Status in Nederland en Vlaanderen[bewerken]

In België en Nederland is de nachtzwaluw een schaarse broedvogel van de hogere zandgronden. De vogel is in de jaren 1950 en 1960 sterk achteruitgegaan. Dit kwam zowel door areaalverlies (minder halfopen bosgebieden) als ook door achteruitgang in aantallen per oppervlakte-eenheid. Op de Utrechtse heuvelrug verdween de nachtzwaluw als broedvogel. Sinds de jaren 1990 is er vooral op de Veluwe sprake van een duidelijk herstel.[3] Dit herstel zet zich nog steeds voort en heeft ook effect op het landelijke beeld. Volgens SOVON gaat het aantal broedparen in de periode 1990-2007 geleidelijk vooruit en broedde er in 2007 ongeveer 950 - 1.150 paar in Nederland. [4] Ondanks dit herstel staat de vogel zowel op de Nederlandse als op de Vlaamse Rode Lijst als kwetsbaar.

Bronnen, noten en/of referenties
  1. a b (en) Nachtzwaluw op de IUCN Red List of Threatened Species.
  2. Charlotte Uhlenbroek (2008) - Animal Life, Tirion Uitgevers BV, Baarn. ISBN 978-90-5210-774-5
  3. Bijlsma, R.G., F. Hustings & C.J. Camphuysen, 2001. Avifauna van Nederland 2. ISBN 9074345212
  4. SOVON Verspreiding en aantalsontwikkeling van de nachtzwaluw in Nederland

Waarnemingen: