Noord-Brabantsch-Duitsche Spoorweg-Maatschappij
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
|
||||||||||||
|
||||||||||||
De Noord-Brabantsch-Duitsche Spoorweg-Maatschappij (NBDS) verbond het Nederlandse Boxtel via Uden, Veghel, Gennep, Goch en Xanten met het Duitse Wesel, deze lijn stond in Nederland bekend als het Duits Lijntje. Op 15 juli 1873 kon het traject van Boxtel naar Goch worden geopend. Op 1 juli 1878 kon het tweede deel van de lijn, het baanvak van Goch naar Wesel worden geopend. De totale lengte van de lijn was 92,7 kilometer, waarvan 52,7 kilometer op Nederlands gebied. Vanaf Büderich werd nog 8,2 kilometer spoorweg van de Köln-Mindener Eisenbahn bereden, een deel van de lijn van Venlo via Wesel naar Haltern, Münster en Hamburg.
Inhoud |
[bewerk] Geschiedenis
De NBDS lijn werd geopend met de bedoeling een onderdeel van de snelste verbinding Londen – Berlijn – Sint-Petersburg te zijn. Vanaf 1881 reden over deze lijn sneltreinen (boottreinen) waarmee men zonder overstappen van Vlissingen via Wesel naar Berlijn en Hamburg kon reizen. Vanaf station Vlissingen kon de reis worden voortgezet met schepen van de Stoomvaart Maatschappij Zeeland die de reizigers naar Queenborough brachten. Hier kon worden overgestapt op de treinen van de London, Chatham and Dover Railway naar London. Vanwege dit comfort maakten veel vorsten en diplomaten voor hun Europese reizen gebruik van dit traject. In de treinen (mailtreinen) reden postrijtuigen en rijtuigen gesteld door de Compagnie Internationale des Wagons-Lits et des Grands Express Europee mee (WL en WR). Het Duitse grensstation was Gogh en Hassum, het Nederlandse was Gennep. De spoorlijn werd het "Duits Lijntje" genoemd, in Duitsland luidde de naam Boxteler Bahn.
Tussen Büderich en Wesel gebruikte de NBDS een 1950 m lange spoorbrug over de Rijn. Deze werd gebouwd tussen 1872 en 1874, als onderdeel van de aanleg van de lijn Hamburg – Münster – Wesel – Straelen – Venlo door de Köln-Mindener Eisenbahn. Een ander belangrijk kunstwerk op het 100 km lange baanvak was de brug over de Maas bij Gennep. De maatschappij zetelde aanvankelijk in Rotterdam, later in Gennep. Hier was ook de centrale werkplaats gevestigd.
De Eerste Wereldoorlog maakte in 1914 een einde aan dit prominente verkeer. In deze periode maakten vooral vluchtelingen uit Engeland en Amerika gebruik van de NBDS door het toenmalige neutrale Nederland. In 1925 werd de NBDS na faillissement aan beide zijden van de grens genationaliseerd. Sneltreinen keerden niet meer terug op dit baanvak. Aan beiden zijden was de lijn gedegradeerd tot zijlijn.
Aan het einde van de Tweede Wereldoorlog werd op 10 maart 1945 de spoorbrug bij Wesel door de terugtrekkende Duitse Wehrmacht opgeblazen. Daarmee kwam een eind aan het Duitse gedeelte van het Duits Lijntje. In de jaren 1949-1967 werd in fasen het Duitse gedeelte gesloten en opgebroken (Goch – Hassum 1949 P/ 1967 G en Goch – Uedem 1963 P/ 1966 G). Daarvóór was het gedeelte tussen Xanten en Uedem in de Tweede Wereldoorlog al zo vaak door Canadese militairen beschadigd dat dit niet meer werd hersteld. Op het tracé Goch – Uedem werd een verkeersweg aangelegd.
In 1950 beëindigde de NS het laatste stukje personenverkeer op de lijn Boxtel – Uden. 20 jaar later werd het goederenvervoer op het stuk Uden – Gennep beëindigd. De Maasbrug bij Gennep werd omgebouwd voor wegverkeer. In 2004 beëindigde de NS het goederenvervoer op het stuk van Boxtel tot Veghel.
Uit protest tegen de plannen van ProRail om de aansluiting bij Boxtel te verbreken werden er op Tweede Paasdag 2005 ritten georganiseerd met een stoomtrein en een light rail-voertuig.
[bewerk] Locomotieven
In 1873 beschikte de Maatschappij over 7 stoomlocomotieven, 5 locs met sleeptender geleverd door Beyer-Peacock in Manchester en twee tenderlocomotieven. Voor het goederenvervoer werden in 1878 vier C-gekoppelde machines geleverd door Hohenzollern, Düsseldorf, volgende twee in 1902 en 1907. Voor het trekken van de sneltreinen werden bij Hohenzollern in 1881 twee zwaardere 1B-machines aangeschaft gevolgd door en derde exemplaar in 1887. Tussen 1892 en 1894 werden opnieuw drie machines aangeschaft, ook nu weer 1B-machines, geleverd door Beyer-Peacock in Manchester.
De steeds zwaarder wordende posttreinen deden de NBDS in 1907 besluiten tot de aanschaf van echte sneltreinlocomotiven van het type 2C. Dit waren de eerste met deze asopstelling in den lande. Zes stuks kwamen in 1908, nummers 30 – 35 (later NS-serie 3500). Daar men in Nederland nog geen ervaring had opgedaan met 2C locomotieven, liet de NBDS de locomotieven in England bouwen van Beyer-Peacock, Manchester.
De locomotieven voldeden geheel aan de gestelde verwachtingen: tot boven het normale gewicht verzwaarde treinen op tijd vervoeren en vertragingen inrijden. De post moest immers op tijd in Berlijn zijn en de aansluiting op de mailboot in Vlissingen moest worden gehaald. De kleur van de locomotieven was donkerblauw, met zwarte banden en rode biezen afgezet. De tender en het benedendeel van het machinistenhuis kregen een extra verfraaiing bestaande uit een brede witte bies buiten de rode. De dom was eveneens blauw gehouden. De wielkasten waren volgens gebruik van de fabrikant met dubbele koperen randen afgezet, waartussen de naam Beyer-Peacock. De koperen nummerplaten toonden de letters NBDS en het nummer tegen een rode achtergrond, terwijl op de zijwanden van de tenders de letters NBDS in goud met rode schaduw waren geschilderd. De wielen waren in rood uitgevoerd. Hun evenwichtige uiterlijk en aparte kleur lieten niet na ieders bewondering op te wekken en ze werden al spoedig naar hun kleur de „Blauwe Brabanders“ or de „grote blauwen“ genoemd.
De Blauwe Brabanders reden hun sneltreinen in een aantal gevallen helemaal door naar Haltern, Münster, Essen, Dortmund of naar Oberhausen. Nog in de Eerste Wereldoorlog werden een nieuwe 2C en twee nieuwe 1D-gekoppelde goederentreinlocomotieven geleverd door Hohenzollern, Düsseldorf. Voor het onderhoud van het materieel beschikte de NBDS over een eigen werkplaats in Gennep.
[bewerk] Zie ook
[bewerk] Literatuur
- J.W.M. Peijnenburg, V.M. Freriks: De spoorlijn Boxtel-Wezel in „Kruispunt Beugen“, Nijmegen-Venlo 1983.
- Michael Lehmann: Der Blaue Brabant – Die Geschichte der Boxteler Bahn. ISBN 3-9802229-4-2
- London – St. Petersburg, Die Geschichte der NBDS und ihrer Strecke Boxtel – Veghel – Gennep – Goch – Wesel im europäischen Eisenbahnverkehr. Als CD bei "http://www.boxteler-eisenbahn.de"
