Oorlogsmonument

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Het Monument voor de Helden van het Volk, Peking, China.
The Cenotaph in Whitehall, Londen, Verenigd Koninkrijk.
Valle de los Caídos in Spanje
M4 Sherman in Bastenaken
Nationaal Monument in Amsterdam
Cross of Sacrifice op het Groesbeek Canadian War Cemetery
Het Liberty Memorial, National World War I Memorial of the USA in Kansas City, Missouri.
Het National War Memorial in Ottawa, Ontario, Canada.

Een oorlogsmonument is een gebouw, standbeeld of ander bouwwerk opgericht om een oorlog of overwinning te vieren, of (overheersend in de moderne tijd) om hen die stierven of gewond raakten in een oorlog te herdenken.

Symboliek[bewerken]

Historisch gebruik[bewerken]

Voor het grootste deel van de menselijke geschiedenis werden er oorlogsmonumenten opgericht om grote overwinningen te vieren. Het herinneren van de dood was van secundair belang. In de tijd van Napoleon werden de doden in massale ongemarkeerde graven geplaatst. De Arc de Triomphe in Parijs of de Zuil van Nelson in Londen bevatten geen namen van de slachtoffers. Tegen het einde van de negentiende eeuw was het gebruikelijk voor regimenten in het Britse leger om monumenten op te richten voor hun in kleine imperiale oorlogen overleden kameraden en deze monumenten droegen hun namen. De Frans-Duitse Oorlog van 1870-1871 was de eerste oorlog in Europa, waarin de individuele soldaten herdacht werden in oorlogsmonumenten. Iedere soldaat kreeg een permanente rustplaats in het kader van de bepalingen van het Verdrag van Frankfurt (1871). Aan het begin van de twintigste eeuw werden in een aantal dorpen en steden in het Verenigd Koninkrijk fondsen gebruikt om de mannen uit hun gemeenschap, die hadden gevochten en gestorven waren in de Tweede Boerenoorlog, te herdenken. Maar het was na de grote verliezen van de Eerste Wereldoorlog toen de herdenking centraal kwam te staan en de meeste gemeenschappen een oorlogsmonument oprichtten met vermelding van de mannen en vrouwen die naar de oorlog waren gegaan en niet waren teruggekeerd.

Modern gebruik[bewerken]

In de moderne tijd is de belangrijkste bedoeling van oorlogsmonumenten niet om oorlog te verheerlijken, maar om hen die zijn overleden te eren. Soms kunnen zij, zoals in het geval van de Warschauer Kniefall van Willy Brandt, ook dienen als aandachtspunten van een beter begrip tussen de vroegere vijanden.

Geschiedenis[bewerken]

Eerste Wereldoorlog[bewerken]

Tijdens de Eerste Wereldoorlog zagen vele naties een grootschalige vernietiging en het verlies van levens. Meer mensen verloren hun leven in het oosten dan in het westen, maar het resultaat was anders. In het westen, en in reactie op de verkregen overwinning, richtten de meeste steden in de betrokken landen gedenktekens op, waarbij de gedenktekens in kleinere dorpen en steden vaak een opsomming gaven van de individuele namen van de lokale soldaten die gedood waren, naast de vermelding van de namen op militaire grafstenen (voor zover het gaat om het besluit van de Fransen en Britten in 1916 om door overheidswege ontworpen begraafplaatsen te bouwen), vaak tegen de wil van de direct betrokkenen, en zonder mogelijkheid van keuze in het Britse Rijk (Imperial War Graves Commission). Grote Britse monumenten ter herdenking van duizenden doden zonder een geïdentificeerde oorlogsgraf werden ook gebouwd, zoals de Menenpoort in Ieper en het Thiepval Memorial in Somme. De Liberty Memorial in Kansas City is een monument gewijd aan alle Amerikanen die dienden in de Eerste Wereldoorlog. Om verschillende redenen die verband houden met hun karakter, kan hetzelfde gezegd worden van toepassing op bepaalde gouvernementele monumenten in het Verenigd Koninkrijk (de cenotaaf in Londen en de Scottish National War Memorial in Edinburgh).

Pacifistische oorlogsmonumenten en monumenten over oorlog en vrede[bewerken]

Na de Eerste Wereldoorlog richtten een aantal steden in Frankrijk pacifistische oorlogsmonumenten op. In plaats van de herdenking van de glorieuze dood, gaven deze monumenten de oorlog weer met beeltenissen van rouwende weduwen en kinderen in plaats van soldaten. Dergelijke gedenktekens veroorzaakte woede onder veteranen en de militairen in het algemeen. Het bekendste staat bij Gentioux-Pigerolles in het departement Creuse. Onder de kolom die de naam van de gevallenen weergeeft, staat een wees in brons te wijzen naar een inscriptie 'Maudite soit la guerre" (Vervloekt zij de oorlog). De gevoelens liepen zo hoog op dat het monument tot 1990 niet officieel in gebruik werd genomen en soldaten in het nabijgelegen legerkamp het bevel hadden om hun hoofden te draaien als ze voorbij liepen. Nog zo'n gedenkteken is te vinden in het kleine stadje van Équeurdreville-Hainneville (voorheen Équeurdreville) in het departement Manche. Hier staat het standbeeld van een rouwende weduwe met twee kleine kinderen. Er lijkt geen exact equivalente vorm van het gedenkteken te zijn in het Verenigd Koninkrijk maar blijkbaar waren gevoelens in veel gevallen identiek. Hoewel het erop lijkt dat dit nooit algemeen is erkend, kan worden gesteld dat er in het Verenigd Koninkrijk sprake was van een constructie van oorlogsmonumenten met betrekking tot het concept van de vrede (bijvoorbeeld West Hartlepool War Memorial).

Tweede Wereldoorlog en erna[bewerken]

In veel gevallen werden de Eerste Wereldoorlog-gedenktekens later uitgebreid met de namen van de lokale bevolking die in de omgekomen waren in de Tweede Wereldoorlog.

Sinds die tijd vermelden gedenktekens voor de doden in andere conflicten, zoals de Koreaanse Oorlog en de Vietnamoorlog, ook individuele bijdragen, althans in de Westerse wereld.

Ook kunnen er, met betrekking tot acties die van oudsher verbonden zijn met acties in (wereld)oorlogen, vergelijkbare historische en voor de architectuur significante monumenten worden ontwerpen en opgericht (zoals het National September 11 Memorial & Museum).

Types[bewerken]

  • Een oorlogsmonument kan een volledig gebouw zijn, vaak met een museum, of gewoon een eenvoudige plaquette. Veel oorlogsmonumenten hebben de vorm van een monument of standbeeld en dienen als een ontmoetingsplaats voor dodenherdenkingen als de Nationale Dodenherdenking en Memorial Day.
  • Veel oorlogsmonumenten dragen plaquettes met een opsomming van de namen van degenen die stierven in de strijd. Soms zijn deze lijsten zeer lang. Sommige oorlogsmonumenten zijn gewijd aan een specifieke slag, terwijl andere meer algemeen van aard zijn en inscripties dragen met een opsomming van de verschillende fronten van de oorlog.
  • Veel oorlogsmonumenten hebben grafschriften met betrekking tot de eenheid, slag of oorlog die ze herdenken. Een voorbeeld is de Ode of Remembrance door Laurence Binyon dat in veel landen van het Gemenebest van Naties wordt gebruikt.
  • De Memorial Arch, zoals aan de Royal Military College of Canada herinnert aan ex-cadetten die stierven tijdens hun militaire dienst.
  • Levende gedenktekens, objecten die gebruikt worden in het dagelijks leven en tegelijkertijd dienen als oorlogsmonument. Dit kunnen onder andere bruggen, parken, bibliotheken, speeltuinen, buurthuizen, maatschappelijke auditoria en sportvelden zijn. Voorbeelden hiervan zijn Soldier Field en Veterans Stadium.
  • In sommige gevallen word het wrak van een gevechtsvliegtuig of ander militair voertuig niet geborgen, maar laat men dit als monument liggen.

Tankmonument[bewerken]

Een tankmonument of gepantserde gedenkteken is een tank die is teruggetrokken uit de militaire dienst en tentoongesteld wordt om een gevecht of een militaire eenheid te herdenken. Verouderde tanks worden ook tentoongesteld als poortwachters buiten militaire bases.

Er zijn verschillende voorbeelden van tankmonumenten in de Ardennen, dat de locatie was van de grote gepantserde offensieven in de Tweede Wereldoorlog, zoals de Slag bij Sedan en de Slag om de Ardennen. In de Ardennen gaat het om:

Een T-35/85-tank herdenkt de soldaten van de 5e Garde Tankleger te Znamianka in Oekraïne.

Bekende voorbeelden[bewerken]

Afrika[bewerken]

Amerika[bewerken]

Azië[bewerken]

Europa[bewerken]

Oceanië[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties