Samuel Goudsmit

Vanaf links: George Uhlenbeck, Hendrik Kramers en Samuel Goudsmit, rond 1928

Samuel Abraham Goudsmit (Den Haag, 11 juli 1902 — Reno (Nevada), 4 december 1978) was een Nederlands-Amerikaans natuurkundige van Joodse afkomst.

Ontdekker elektronspin

Hij verrichtte onderzoek op het gebied van atoom- en kernfysica. Goudsmit werd beroemd doordat hij in 1925 samen met George Uhlenbeck het concept van de spin van het elektron introduceerde, een belangrijk begrip van de kwantummechanica van elementaire deeltjes. Dit houdt het klassieke beeld in dat elektronen om hun as draaien. Voor dit elektronspin-concept werd Goudsmit en Uhlenbeck in 1964 de Max Planck-medaille toegekend.

Emigratie

In 1927 emigreerde hij naar de VS. Aan het eind van de oorlog bezocht hij zijn ouderlijk huis in Den Haag dat verlaten was en geplunderd - zijn familie was vermoord door de Duitsers.

Alsos-missie

Goudsmit werd het wetenschappelijk hoofd van de ALSOS-missie van het Manhattanproject. Deze had tot doel vast te stellen hoever nazi-Duitsland was gevorderd met de ontwikkeling van een atoombom. De naam van de missie Alsos (Grieks voor heilig woud) zou een woordspeling zijn op de naam van de verantwoordelijke generaal Leslie Groves (Eng. groves = bosjes). Zodra geallieerde troepen de Rijn bereikten, liet hij watermonsters nemen. Bij controle op radioactieve isotopen die op nucleaire activiteiten konden wijzen was het resultaat negatief.

Het Alsos-team arresteerde onder meer Max von Laue en de nazi-geleerden Otto Hahn, Walther Bothe, Werner Heisenberg en Erich Bagge die voor de nazi's aan een kernwapen hadden gewerkt. Toen Goudsmit Heisenberg voor het eerst ontmoette, blufte Heisenberg dat hij zijn resultaten voor het uraniumprobleem wel wilde uitleggen als de Amerikaanse collega's iets wilden opsteken. Het maakte een zielige indruk op Goudsmit.

De conclusie van Goudsmit was dat de Duitsers nog ver af waren van de productie van een bruikbaar wapen. In zijn boek Alsos (1947) schreef Goudsmit dat wetenschap niet zou kunnen functioneren onder een totalitair regime. (Deze veronderstelling is niet juist gebleken omdat andere totalitaire regimes - de USSR en China - er wel in zijn geslaagd kernwapens te ontwikkelen. Bovendien ontwikkelde nazi-Duitsland wel het raketwapen V2.)

Een andere conclusie van Goudsmit was dat Duitse wetenschappers simpelweg onvoldoende begrip hadden van kernsplitsing om een atoombom te maken. Moderne onderzoekers als John Cornwell en eerder Jeremy Bernstein zijn dat met hem eens, ondanks mystificaties van Carl Friedrich von Weizsäcker als zouden de Duitse geleerden bewust hebben afgezien van een kernwapen. Uit afgeluisterde gesprekken (de zogeheten Farmhallopnamen) blijkt dat zelfs na de oorlog krijgsgevangen Duitse natuurkundigen als Heisenberg niet op de hoogte waren van de benodigde hoeveelheid uranium voor een atoombom voor het bereiken van een kritische massa. De groep was oprecht verbaasd toen ze via het nieuws over de bombardementen op Hiroshima en Nagasaki vernam dat een atoombom toch mogelijk was.

Hoogleraar, vakgroepsvoorzitter en redacteur

Na de oorlog was Goudsmit kort hoogleraar aan de Northwestern University. Van 1948 tot 1970 was hij senior scientist bij het Brookhaven National Laboratory en hoofd van de natuurkundevakgroep van 1952 tot 1960. Hij werd bekend als hoofdredacteur van natuurkundetijdschrift Physical Review, dat uitgegeven wordt door de American Physical Society. Na zijn pensionering verhuisde Goudsmit en trad hij toe tot de staf van de University of Nevada in Reno.

Egyptoloog

Goudsmit droeg ook bij aan de egyptologie (Expedition, Summer 1972, pp. 13-16 ; American Journal of Archaeology 78, 1974 p. 78; Journal of Near Eastern Studies 40, 1981 pp.43-46). Zijn collectie voorwerpen berust bij het Kelsey Museum of Archaeology, University of Michigan, Ann Arbor als The Samuel A. Goudsmit Collection of Egyptian Antiquities.

Bronnen

Primair

• Goudsmit, S.: Alsos, 1947

Secundair

• Bernstein, J.: Operation Epsilon: the Farm Hall transcripts, Berkeley, 1993
• Cornwell, J.: Hitler's scientists. Science, war and the devil's pact, London, 2003

Externe link

• The discovery of the electron spin

Mediabestanden

Meer mediabestanden die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden op de pagina Samuel Abraham Goudsmit op Wikimedia Commons.