Pieter Zeeman
 Pieter Zeeman |
||
| 25 mei 1865 – 9 oktober 1943 | ||
 |
||
| Pieter Zeeman | ||
| Geboorteland | Nederland | |
| Geboorteplaats | Zonnemaire | |
| Plaats van overlijden | Amsterdam | |
| Nobelprijs voor de | Natuurkunde | |
| In | 1902 | |
| Reden | "Voor hun onderzoek naar de invloed van magnetisme op stralingsfenomenen." | |
| Samen met | Hendrik Antoon Lorentz | |
| Voorganger(s) | Wilhelm Conrad Röntgen | |
| Opvolger(s) | Henri Becquerel Pierre Curie Marie Curie |
|
Pieter Zeeman (Zonnemaire, 25 mei 1865 – Amsterdam, 9 oktober 1943) was een Nederlands natuurkundige en Nobelprijswinnaar.
Inhoud |
[bewerken] Jeugd
Zeeman werd geboren in het Zeeuwse plaatsje Zonnemaire als zoon van de hervormde dominee Catharinus Forandinus Zeeman (1828-1906)[1] en Wilhelmina Worst. Na de dorpsschool, bestaande uit één klaslokaal, werd hem door zijn vader een basiskennis van de Franse taal bijgebracht en kon hij in Zierikzee naar de Hogere Burgerschool (HBS). In zijn periode op de HBS nam hij bijzonder helder noorderlicht waar, dat in november 1882 in Noord-Europa te zien was. Een artikel met tekening van Zeeman werd geplaatst in het blad Nature.[2]
Aangezien de HBS niet direct toegang bood tot de universiteit, en Zeeman graag wis- en natuurkunde wilde gaan studeren, moest hij eerst nog een jaar aanvullend onderwijs volgen op het gymnasium te Delft. Hij werd in huis geplaatst bij de conrector J.W. Lely, en kreeg Latijn en Grieks.
[bewerken] Universiteit
Gedurende zijn verblijf in Delft kwam Zeeman in contact met Heike Kamerlingh Onnes, van wie hij later college zou krijgen in de mechanica. In 1885 toegelaten tot de rijksuniversiteit te Leiden, als student van Kamerlingh Onnes en Hendrik Antoon Lorentz. Kamerlingh Onnes was met name onder de indruk van Zeemans begrip van Maxwells beroemde boek Theory of Heat. Nog voor zijn promotie werd Zeeman in 1890 benoemd tot assistent van professor Lorentz.
Na zijn promotie in Leiden in 1893 werkte Zeeman een half jaar in Straatsburg bij het Kohlrausch Instituut en een jaar aan de Leidse universiteit voordat hij in 1896 lector werd aan de Universiteit van Amsterdam in de natuurkunde.
In 1896 startte hij als vervolg van zijn promotie onderzoek aan het Kerreffect een onderzoek naar het effect van magnetische velden op licht en ontdekte wat nu bekend staat als het Zeemaneffect, waarover hij in 1897 publiceerde in Nature en ander belangrijke tijdschriften. Dit effect behelst het verschijnsel dat spectraallijnen van een atoom dat vanuit een aangeslagen toestand licht uitzendt zich opsplitsen bij de aanwezigheid van een sterk magnetisch veld. Het is één van de bewijzen voor het bestaan van kwantisatie in de elektronenbanen rond het atoom, en daarmee één van de aanwijzingen van de juistheid van de kwantummechanica, die overigens pas vanaf 1900 ontwikkeld zou worden door Max Planck en anderen. Al enkele jaren eerder wist hij overigens het antwoord te leveren op de door de Hollandsche Maatschappij der Wetenschappen uitgeschreven prijsvraag over dit Kerreffect, en won hij de gouden medaille in 1892.
Zijn ontdekking was ook een bewijs voor Lorentz' theorie van de elektromagnetische straling.
Zeeman was hoogleraar natuurkunde aan de Universiteit van Amsterdam vanaf 1900. In 1908 werd hij directeur van het Natuurkundig instituut aldaar. In 1902 deelde hij met Hendrik Lorentz de Nobelprijs voor zijn ontdekking van het Zeemaneffect. Op de dag van de uitreiking, 10 december 1902, was Zeeman ziek. Daarom moest Lorentz het onderzoek van zijn voormalige student uitleggen aan de Zweedse koning en andere genodigden.
In 1912 ontving Zeeman de Matteucci Medal. Tot zijn dood bleef hij actief in het onderzoek naar de voortplanting van licht in media zoals water, kwarts en vuursteen.
[bewerken] Erkenning
In 1932 werd Zeeman ter ere van het 350-jarig bestaan van de Amsterdamse Hogeschool, en omdat de Universiteit van Göttingen Nederland wilde bedanken voor de vele natuurkundige vooruitgang, tot erelid van de Universiteit van Göttingen benoemd.
Zeeman heeft vele eredoctoraten ontvangen van onder meer de universiteiten van Oxford en Leuven, en hij werd tot (ere)lid benoemd van vele wetenschappelijke genootschappen.
Bij zijn afscheid op 70-jarige leeftijd werd Zeeman benoemd tot Commandeur in de Orde van de Nederlandse Leeuw. In 1940 werd ter gelegenheid van zijn 75e verjaardag het uit 1923 stammende fysica-laboratorium te Amsterdam naar hem vernoemd.
[bewerken] Externe links en literatuur
- (en) Albert van Helden, Pieter Zeeman 1865 – 1943 In: K. van Berkel, A. van Helden en L. Palm (ed.), A History of Science in The Netherlands. Survey, Themes and Reference (Leiden: Brill, 1999) 606 - 608.
- (en) Biografie op nobelprize.org
- P.F.A. Klinkenberg, Zeeman, Pieter (1865-1943), in Biografisch Woordenboek van Nederland.
- Biografie van Zeeman op de website van de Koninklijke Bibliotheek.
- Pim de Bie, prof.dr. P. Zeeman Zonnemaire 25 mei 1865 - Amsterdam 9 oktober 1943 Het graf van Pieter Zeeman
- Pieter Zeeman, website Universiteitsbibliotheek Leiden, Bijzondere collecties.
- Het leven van Pieter Zeeman in zijn vakantiehuis Zonnehof te Bosch en Duin in: M. Vink-Sluis, 100 jaar Zonnehof, Een landhuis te Bosch en Duin.
[bewerken] Bron
- W.J.A.Schouten, Natuur en Techniek, 1965 nr.4, blz 109 - 113: "Pieter Zeeman (1865 - 1943) - Ons land herdenkt een van zijn grootste zonen"
[bewerken] Noot
- ↑ [1] Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren
- ↑ H.J.H. Groeneman, "Remarks on and observations of the meteoric auroral phenomenon of November 17, 1882" Nature 27 (1883) 296.
 |
Meer mediabestanden die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden op de pagina Pieter Zeeman op Wikimedia Commons. |
