Martinus Veltman (natuurkundige)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Nobelprijswinnaar  Martinus Veltman
27 juni 1931
Martinus Veltman (2005)
Martinus Veltman (2005)
Geboorteland Nederland
Geboorteplaats Waalwijk
Nobelprijs Natuurkunde
Jaar 1999
Reden "Voor het ophelderen van de kwantumstructuur van elektrozwakke interacties in de natuurkunde."
Samen met Gerard 't Hooft
Voorganger(s) Robert Betts Laughlin
William Daniel Phillips
Daniel Chee Tsui
Opvolger(s) Zjores Ivanovitsj Alferov
Jack Kilby
Herbert Kroemer
Portaal  Portaalicoon   Natuurkunde

Martinus Justinus Godefriedus (Martin of Tini) Veltman (Waalwijk, 27 juni 1931) is een Nederlandse theoretisch natuurkundige en winnaar van de Nobelprijs voor de Natuurkunde in 1999.

Biografie[bewerken]

Veltman werd geboren in Waalwijk als vierde van zes kinderen in het gezin van een hoofdonderwijzer. Na de Hogereburgerschool ging hij in 1948 wis- en natuurkunde studeren aan de Rijksuniversiteit te Utrecht. In 1953 behaalde hij er zijn kandidaats en studeerde af in 1956 onder professor Léon Van Hove.

Na het vervullen van zijn dienstplicht ging Veltman in 1961 naar het CERN, waar zijn leermeester Van Hove directeur was geworden. In 1963 promoveerde hij onder Van Hove op een proefschrift over de correcties met behulp van Feynmandiagrammen in de berekening van de productie van vectorbosonen door neutrinos.[1]

Naast het CERN was hij ook enkele maanden werkzaam bij het SLAC en de Stanford-universiteit. In 1966 werd hij hoogleraar theoretische natuurkunde aan de Universiteit Utrecht. Na een sabbatical jaar aan het Laboratoire de Physique Théorique et Hautes Energies te Orsay was hij van 1981 tot 1996 hoogleraar aan de Universiteit van Michigan te Ann Arbor. Sinds 1996 is hij met emeritaat en woont hij weer in Nederland.

Werk[bewerken]

Veltmans belangstelling ligt zowel in de theoretische als in de experimentele natuurkunde. Bij het CERN werkte hij aan berekeningen om de uitkomsten van botsingsexperimenten, inclusief nieuwe te vormen deeltjes, beter te voorspellen. Vooral zijn theoretische werk aan de vereniging van de elektromagnetische kracht en de zwakke kernkracht is baanbrekend geweest. Voor dit werk aan de Universiteit Utrecht ontving hij in 1999 samen met Gerard 't Hooft – promovendus onder Veltman – de Nobelprijs voor de Natuurkunde. De prijs werd gegeven "voor het ophelderen van de kwantumstructuur van de elektrozwakke interacties in de natuurkunde".

Het werk van Veltman was onmisbaar voor de ontdekking in 1995 van de top-quark in het Fermilab, Chicago, Illinois.

Veltman heeft door het schrijven van Schoonschip, een computerprogramma voor symbolische manipulatie in 1964 belangrijk bijgedragen aan de computeralgebra. Bekende programma's zoals Mathematica en Maple zijn gebaseerd op Veltmans pionierswerk. Daarnaast ontwikkelde hij rond 1988 een eigen versie van een mobiele computer met een eigen besturingssysteem: VSOS – Veltmans Simple Operating System.[2]

Veltman geeft regelmatig lezingen en schreef voor het geïnteresseerde publiek het boek Feiten en mysteries in de deeltjesfysica (Veen Magazines, 2004).

Publicaties[bewerken]

Vakliteratuur[bewerken]

Onder meer:

  • (1966). Divergence Conditions and Sum Rules. Physical Review Letters 17: 553-556 .
  • (1968). Perturbation Theory of Massive Yang–Mills Fields. Nucl. Phys. B 7: 637 . DOI:10.1016/0550-3213(68)90197-1.
  • (1967). Some Comments on the Decays of eta (550). Physical Review 154 (5): 1469-1474 .
  • (met G. 't Hooft) Regularization and renormalization of gauge fields. Nucl. Phys. B 44 (1972): 189-213 . DOI:10.1016/0550-3213(72)90279-9.
  • (met G. 't Hooft) Combinatorics of gauge fields. Nucl. Phys. B 50 (1972): 318-353 . DOI:10.1016/S0550-3213(72)80021-X.
  • Nobel Lecture: From Weak Interactions to Gravitation; Review of Modern Physics, Vol. 72, Issue 2: 341–349, April 2000

Populair-wetenschappelijk[bewerken]

  • Facts and mysteries in elementary particle physics, New Jersey, World Scientific, 2003
  • Feiten en mysteries in de deeltjesfysica, Veen Magazines, 2004

Vernoeming[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. (nl) Lang, Herman de, Canon van de Natuurkunde, Veen magazines, Diemen, 2009, 277-281
  2. Nobelprijs nl - Eregallerij van Nederlandse Nobelprijswinnaars. Uitgave Boerhaave Museum, zomer 2011