Spolia

In de Boog van Constantijn zijn spolia verwerkt uit verschillende perioden.

Vooraanzicht van de Boog van Constantijn in Rome

Spolia (Latijn spolium: "buit, roof, van de vijand afgenomen") zijn bouwmaterialen afkomstig uit een oudere cultuur die worden hergebruikt. Het gebruik van spolia wordt spoliatie genoemd. Vooral in de late oudheid en de vroege middeleeuwen werd spoliatie veel toegepast, maar het gebruik vond ook plaats in andere perioden.

Voorbeelden van spolia [bewerken]

In de late Romeinse tijd kwamen spolia vaak voor. Een voorbeeld hiervan is de Boog van Constantijn uit 315, waarin bouwmaterialen uit eerdere perioden zijn verwerkt.

In de vroegchristelijke bouwkunst zijn ook vele voorbeelden van spolia te vinden. Voorbeelden zijn de Sint-Laurensbasiliek in Milaan, de Oude Sint-Pietersbasiliek in Rome en in Jerash in het huidige Jordanië. Een voorbeeld uit de vroege middeleeuwen is de door Karel de Grote gebouwde Paltskapel in Aken, waar Romeinse zuilen afkomstig uit onder andere Ravenna zijn gebruikt.

Ook voor de vroege bouwwerken van de islamitische architectuur werden spolia gebruikt. Een voorbeeld hiervan is de Omajjadenmoskee in Damascus. De gebruikte zuilen komen oorspronkelijk uit een Romeinse tempel, die later een christelijke kerk werd. De moslims verbouwden deze kerk weer tot een moskee.

Een ander voorbeeld zijn fragmenten van de megalithische steencirkel van Avebury die werden verwerkt in gebouwen in Avebury.

Spolia in Nederland en België [bewerken]

Voorbeelden in Nederland zijn de natuurstenen blokken afkomstig van het Romeins castellum van Maastricht, die rond het jaar 1000 bij de bouw van de Onze-Lieve-Vrouwebasiliek hergebruikt werden, de Romeinse mijlpalen van Eygelshoven die in het kleine kerkje van Eygelshoven waren ingemetseld en de Romeinse gevelstenen uit Matilo die werden hergebruikt in Kasteel Duivenvoorde. In de Barbarossa-ruïne uit de twaalfde eeuw in Nijmegen zijn Romeinse zuilen verwerkt die van Karolingische kapitelen zijn voorzien.^[1] Een voorbeeld uit België is de Steenboskapel in Voeren, die fragmenten van een Romeinse villa bevat.

Galerij [bewerken]

Romeinse spolia in de Basiliek van O.L.-Vrouw in Maastricht
Het hoofd van Medusa in de 6e-eeuwse Basilica cisterne
Het baptisterium van de kathedraal van Frejus
Romeinse zuilen in de Grote moskee van Damascus
Een zuil en kapiteel verwerkt in een muur in Jeruzalem
Romeinse spolia verwerkt in Ottomaanse bouwkunst (Thessaloniki, 1431)
De Paarden van San Marco werden in 1204 tijdens de Vierde Kruistocht gestolen uit Constantinopel en op de Basiliek van San Marco in Venetië geplaatst.
Avebury Chapel (1670) is gebouwd uit brokstukken van prehistorische megalieten
De Barbarossa-ruïne op de Valkhof in Nijmegen uit 1155 met romeinse zuilen met Karolingische kapitelen.
De graftombe van Felix van Nola in het Italiaanse Cimitile