Spyker (automerk)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Spyker 60 H.P. 1903
Oude foto van de Spyker 60 H.P.

Spyker was het merk van een Nederlandse automobielfabriek die begin 20e eeuw internationaal doorbrak, maar in 1926 werd opgeheven. De merknaam is in 1999 geregistreerd en onder de naam worden thans exclusieve sportwagens gebouwd, zie Spyker Cars.

Spyker-Trompenburg[bewerken]

Spyker (tijdens de oprichting heette het nog Spijker) werd in 1880 gesticht door de Hilversumse smeden Hendrik-Jan en Jacobus Spijker. Aanvankelijk bouwden de broers koetsen. Ze waren hiermee zeer succesvol en verplaatsten hun bedrijf in 1886 naar Amsterdam. De Rijtuigenfabriek Gebr. Spijker bouwde in 1897 en 1898 de Gouden Koets, een geschenk van de bevolking van Amsterdam voor de inhuldiging van koningin Wilhelmina.

In datzelfde jaar kochten de gebroeders Spijker een auto van de Duitse firma Benz, en een jaar later besloten ze de Benz in licentie te gaan assembleren onder de naam Spijker-Benz. Hiervoor werd aan de Amsteldijk een nieuwe fabriek gebouwd, op de plaats van de vroegere hofstede Trompenburg van Cornelis Tromp, die in 1828 was gesloopt. De naam van het bedrijf werd N.V. Industrieële Maatschappij Trompenburg.

In 1903 werd het merk Spijker veranderd in het meer internationaal ogende Spyker. In datzelfde jaar bouwde Spyker een auto die zowel de eerste zescilinder als de eerste permanent vierwielaangedreven auto ter wereld was. Deze auto bestaat nog, en is te zien in het Louwman Museum te Wassenaar. In 1907 finishte een Spyker als tweede in een rally van Peking naar Parijs. In datzelfde jaar kwam Hendrik-Jan Spijker echter om bij de scheepsramp met de SS Berlin, waarna Jacobus Spijker zich uit het bedrijf terugtrok. De Industrieële Maatschappij Trompenburg ging in 1908 failliet, maar het bedrijf maakte een doorstart.

In 1915 werd het bedrijf weer verkocht. Er kwam een nieuwe directeur, de vlieger Henri Wijnmalen, die Trompenburg tot 1922 zou leiden. Het motto werd Nulla tenaci invia est via ("Voor de volhouder is geen weg onbegaanbaar"), en als logo werd een combinatie van een spaakwiel en een vliegtuigpropeller gekozen. Doordat de Eerste Wereldoorlog was uitgebroken was de vraag naar auto's ingezakt. Onder de naam Spyker werden nu ook vliegtuigen gebouwd. Diverse typen werden geleverd aan de Luchtvaartafdeeling en de Marine Luchtvaartdienst. In totaal werden tussen 1914 en 1918 bijna 100 gevechtsvliegtuigen en 200 vliegtuigmotoren geproduceerd.

1rightarrow blue.svg Zie meer over de vliegtuigbouw van Spyker (vliegtuigfabrikant)

Op 6 juli 1922 ging Trompenburg opnieuw failliet. Later dat jaar volgde een tweede doorstart. Het bedrijf kon echter in de concurrentie door Amerikaanse fabrikanten niet goed meekomen, en de verkoop van het laatste topmodel, de Spyker C4, viel erg tegen. De Spyker C4 was overigens uitgerust met een zescilinder Maybach motor, en verwierf faam in Groot-Brittannië als de 'Rolls-Royce van het continent'. Deze auto vestigde in 1922 ook nog een 24-uurs snelheidsrecord met een gemiddelde van 119 km/uur.

In 1925 werd de productie gestaakt, en op 26 mei 1926 viel het doek definitief; de inventaris werd geveild. Het bedrijf had in totaal zo'n 1500 auto's geproduceerd en meer dan 100 patenten op haar naam.

De gebouwen aan de Amsteldijk werden in augustus 1993 gesloopt. Een deel van het hekwerk bevindt zich op het Trompenburgplein in het Nationaal Automobiel Museum. Hier zijn ook diverse Spykers te zien, waaronder een tweezitter uit 1912 waarop De Oude Schicht van Marten Toonder's held Olivier B. Bommel is geïnspireerd.

Spyker C2 autobus

Naast auto's werden er vanaf 1920 ook vrachtauto's en bussen geproduceerd.

De rechten voor de naam Spyker werden gebruikt voor Spyker Cars

Sportieve successen en recordpogingen[bewerken]

Spyker heeft diverse sportieve prestaties en records neergezet. Vooral in de jaren twintig had Spyker een omvangrijk en ambitieus programma, dat ingegeven werd door de 'aviateurs' Wijnmalen en Koolhoven, die daarmee wedijverden met hun vrienden bij de pas opgerichte KLM.

Peking-Parijs[bewerken]

Een 25 pk Spyker deed in 1907 mee in de monstertocht Peking-Parijs. Achter het stuur zat de Fransman Charles Godard, die de auto - tot ongenoegen van Spyker - in de kleuren van de Franse vlag schilderde. Slechts vijf auto's gingen in Peking van start, waarvan de driewielige Contal niet verder kwam dan de Gobiwoestijn. De andere auto's - een 40 pk Itala van Prins Scipione Borghese, twee 10 pk's De Dion-Bouton's en de Spyker - zouden als demonstratie van het technisch kunnen van de automobiel, gezamenlijk naar Parijs rijden. Borghese brak die belofte en reed alleen verder. De andere auto's kwamen wel samen in Parijs aan.

Tenax[bewerken]

Op 27 november 1920 begon een Spyker C4 aan een non-stop rit van Nijmegen naar Sittard en terug; een afstand van 119,3 km. De Spyker, die Tenax werd gedoopt (Latijn voor taai), brak het wereldrecord van Rolls-Royce, dat 24.000 km had gereden (met een gemiddelde van 32 km/u) op het traject Londen-Edinburgh vice-versa. Tenax legde in 36 etmalen een afstand van 30.000 km af, met een gemiddelde van 35 km/u. De laatste rit op 2 januari 1921 vond onder grote publieke belangstelling plaats. Zowel de afstand als de tijdsduur waren wereldrecords. Tenax was de allereerst geproduceerde C4. Ironisch genoeg volgde directeur Wijnmalen de prestaties van Tenax vanuit een Rolls-Royce.

Parijs-Den Haag[bewerken]

Op 18 juli 1921 reed Frits Koolhoven de vijfhonderd kilometer van Parijs naar Den Haag in acht uur en 26 minuten. Koolhoven verbrak daarmee het record van directeur P.J. Adrian van de Haagsche Automobielmaatschappij met één uur en 22 minuten, ondanks dat mecanicien Kees van de Brink een half uur aan de benzinepomp moest sleutelen en zeven banden verwisselde.

La Turbie[bewerken]

In maart 1922 won Hugo Baron van Pallandt met een Spyker C4 de heuvelklim van Mont La Turbie bij Monte Carlo. Met een gemiddelde snelheid van 45 km/u legde hij het parcours in een tijd van elf minuten af.

Brooklands[bewerken]

Op 19 en 20 juli 1922 vestigde de Australische autocoureur S.F. Edge (eigenaar van de AC-autofabriek) een nieuw 'double twelve'-hour record op de Brooklands-renbaan in Engeland met een gestroomlijnde Spyker C4. Het was in 1922 niet meer toegestaan om ook 's nachts op Brooklands te rijden, zodat recordpogingen in twee keer twaalf uur werden verreden. Edge legde in die 24 uren met de Spyker in totaal 1.782 mijl (2.867,2 km) af met een gemiddelde snelheid van 119,5 km/u. Met de recordpoging werden behalve het 'double twelve-record' tevens twintig andere records gebroken. Edge wilde met de recordpoging aantonen dat het mogelijk was om in 1922 met een normale productie-auto - wat de C4 feitelijk was - records te breken, waar vroeger speciale race-auto's voor nodig waren. Edge was een voormalig Napier-fabriekscoureur en had in 1907 op dezelfde baan een 24-uurs record gevestigd met een Napier.

Belangrijke modellen[bewerken]

Belangrijke medewerkers[bewerken]

Trivia[bewerken]

  • De Spyker 60HP uit 1903 was de eerste auto ter wereld die remmen en aandrijving op alle vier de wielen had. Tevens was het de eerste auto ter wereld met een zes-cilinder motor.
  • In 1907 reed een Spyker als één van slechts vier auto's Peking-Parijs uit.
  • Spyker was lange tijd hofleverancier voor het Koninklijk huis van Nederland. De eerste "koninklijke" Spyker werd aangeschaft in 1911.
  • In de film Genevieve uit 1953, speelt een Spyker 14/18HP een rol naast een Darracq (Genevieve). Deze film zorgde voor een opleving van het koesteren van oude auto's.
Bronnen, noten en/of referenties
  • Spyker; een Nederlands Fabrikaat (1998) door Wim Oude Weernink
  • Spyker 1898-1926 (1998) door Vincent van der Vinne