The Last Waltz (film)

The Last Waltz
Regie	Martin Scorsese
Producent	Robbie Robertson
Hoofdrollen	Rick Danko Levon Helm Garth Hudson Richard Manuel Robbie Robertson
Muziek	The Band, Ronnie Hawkins, Neil Young, Bobby Charles, Paul Butterfield, Van Morrison, Dr. John, Neil Diamond, Joni Mitchell, Eric Clapton, Muddy Waters, Bob Dylan en anderen
Montage	Jan Roblee Yeu-Bun Yee
Cinematografie	Michael Chapman, László Kovács
Distributie	United Artists (1978, 2002)
Première	26 april 1978
Genre	muziekdocumentaire
Speelduur	117 min
Taal	Engels
Land	Verenigde Staten
Prijzen	Kansas City Film Critics Circle Awards, best documentary 1979
Portaal    Film

The Last Waltz is een Amerikaanse documentairefilm uit 1978 onder regie van Martin Scorsese, die het afscheidsconcert vastlegde van de Canadees-Amerikaanse rockband The Band op 25 november 1976 (Thanksgiving Day) in de Winterland Ballroom in San Francisco.

The Band

Zie The Band voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

The Band, die zich zo noemde van 1968 tot 1976 maar in feite al sinds 1960 actief was, bestond uit de Canadezen Robbie Robertson, Richard Manuel, Garth Hudson, Rick Danko en de Amerikaan Levon Helm. Met hun combinatie van stevige rock, folk, country en blues, ook wel Americana genoemd, vormden zij een tegenwicht tegen de op dat moment overheersende hippiecultuur met psychedelische muziek en tegen de commerciële popmuziek. Voordat zij zelfstandig gingen optreden en hun eigen composities gingen opnemen, waren zij bekend als de begeleidingsgroep ("The Hawks") van de Canadese rockabillyzanger Ronnie Hawkins en later van Bob Dylan, met wie ze de (toen omstreden) tournee van 1966 maakten die Dylans overstap markeerde van akoestische muziek naar de elektrische gitaar.

De status en de roem van The Band waren in de vroege jaren zeventig het grootst. Later kwam er slijtage in hun samenwerking en in 1976 besloten ze uiteen te gaan en nog één keer een groots afscheidsconcert te geven.

Het concert

Voor het concert waren meer dan twaalf "special guests" uitgenodigd, onder wie Ronnie Hawkins en Bob Dylan met wie de leden van The Band lang hadden samengewerkt. Het concert werd in 1977 door Sony uitgebracht als het driedubbele album The Last Waltz. Onder die titel verscheen in 1978 ook de film van regisseur Martin Scorsese, met interviews met de bandleden en enkele toegevoegde studio-opnamen.

De film begint met een flashforward op het moment dat The Band het laatste nummer van het concert speelt, de coverversie van Marvin Gaye's "Don't Do It". Daarna volgt het begin van het concert. Tijdens het concert speelt The Band een doorsnede van hun eigen repertoire en begeleiden ze de gasten, onder wie Neil Young, Muddy Waters, Joni Mitchell, Dr. John, Eric Clapton en Van Morrison. De eerste gast is Ronnie Hawkins, omdat The Band ooit startte als diens begeleidingsgroep onder de naam The Hawks. De dichter Lawrence Ferlinghetti, verbonden met de auteurs van de Beat Generation, draagt het gedicht Loud Prayer voor. Er zijn tussendoor ook studiogesprekken van Scorsese met de vijf Bandleden en studio-opnamen van The Band met The Staple Singers (in The Weight) en Emmylou Harris. Als laatste treedt Bob Dylan op. Met het slotnummer I Shall Be Released sluit The Band met alle gasten het concert af. Ook Ringo Starr en Ron Wood verschijnen dan op het podium. De groepsleden zien het afscheid als een verlossing. In het interview met Scorsese zegt Robbie Robertson: "After sixteen years on the road, it is time for a change". Rick Danko geeft te kennen dat hij zijn eigen muziek wil maken.

Na de film

Achteraf waren niet alle leden van The Band gelukkig met de film, omdat de focus lag op gitarist Robbie Robertson, terwijl de groep bestond uit vijf gelijkwaardige leden zonder 'frontman'. Vooral pianist en zanger Richard Manuel kwam nauwelijks in beeld. Robertson, die de film produceerde, had als enige Bandlid toegang tot de montage. Drummer en zanger Levon Helm stelt in zijn autobiografie van 1993 dat Scorsese en Robertson het deden voorkomen alsof The Band het aanhangsel was van Robertson.

Scorsese bleef na The Last Waltz samenwerken met Robertson, die de soundtracks maakte voor de films Raging Bull (1980), The King of Comedy (1982), The Color of Money (1987) en Shutter Island (2010).

Zeven jaar na Scorsese's film werd The Band opnieuw opgericht en begon weer te toeren, zonder Robbie Robertson. De wereldroem die de groep genoot ten tijde van The Last Waltz werd echter nooit meer bereikt.

Vorm

Stijl

The Last Waltz is een documentaire die het afscheid van een populaire rockband na zestien jaar 'on the road' in kaart brengt. Liveopnamen worden afgewisseld met studiosessies en interviews. De muziek neemt een prominente plaats in. In de gehele film komt het aanwezige publiek slechts enkele malen in beeld (en dan nog op de achtergrond). Er is weinig of geen interactie tussen de groep en het publiek. Mogelijk was die er wel tijdens het concert, maar dat blijkt niet uit de verfilming, want Scorsese zet vooral The Band in de spotlights.

Beeldtaal

De film begint met de vermelding "This film should be played loud!" Het is duidelijk dat de focus op muziek zal liggen. Er klinkt walsmuziek en er zijn walsende koppels te zien. Scorsese toont de straten van vermoedelijk San Francisco, rijen auto's staan langs de kant van de weg geparkeerd, hoge appartementsgebouwen duiken in het beeld op. Op een bepaald moment ziet men de hoek van een straat met het opschrift 'Uptown' en daarna rijen mensen die aanschuiven aan een gebouw met het neonopschrift 'Winterland Ballroom'. Op basis van de beeldtaal is merkbaar dat de film zal gaan over een concert. Beelden van zware kroonluchters en drapering verwijzen naar het exclusieve karakter.

Belichting

Er wordt weinig gebruikgemaakt van belichting. Het publiek in de zaal wordt vrijwel nooit belicht. Er is enkel een zwarte achtergrond. Ook bij de optredens en interviews hult alles zich in het duister en komen enkele artiesten belicht in beeld. Scorsese streeft er op die manier naar een intieme sfeer te creëren. Sterk tegenlicht maakt soms silhouetten zichtbaar.

Cameravoering

De oorspronkelijke bedoeling was om 16 mm-filmcamera's te gebruiken, maar Scorsese opteerde voor zeven 35mm-filmcamera's. Zij werden bediend door gerenommeerde cameramensen als Michael Chapman en László Kovács.

Door gebruik te maken van het kikvorsperspectief wordt de nadruk gelegd op de bandleden en de gasten. De artiesten worden meestal in beeld gebracht door knee shot of medium shot. Soms komt de artiest close-up in beeld. Het concert sluit af met een long shot als The Band samen met de gasten eindigt met "I Shall Be Released". Hierbij is iedereen zichtbaar op het volledig gevulde podium.

Mise-en-scène

Scorsese wilde laten zien dat een keur uit de toenmalige muziekscene aanwezig was. Bovendien had dit afscheidsconcert de allure van een viering. Alles straalt exclusiviteit uit, de locatie, de aankleding van de zaal, de aanwezige artiesten. De 5000 aanwezigen kregen kalkoen voorgeschoteld. De kledij van bijvoorbeeld Joni Mitchell en Ron Wood is typisch voor de Flower Power-periode. Ook het dragen van een hoed was toen populair.

Waardering

Over het algemeen is de film zeer goed ontvangen door publiek en critici. De film is een uitzondering in het grotendeels aan speelfilms gewijde oeuvre van Scorsese, maar geldt als een van de meest geslaagde concertfilms. The Last Waltz won de Kansas City Critics Circle Award in 1979 voor de beste documentaire.

Externe links

• (en) The Last Waltz, officiële MGM-website
• (en)  The Last Waltz in de Internet Movie Database
• (en) The Last Waltz, website The Band

Bronnen, noten en/of referenties