Tupolev Tu-95

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Tupolev Tu-95
Tu-95Diag.jpg
Algemeen
Bemanning 6-7
Varianten Tu-114
Tu-126
Tu-142
Status
Eerste vlucht 12 november 1952
Afmetingen
Lengte 46,20 m
Hoogte 12,12 m
Spanwijdte 50,10 m
Vleugeloppervlak 310 m²
Gewicht
Leeggewicht 90.000 kg
Max. gewicht 188.000 kg
Krachtbron
Motor(en) 4 x Kuznetsov NK-12
Vermogen 11.033 kW
Prestaties
Topsnelheid 925 km/h
Klimsnelheid 10 m/s
Vliegbereik 15.000 km
Dienstplafond 13.716 m
Bewapening
Boordgeschut 1 of 2× AM-23 23 mm kanon in de staart
Bommen Tot 15.000 kg, inclusief Kh-20, Kh-22, Kh-26, en Kh-55 raketten
Portaal  Portaalicoon   Luchtvaart

De Tupolev Tu-95 (Russisch: Туполев Tу-95) (NAVO-codenaam: Bear) is een viermotorige turboproplangeafstandsbommenwerper van de toenmalige Sovjet-Unie. Verschillende varianten van het toestel zijn nog steeds in gebruik in landen als Rusland, Oekraïne en India. Het toestel wordt aangedreven door vier Koeznetsov turboprop-motoren met contraroterende propellers en het is tot op heden de enige turbopropbommenwerper in actieve dienst. De marineversie staat bekend als Tu-142.

In het kort[bewerken]

Tu-95 geëscorteerd door een F-15.

De Tu-95 stond bij de westerse inlichtingendiensten lange tijd bekend als Tu-20 maar dit was slechts de testaanduiding van het Tupolev ontwerp bureau. Toen het toestel door de verschillende squadrons in gebruik werd genomen stond het al bekend als de Tu-95. Mede doordat de naam Tu-20 reeds in diverse westerse documenten was vastgelegd bleef het toestel in het westen lange tijd bekend onder zijn testnaam. Na de Koude Oorlog raakte de naam Tu-95 of Bear meer en meer ingeburgerd.

Net als zijn Amerikaanse tegenhanger, de B-52 Stratofortress, heeft de TU-95 in 50 jaar actieve dienst al vele andere bommenwerpers zien komen en gaan. De Bear bleek echter steeds weer voor nieuwe doeleinden te moderniseren en om te bouwen. Het toestel was oorspronkelijk bedoeld als atoombommenwerper, maar is later aangepast voor het lanceren van kruisraketten, het afwerpen van conventionele bommen, als AWACS-platform (Tu-126), marineverkenningsvliegtuig (Tu-142) en er is zelfs een civiele passagiersversie gebouwd.

Tot op de dag van vandaag wordt het toestel gebruikt om de Amerikaanse luchtverdediging te laten merken dat Rusland haar militair vermogen tot op grote afstand kan laten gelden.[bron?] Regelmatig verschijnt een Tu-95 aan de randen van het Amerikaanse luchtruim.

De Sovjet-Unie gaf haar toestellen geen bijnaam maar de Tu-95 vormt een uitzondering. De piloten van dit vliegtuig vonden de NAVO-codenaam Bear zo geschikt dat ook de Russische luchtmacht het toestel zo ging noemen. Een westerse verslaggever die op de luchtvaartsalon van Parijs de piloot vroeg naar de naam van het toestel kreeg als antwoord: "It can't be anything but a bear!".[bron?]

Geschiedenis[bewerken]

De ontwikkeling van de Tu-95 begon in de jaren vijftig, toen bleek dat de bommenwerper waar de Sovjet-Unie op dat moment over beschikte, de Tupolev Tu-4, niet meer aan de gestelde eisen voldeed. Op 11 juli 1951 kon Tupolev aan de ontwikkeling van het nieuwe toestel beginnen. Een prototype vloog voor het eerst op 12 november 1952 en de serieproductie kon worden gestart in januari 1956. Aanvankelijk zag het United States Department of Defense weinig dreiging uitgaan van het toestel; het zou een te kleine actieradius hebben om de Verenigde Staten te kunnen bereiken. De topsnelheid van 644 kilometer per uur bood ook weinig reden tot ongerustheid dacht men. Later werden deze cijfers enkele malen bijgesteld nadat gebleken was dat de prestaties van de Tu-95 veel hoger lagen dan men had ingeschat.

Geluidsniveau[bewerken]

Tupolev Tu-95 Marina.jpg
Tu-95 at Engels in July 2006.jpg
Tupolev Tu-95 in flight.jpg
Tu-142MR-1990.jpg
Tekening Tu-95.

De Tu-95 staat bekend als een van de lawaaiigste vliegtuigen ooit. Onderzeebootbemanningen konden het toestel waarnemen met hun apparatuur. Het enorme lawaai, veroorzaakt door de contraroterende propellers maakte het toestel minder geschikt als onderzeebootbestrijdingsvliegtuig. Zelfs westerse straaljagerpiloten konden, in hun drukcabine met headset op, tijdens een escorte de motoren van het toestel nog duidelijk horen. Veel voormalige piloten op de Tu-95 hebben tegenwoordig dan ook last van gehoorproblemen.[bron?]

Ondanks de enorme geluidsproductie wordt het toestel door de Indiase marine nog steeds ingezet als onderzeebootbestrijdingsvliegtuig.[bron?]

Inzet[bewerken]

De enorme snelheid en grootte van het toestel zorgden ervoor dat het slechts beperkt manoeuvreerbaar was, zeker in vergelijking met de westerse straaljagers. Dit maakte het mogelijk dat deze jagers het toestel tot op zeer geringe afstand konden naderen, en er zelfs onofficieel gecommuniceerd kon worden tussen de westerse en de Sovjet-piloten. Een verhaal van een RAF-piloot:

Aanhalingsteken openen Op een dag, tijdens een missie was er wat tijd om te 'spelen' met de bemanning van een passerende Tu-95. Om te voorkomen dat de bemanning naar ons zou zwaaien had de KGB een agent aan boord van het toestel geplaatst. Sommige Bear-varianten hadden een kruipruimte tussen de cockpit en de verblijfsruimte van de staartschutter, een lange, onprettige tunnel vol met obstakels. Na een tijdje ontdekten we dat we door afwisselend voor en achter de Tu-95 te gaan vliegen de KGB-agent zover kregen dat hij steeds heen-en-weer door de kruipruimte kroop om te voorkomen dat de bemanning naar ons zwaaide.
— Onbekende RAF piloten, op Warbirds
Aanhalingsteken sluiten

Van Amerikaanse kant zijn ook dergelijke verhalen bekend. Sommige Amerikaanse piloten beweren zelfs de laatste versie van de Playboy aan de bemanning van een Tu-95 te hebben laten zien. Deze verhalen kunnen echter niet bevestigd worden. Het is bekend dat het voor de Tupolev Tu-95 mogelijk was om sommige straaljagers voor te blijven. Vooral de SEPECAT Jaguar kon een Tu-95 niet bijhouden. De spelletjes tussen de piloten van Oost en West gingen halverwege de jaren tachtig een keer fout toen een Noorse F-16 een Tu-95 zo dicht naderde dat hij hem raakte. De F-16 verloor daarbij een vleugeltip.[bron?] Beide toestellen waren echter in staat om veilig te landen.

Ook tegenwoordig proberen de Russische Tu95's het westerse luchtruim zo dicht mogelijk te naderen. In 1999 werden twee Tu-95's samen met twee Tu-160's gesignaleerd aan de rand van het luchtruim van Alaska. Ze draaiden echter om voordat de Amerikaanse piloten contact hadden kunnen maken.[bron?] Ook in de zomer van 2006 werden Tu-95's waargenomen aan de rand van het Canadese luchtruim.[bron?]

Op 21 augustus 2007 werd een TU-95 door twee RAF Eurofighters onderschept vlak voordat deze het Britse luchtruim binnen zou gaan. Het toestel keerde terug zonder daadwerkelijk het Britse luchtruim binnen te zijn geweest. Vlak voor deze gebeurtenis, op 20 augustus 2007, maakte president Poetin officieel bekend dat Rusland na vijftien jaar tijd weer bommenwerpers, waarbij ook toestellen met de mogelijkheid tot het vervoeren van een atoombom, op patrouille stuurt. Reden hiervoor is, volgens de president, dat Rusland beschermd dient te worden tegen de dreiging van andere landen. Hij zou daarmee vooral doelen op de Verenigde Staten, die voor Rusland een dreiging vormen met hun langeafstandsmissies. Ook werden door Rusland veertien bommenwerpers ingezet voor gezamenlijke oefeningen met China boven het Oeralgebergte.

Nederlandse F16's van de Quick Reaction Alert van de Koninklijke Luchtmacht komen sinds 2010, samen met Deense en Britse toestellen, met enige regelmaat in actie om Russische TU-95's te onderscheppen boven de Noordzee.[1] Op 10 september 2013 kwamen twee Russische Tu-95's aan de rand van het Nederlandse verantwoordelijkheidsgebied boven de Noordzee.[2]

De toekomst[bewerken]

De meeste Tu-95's die op dit moment in dienst van de Russische luchtmacht zijn, zijn begin jaren negentig gebouwd. Ze zijn van het Type Tu-95MS. Dit toestel wordt nog steeds gemoderniseerd; op dit moment is men bezig het primaire lucht-grond-wapen van de Tu-95, de KH-55 te vervangen. Mede door deze en andere updates is de verwachting dat het toestel nog wel tien tot vijftien jaar mee kan.

Varianten[bewerken]

In de loop der jaren zijn er vele verschillende varianten van de Tu-95 verschenen, waaronder:

  • Tu-95/1 - Prototype N° 1.
  • Tu-95/2 - Prototype N° 2.
  • Tu-95K - Experimentele versie voor het droppen van de Mig-19-SM-20 op grote hoogte.
  • Tu-95M-55 - Raketvervoerder, om langafstandsraketten te vervoeren door de Sovjet-Unie.
  • Tu-96 - Hogesnelheidsbommenwerper, nooit gebouwd.
  • Tu-116 - VIP-Transportversie, 2 exemplaren gebouwd.
  • Tu-119 - Testtoestel voor onderzoek naar nucleair aangedreven vliegtuigen.
  • Tu-142 - Onderzeebootbestrijdings- en maritiem patrouillevliegtuig.
  • Tu-142LL - Vliegend laboratorium.
  • Bear A - Basisversie langeafstandsbommenwerper, dit is de enige versie zonder in-flight-tankmogelijkheden.
  • Bear B - Aangepaste versie van de Bear A, speciaal om de enorme AS-3 Kangaroo bom te vervoeren.
  • Bear C - Aangepaste versie van de Bear A met nieuwe navigatie en verkenningsapparatuur. Later zijn deze toestellen omgebouwd tot Bear G.
  • Bear D - Aangepaste versie van de Bear A voor elektronische oorlogsvoering.
  • Bear E - Fotoverkenningstoestel.
  • Bear F - Maritiem verkenningstoestel en onderzeebootbestrijdingsvliegtuig, na verdere modificaties is dit toestel beter bekend geworden als Tupolev Tu-142.
  • Bear G - Aangepaste versie van de Bear A voor het vervoer van de AS-4 Kitchen bom. Een aantal van deze toestellen vliegen nog voor de Russische luchtmacht.
  • Bear H - Versie van de Bear G gebouwd op het frame van de Tu-142. Tevens gebruikt als lanceerplatform voor langeafstandskruisraketten.
  • Bear J - Variant om te kunnen communiceren met onderzeeboten. Dit toestel is na de Iljoesjin Il-80 Ruslands tweede vliegende commandopost.
  • Bear T - Trainingstoestel.

Naast deze versies hebben er nog vele andere modificaties plaatsgevonden. Een bijzondere versie is de Tu-95V, dit toestel werd speciaal verbouwd om de Tsar Bomba te kunnen afwerpen.

Gebruikers[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties