Voedingssupplement

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Voedingssupplementen

Een voedingssupplement is een voedingsmiddel dat bedoeld is als aanvulling op de normale voeding. Het is, volgens de wet, een geconcentreerde bron van één of meerdere vitaminen, mineralen of andere nutriënten met een voedingskundig of fysiologisch effect.[1] Meestal worden voedingssupplementen met het doel van gezondheidsbevordering gebruikt, deze werking is echter niet altijd wetenschappelijk bewezen. Mede daarom staat op alle voedingssupplementen in Nederland en België een etiketvermelding waarin er op wordt gewezen dat voedingssupplementen niet als vervanging voor een gevarieerde voeding mogen worden gebruikt[2]

Juridische status[bewerken]

Voedingssupplementen bevinden zich in het overgangsgebied tussen voedingsmiddelen en geneesmiddelen. Ten eerste omdat de toedieningsvorm ervan vaak identiek is aan die van geneesmiddelen, namelijk capsules, tabletten, poeders, sachets en dergelijke. Ten tweede worden voedingssupplementen vaak ook voor therapeutische doeleinden (preventie en behandeling van ziekte) ingezet. Bovendien claimen fabrikanten en verkopers ervan fysiologische effecten die op het randje zitten van wat nog voor Warenwetproducten is toegestaan. Wanneer een farmacologisch effect wordt geclaimd voor een voedingssupplement is die grens overschreden en vanwege het aandieningscriterium valt een dergelijk product dan automatisch onder de Geneesmiddelenwet.

Wanneer een product onder de Warenwet valt, is het de verkoper ervan niet toegestaan om het product rechtstreeks in verband te brengen met genezing van, of vermindering van het risico op ziekten. Toch proberen fabrikanten door creatieve taalconstructies toch vaak een dergelijke suggestie te wekken aangezien voedingssupplementen vaak wel voor therapeutische doeleinden worden gebruikt, waardoor een wildgroei aan vage gezondheidsclaims is ontstaan zoals "verhoogt de vitaliteit" en "goed voor de gewrichten". Inmiddels wordt op Europees niveau gewerkt aan regelgeving om alleen nog gezondheidsclaims toe te staan die met overtuigend wetenschappelijk bewijs zijn onderbouwd.

De wetgeving op het gebied van voedingssupplementen kan aanzienlijk verschillen tussen landen.

Europese Unie[bewerken]

Ook binnen de EU, waar de wetgeving op het gebied van vitaminen- en mineralenpreparaten inmiddels gedeeltelijk is geharmoniseerd,[3][4] verschilt de wetgeving tussen lidstaten nog aanzienlijk op het gebied van andere inhoudsstoffen van voedingssupplementen. Kruidenpreparaten bijvoorbeeld, vallen (op enkele uitzonderingen na) in Nederland onder de Warenwet, in Duitsland vallen deze middelen meestal onder de geneesmiddelenwetgeving, waardoor daar ook medische claims toegestaan zijn die in andere landen niet mogen. Dat heeft tot gevolg dat één en hetzelfde product in het ene land onder de Warenwetgeving valt, maar in een andere EU-lidstaat door de overheid als geneesmiddel (met bijbehorende regelgeving: m.a.w. als ongeregistreerd geneesmiddel) wordt beschouwd. Het spreekt vanzelf dat dit regelmatig botsingen geeft met het principe van gemeenschappelijke markt en bijbehorende vrijheid van goederenverkeer binnen de EU.

In de EU-Voedingssupplementenrichtlijn uit 2002 (2002/46/EG)[3], in Nederland geïmplementeerd in het "Warenwetbesluit voedingssupplementen",[5] is vastgelegd dat voedingssupplementen veilig moeten zijn, zowel kwalitatief (ingrediënten) als kwantitatief (dosering).. De richtlijn bevat een lijst met vitaminen- en mineraalverbindingen waarvan de veiligheid ondubbelzinnig is vastgesteld en die daarom in voedingssupplementen toegelaten zijn. In het kader van deze richtlijn wordt nog gewerkt aan een voorstel voor maximale doseringen voor deze stoffen.

Nadat de Europese Commissie een verordening had uitgevaardigd over voedings- en gezondheidsclaims (verordening 1924/2006), is in Europees verband een lijst met claims opgesteld waarvan de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA) van mening is dat deze voldoende wetenschappelijk zijn onderbouwd. De verordening biedt voor het eerst ook de mogelijkheid (mits onderbouwd) voor gezondheidsclaims die betrekking hebben op het beperken van het risico op een ziekte, een type claim dat voorheen niet was toegestaan. In Nederland beoordeelt de Keuringsraad Aanprijzing Gezondheidsproducten (KAG) gezondheidsclaims op voedingssupplementen en andere gezondheidsproducten.

Verenigde Staten[bewerken]

In de Verenigde Staten reguleert de Food and Drug Administration (FDA) voedingssupplementen als voedsel, niet als geneesmiddelen. De FDA controleert of het productieproces van voedingssupplementen voldoet aan Good manufacturing practice (waarin onder meer waarborgen voor de kwaliteit van grondstoffen zijn vastgelegd), en of de etiketten voldoen aan de daarvoor geldende normen. De samenstellingen en claims van producten worden niet gecontroleerd. De FDA grijpt alleen bij incidenten in. Producenten zijn verplicht serieuze bijwerkingen te melden bij de FDA. De voedingssupplementenwetgeving in de VS wordt beschouwd als erg liberaal. Zelfs hormonen als DHEA, pregnenolon en melatonine zijn in de VS vrij verkrijgbaar als voedingssupplement.

Wereld[bewerken]

Voedingssupplementen met vitaminen en mineralen zijn als voedselcategorie opgenomen in de Codex Alimentarius. Dit is een verzameling van internationale standaarden en richtlijnen met betrekking tot voedsel en voedselveiligheid, opgesteld op initiatief van de Verenigde Naties.

Inhoudsstoffen[bewerken]

Naast vitaminen- en mineraalverbindingen kunnen in voedingssupplementen een groot aantal andere inhoudsstoffen worden verwerkt, bijvoorbeeld aminozuren, paddenstoelen (o.a. shiitake, maitake), antioxidanten, probiotica, prebiotica, essentiële vetzuren (zoals visolie en lijnzaadolie), glucosamine, coenzym-Q10, creatine, fytotherapeutica en geïsoleerde secundaire plantenstoffen (bv flavonoïden). Maar ook eiwitpoeders, zoals weiproteïne-concentraat vallen onder de categorie voedingssupplementen.

Kwaliteit[bewerken]

Bij de kwaliteit van voedingssupplementen speelt een aantal aspecten een rol.

Betrouwbaarheid grondstoffen[bewerken]

Op basis van wat er op verpakking of bijsluiter van het voedingssupplement staat, valt niet uit te maken of men te maken heeft met een goed product. Omdat ze onder de Warenwet vallen, hoeven deze producten namelijk niet te voldoen aan de strenge eisen zoals deze gelden voor geneesmiddelen. Het toezicht op de samenstelling en productie van voedingssupplementen vindt in Nederland plaats door de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit en door HACCP-certificeringsinstanties. Op vrijwillige basis voldoen sommige producenten ook aan de eisen voor Good manufacturing practice.

Niettemin kan men er niet zeker van zijn dat wat men zegt dat erin zit, ook echt er in zit. In de USA wordt daarom gewerkt aan een database van door onafhankelijke laboratoria geteste voedingssupplementen. Tot die tijd tast men dus enigszins in het duister wat betreft de kwaliteit. Het spreekt voor zich dat men het etiket inspecteert op stoffen waarvoor men allergisch is, of die anderszins schadelijk zouden kunnen zijn.

Oorsprong nutriënten[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Nutriënt - Synthetische, natuuridentieke en natuurlijke nutriënten voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De bestanddelen van voedingssupplementen kunnen uit natuurlijke bronnen geïsoleerd zijn of met biochemische processen (bv door fermentatie of een enzymreactie) gemaakt zijn. Zo wordt vitamine C in voedingssupplementen doorgaans uit glucose gesynthetiseerd.

De herkomst van vitaminen heeft in principe geen invloed op hun werkzaamheid. Bij een kunstmatige herkomst wordt daarom graag het woord natuuridentiek gebruikt. Het lichaam maakt geen onderscheid tussen een vitamine dat uit een plant is gewonnen of in een laboratorium werd vervaardigd. Er zijn echter enkele nutriënten waar er grote verschillen in chemische structuur en mogelijk ook werkzaamheid zijn tussen de natuurlijke en synthetische vorm, voorbeelden zijn vitamine E en bètacaroteen. Afhankelijk van de herkomst van het voedingssupplement zullen naast de bedoelde werkzame stoffen ook andere stoffen en verontreinigingen in verschillende concentraties aanwezig zijn die ook een biologische werking kunnen hebben.

Esculaap     Neem het voorbehoud bij medische informatie in acht.
Raadpleeg bij gezondheidsklachten een arts.

Vitaminen bij medicijnen[bewerken]

Sommige medicijnen verstoren de opname van essentiële voedingsstoffen. Hieronder volgen enkele voorbeelden. Ten eerste verminderen bepaalde cholesterolverlagende medicijnen niet alleen de opname van cholesterol uit de voeding, maar ook de opname van vitamine A, D, K, foliumzuur en ijzer. Ten tweede zorgen laxeermiddelen ervoor dat het gegeten voedsel het lichaam sneller verlaat. Hierdoor wordt niet alleen minder vet opgenomen, maar ook minder van de in vet oplosbare vitaminen A, D, E en K. Tenslotte kunnen hormoonhoudende medicijnen, zoals de anticonceptiepil, de splitsing van de foliumzuurverbinding uit de voeding afremmen. Hierdoor kan het lichaam slechts in mindere mate beschikken over foliumzuur.

Er zijn ook medicijnen die de omzetting, opslag of uitscheiding van vitaminen beïnvloeden. Antibiotica schakelen bijvoorbeeld niet alleen ziekteverwekkende bacteriën uit, maar ook nuttige darmbacteriën die vitamine K aanmaken.

Veiligheid[bewerken]

De Consumentenbond waarschuwt op haar site voor het te veel innemen van vitamines en mineralen. Het Vitamine Informatie Bureau, onderdeel van TNO Voeding, heeft een richtlijn opgesteld die veilig gebruik moet garanderen.

Sommige voedingssupplementen bevatten een relatief grote hoeveelheid van een of meerdere fyto-oestrogenen, door bijvoorbeeld de aanwezigheid van soja of hop, waarvan gunstige (doch niet wetenschappelijk bewezen) gezondheidseffecten geclaimd worden maar waarvan de veiligheid ook ter discussie staat.[6]. Voedingssupplementen horen volgens de Warenwet veilig te zijn. Controle hierop vindt in Nederland plaats door de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit, deze controleert echter niet op de aanwezigheid van fyto-oestrogenen.

Bronnen, noten en/of referenties
  1. In het Nederlandse "Warenwetbesluit voedingssupplementen" (implementatie van de EU Voedingssupplementenrichtlijn 2002/46/EG) wordt de volgende definitie gegeven van een voedingssupplement Voedingssupplementen "eet- of drinkwaren die: 1° bedoeld zijn als aanvulling op de normale voeding; 2° een geconcentreerde bron vormen van één of meer microvoedingsstoffen of van andere stoffen met een voedingskundig of fysiologisch effect; en 3° verhandeld worden in voor inname bestemde afgemeten kleine eenheidshoeveelheden.
  2. Conform het [voor Nederland: http://wetten.overheid.nl/BWBR0014814/geldigheidsdatum_23-03-2010#3_Artikel6 Warenwetbesluit voedingssupplementen, artikel 6, lid 3]. De exacte bewoording ervan is niet voorgeschreven en kan verschillen per merk.
  3. a b Richtlijn 2002/46/EG van het Europees Parlement en de Raad van 10 juni 2002 betreffende de onderlinge aanpassing van de wetgevingen der lidstaten inzake voedingssupplementen (Voor de EER relevante tekst). Publicatieblad Nr. L 183 van 12/07/2002 blz. 0051 - 0057.
  4. In de EU Voedingssupplementenrichtlijn is vastgelegd van welke vitamine- en mineraalverbindingen de veiligheid bewezen wordt geacht. De toegestane maxima van deze zelfde vitaminen en mineralen kunnen nog aanzienlijk verschillen per lidstaat.
  5. Volledig: "Besluit van 15 maart 2003, houdende regels met betrekking tot voedingssupplementen (Warenwetbesluit voedingssupplementen)"
  6. (nl) Wetenschappelijk comité van het federaal agentschap voor de veiligheid van de voedselketen - Advies 29-2009 Betreft : Opkomende chemische risico’s - Gevalsstudie: Hormoonverstorende stoffen. Advies gevalideerd door het Wetenschappelijk Comité op 9 oktober 2009.