Essentiële vetzuren

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Essentiële vetzuren, zijn vetzuren die het lichaam niet zelf kan aanmaken uit andere vetzuren, terwijl het lichaam ze wel nodig heeft om normaal te kunnen functioneren. Dit betekent dat ze via de voeding moeten worden ingenomen. In feite gaat het hier dus om een soort van vitamines. Essentiële vetzuren zijn "essentieel" genoemd toen onderzoekers er achter kwamen dat wanneer deze vetzuren ontbreken in de voeding, dit de groei van jonge kinderen en dieren schaadt. Deze vetzuren werden daarom vroeger vitamine F genoemd, totdat men er achter kwam dat ze tot de vetten behoorden. Dat deze vetzuren nu niet meer de naam vitamine dragen betekent echter niet dat de mens zonder deze vetzuren kan leven. Het belang van essentiële vetzuren voor de gezondheid van de mens is momenteel onderwerp van grote wetenschappelijke belangstelling.

Inhoud 1 Alfa-linoleenzuur en linolzuur 2 De argumentatie voor het toevoegen van EPA en DHA aan de voeding 3 De groep van omega-3 vetzuren 4 De groep van omega-6 vetzuren 5 Niet-essentiële vetzuren 6 Externe links 7 Referenties

[bewerk] Alfa-linoleenzuur en linolzuur

Er zijn twee essentiële vetzuren:

• Alfa-linoleenzuur dat eigenlijk alleen in relatief grote hoeveelheden in lijnzaadolie voorkomt (circa 57%). Minder goede bronnen zijn walnootolie (cicra 10%) en hennepolie (1-4%).
• Linolzuur dat onder andere in saffloerolie (circa 75%), zonnebloemolie (circa 65%) en sojaolie (circa 50%) voorkomt.

Deze twee vetzuren kunnen in het menselijk lichaam niet worden aangemaakt omdat wij de enzymen ontberen, die nodig zijn voor de synthese van deze vetzuren. Uit alfa-linoleenzuur en linolzuur kan het lichaam twee groepen langere en sterker onverzadigde vetzuren synthetiseren: respectievelijk de omega-3 en de omega-6 vetzuren.

[bewerk] De argumentatie voor het toevoegen van EPA en DHA aan de voeding

Niettemin functioneert het delta-6-desaturase enzym bij de meeste mensen erg slecht. Dit enzym reguleert zowel de omzetting van alfa-linoleenzuur in EPA als van EPA in DHA. Naar schatting kan het lichaam slechts 8% van het alfa-linoleenzuur omzetten in eicosapentaeenzuur (EPA) en een te verwaarlozen percentage (minder dan 0,1%) in docosahexaeenzuur (DHA) ^[1][2]. Daardoor worden de andere vetzuren uit de omega-3 en omega-6-groep (met name DHA) voor veel mensen ook essentiële vetzuren. Mede door de moeizame omzetting van alfa-linoleenzuur, maar ook omdat er (afgezien van lijnzaadolie) weinig rijke natuurlijke bronnen van alfa-linoleenzuur zijn, zijn ook EPA en DHA voor veel mensen levensnoodzakelijke vetzuren.

[bewerk] De groep van omega-3 vetzuren

De groep omega-3-vetzuren bestaat uit de volgende vetzuren. Tussen haakjes staat het aantal koolstofatomen in de vetzuurketen vermeld, evenals het aantal dubbele bindingen (mate van onverzadigheid):

• alfa-linoleenzuur (18:3), vaak wordt de Engelse afkorting ALA gebruikt
• stearidonzuur (18:4), vaak wordt de Engelse afkorting SDA gebruikt
• eicosatetraeenzuur (20:4), vaak wordt de Engelse afkorting ETA gebruikt
• eicosapentaeenzuur (20:5), vaak wordt de Engelse afkorting EPA gebruikt
• docosahexaeenzuur (22:6), vaak wordt de Engelse afkorting DHA gebruikt

Alfa-linoleenzuur kan met behulp van het delta-6-desaturase-enzym worden omgezet in het vetzuur eicosapentaeenzur (EPA), alhoewel deze omzetting moeizaam gaat. EPA kan zelf weer worden omgezet in ofwel docosahexaeenzuur (DHA) dan wel eicosanoïden (prostaglandinen). Vrijwel de enige goede natuurlijke voedselbron van EPA en DHA is vette vis (onder andere makreel, zalm, tonijn, sardines, haring). Eicosanoïden uit EPA (eicosanoïden van de derde serie) spelen een anti-inflammatoir en anti-allergene rol. Ze spelen ook een belangrijke rol in de bescherming van de bloedvaten en het hart. DHA is belangrijk voor de hersenstofwisseling, speelt een rol bij de vorming van gezonde spermacellen evenals in de ontwikkeling van de hersenen en de ogen.

[bewerk] De groep van omega-6 vetzuren

De groep omega-6-vetzuren bestaat uit de volgende vetzuren. Tussen haakjes staat het aantal koolstofatomen in de vetzuurketen vermeld, evenals het aantal dubbele bindingen (mate van onverzadigheid):

• Linolzuur (18:2), vaak wordt de Engelse afkorting LA gebruikt
• Gamma-linoleenzuur (18:3), vaak wordt de Engelse afkorting GLA gebruikt
• Dihomo-gammalinoleenzuur (20:3), vaak wordt de Engelse afkorting DGLA gebruikt
• Arachidonzuur (20:4), vaak wordt de Engelse afkorting AA gebruikt

De vetzuren van het omega-6 type kunnen allen worden gevormd uit linolzuur. Via het delta-6-desaturase enzym kan linolzuur worden omgezet in gamma-linoleenzuur. GLA kan ook via de voeding worden opgenomen uit onder meer borageolie en teunisbloemolie. Het komt ook in relatief grote hoeveelheden in moedermelk voor. GLA wordt vervolgens weer omgezet in dihomo-gammalinoleenzuur (DGLA), wat een directe bron is van eicosanoïden van het eerste type (type-1-eicosanoïden). DGLA kan ook worden omgezet in arachidonzuur, bron van eicosanoïden van het tweede type (type-2-eicosanoïden). Type-1-eicosanoïden spelen een anti-inflammatoir rol, stimuleren het immuunsysteem en beschermen hart- en bloedvaten. Type-2-eicosanoïden daarentegen werken pro-inflammatoir en werken mee aan allergische reacties.

[bewerk] Niet-essentiële vetzuren

Omega-9 vetzuren, zoals het oliezuur in olijfolie, zijn geen essentiële vetzuren. Het menselijk lichaam kan oliezuur zelf aanmaken. Essentiële vetzuren worden soms ook verward met essentiële oliën, een wat een anglicisme is voor de Engelse term voor etherische oliën.

[bewerk] Externe links

• Fats You Need -- Essential Fatty Acids

Referenties:

^ Williams CM, Burdge G. Long-chain n-3 PUFA: plant v. marine sources. 2006. Proc Nutr Soc 65:42-50. DOI: 10.1079/PNS2005473 PMID 16441943 ^ Burdge GC, Wootton SA. Conversion of alpha-linolenic acid to eicosapentaenoic, docosapentaenoic and docosahexaenoic acids in young women. 2002. Br J Nutr 88:411-420. DOI: 10.1079/BJN2002689 PMID 12323090 gratis volledige artikel