Melatonine

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Esculaap Neem het voorbehoud bij medische informatie in acht.
Raadpleeg bij gezondheidsklachten een arts.
Melatonine
Melatonin.svg
N-[2-(5-methoxy-1H-indol-3-yl)ethyl]acetamide
Farmaceutische gegevens
F 15%
Metabolisatie in de lever door CYP1A1 en CYP1A2 en mogelijk CYP2C19
t1/2 0,6 - 1 uur
Uitscheiding ca. 91% met de urine
Gebruik
Geneesmiddelengroep (niet geclassificeerd)
Merknamen Circadin
Indicaties slaapstoornissen met slechte slaapkwaliteit, jetlag
Voorschrift/recept 0,3 mg: vrij verkrijgbaar, > 0,3 mg: uitsluitend op recept
Toediening oraal
Dosering 0,1 - 10 mg
Bewaarvoorschrift donker bewaren!
Risico met betrekking tot
Zwangerschapscat. gebruik ontraden, onvoldoende bekend
Lactatie (borstvoeding) gebruik ontraden, onvoldoende bekend
Rijvaardigheid heeft een matige invloed op het reactie- en concentratievermogen
Voeding na wat voedsel innemen
Overdosis dagdoses tot max. 300 mg zijn gemeld zonder klinisch significante bijwerkingen
Databanken
CAS-nummer 73-31-4
ATC-code N05CH01
PubChem 896
DrugBank APRD00742
Chemische gegevens
Formule C13H16N2O2
Molaire massa 232,278 g/mol
Smeltpunt 116-118°C
Kleur licht geel
Aggregatietoestand vaste stof
Portaal  Portaalicoon   Geneeskunde

Melatonine is een hormoon dat bij mensen in de epifyse (pijnappelklier) geproduceerd wordt uit serotonine en in een met de tijd van de dag variërende hoeveelheid aan het bloed en het hersenvocht wordt afgegeven. Het is bij vele dieren van invloed op het slaap-waakritme en het voortplantingsritme.

Bij mensen is de natuurlijke productie van melatonine door de pijnappelklier direct gekoppeld aan de blootstelling aan licht van bepaalde receptoren in het netvlies van de ogen. Bij de aanwezigheid van blauwachtig licht (uit zonlicht of uit kunstlicht, televisie of monitor) wordt de productie van melatonine geremd. Neemt de blootstelling aan licht af, dan komt de natuurlijke productie van melatonine weer op gang. Voor het lichaam is dit het signaal om de dag-activiteiten te verminderen en zich voor te bereiden op de nacht.

Melatonine heeft receptoren in de volgende weefsels:

Melatonine als geneesmiddel en voedingssupplement[bewerken]

Melatonine wordt in sommige landen verkocht als middel tegen jetlag en andere slaapstoornissen. In de Verenigde Staten wordt het als voedingssupplement verkocht en door miljoenen mensen gebruikt.

In Nederland is melatonine in zeer lage doseringen (0,3 mg)[1] als voedingssupplement bij de apotheek of drogist te verkrijgen onder verschillende merknamen of onder de stofnaam. Melatoninepreparaten met sterktes hoger dan 0,3 mg vallen onder de Geneesmiddelenwet en zijn in Nederland daarom in principe alleen op recept verkrijgbaar bij de apotheek. Niettemin zijn in 2011 voedingssupplementen op de Nederlandse markt toegelaten met 3 mg melatonine. Deze zijn op basis van het principe van wederzijdse erkenning toegelaten, wat inhoudt dat de verkoop van producten die als warenwetproduct in de ene EU lidstaat legaal op de markt zijn, in een andere EU-lidstaat niet mag worden geweigerd, tenzij veiligheid in het geding is.

In juni 2007 is melatonine in Nederland en andere Europese landen als geneesmiddel geregistreerd onder de merknaam Circadin.[2][3] Circadin is een tablet met verlengde afgifte (2 mg melatonine) en bestemd voor patiënten van 55 jaar en ouder met een slechte slaapkwaliteit. Het wordt ook voorgeschreven als slaapmiddel bij jonge patiënten, als alternatief voor de klassieke slaapmiddelen die vaak verslavend werken en meer negatieve bijwerkingen hebben. Sinds september 2008 is Circadin in Nederland op recept verkrijgbaar. In België kwam dit later op de markt, en is ook enkel via recept te verkrijgen.

Indicaties[bewerken]

Melatonine is een van de weinige voedingssupplementen die de strenge beoordeling door de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA) hebben doorstaan. De EFSA vond dat er voldoende wetenschappelijke onderbouwing was voor de gezondheidsclaim dat melatonine de symptomen van jetlag vermindert, maar niet dat melatonine de inslaaptijd verkort en de slaapkwaliteit verbetert.[4]

Melatonine wordt gebruikt bij:

  • verstoord waak-slaapritme, zoals bij jetlag en 'delayed sleep phase syndrome' (DSPS). Het gebruik van melatonine bij jetlag wordt aanbevolen bij mensen die ten minste vijf tijdzones overbruggen (dat wil zeggen vijf uur tijdsverschil). Bij vluchten naar het oosten zou het effectiever zijn dan naar het westen. In een cochrane review werd het bij jetlag als 'opmerkelijk effectief' beoordeeld.[5] Een meta-analyse in het British Medical Journal uit 2006 daarentegen concludeerde: 'Er is geen bewijs dat melatonine effectief is bij het behandelen van secundaire slaapstoornissen of slaapstoornissen die het gevolg zijn van slaapbeperking, zoals jetlag en slaapstoornissen bij ploegendienst. Er is wel bewijs dat het bij kortdurend gebruik veilig is.'[6] Er was bij deze meta-analyse een gering effect, dat echter niet statistisch significant was.
  • algemene inslaapstoornissen
  • slaapstoornissen bij kinderen met leerproblemen, autisme, hersenverlamming of visusstoornissen, inclusief blindheid
  • bij personen met ADHD wordt het experimenteel toegepast, omdat in deze doelgroep slaapstoornissen vaak voorkomen [7]
  • ter ondersteuning van het afbouwen van benzodiazepine-agonisten
  • in klinisch onderzoek als weesgeneesmiddel bij verstoord waak-slaapritme bij blinden zonder lichtperceptie (een dosering is nog niet vastgesteld)

Er zijn verder aanwijzingen voor gunstige effecten van melatonine op het immuunsysteem, behalve bij auto-immuun reumatoïde artritis, deze ziekte kan verergeren onder invloed van melatonine. Verder heeft melatonine antioxiderende eigenschappen die bescherming kunnen bieden tegen DNA-beschadiging en kanker.

Bijwerkingen[bewerken]

De bijwerkingen van melatonine lijken beperkt tot sufheid overdag bij langdurig gebruik van hoge doses (zoals 3 tot 5 mg), en tot het verder naar achteren verschuiven van de slaapfase bij op een verkeerde tijd innemen van de melatonine (vóór 15:30 en ná 00:00). Onderzoekers en artsen die ruim 20 jaar melatonine voorschrijven hebben tot nu toe geen schadelijke effecten waargenomen. Maar gecontroleerd onderzoek (melatonine vergeleken met placebo) ontbreekt dus nog.

Contraindicaties[bewerken]

Wie zou geen melatonine moeten gebruiken?

  • Mensen die lijden aan leukemie of een auto-immuunziekte als crohn of reuma zouden alleen melatonine moeten gebruiken als het effect van dit hormoon op deze ziekten beter bekend is. Dat is momenteel nog niet het geval.
  • Sommige artsen raden vrouwen met baarmoederhalskanker af melatonine te gebruiken.
Bronnen, noten en/of referenties
  1. Een grens van 0,1 mg is medio jaren '90 van de twintigste eeuw gesteld door de de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) als toelaatbaar voor melatonine in voedingssupplementen. In 2011 is dit niveau verhoogd tot maximaal 0,3 mg.
  2. EMEA - Europees openbaar beoordelingsrapport (EPAR) - Circadin EPAR-samenvatting voor het publiek
  3. Farmacotherapeutisch Kompas Preparaattekst voor melatonine
  4. EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies - Scientific Opinion on the substantiation of health claims related to melatonin and alleviation of subjective feelings of jet lag (ID 1953), and reduction of sleep onset latency, and improvement of sleep quality (ID 1953) pursuant to Article 13(1) of Regulation (EC) No 1924/2006. EFSA Journal 2010; 8(2):1467 [14 pp.]. Voedingswetenschapper Martijn Katan gaat in zijn column bij BNR in op dit EFSA-rapport en het gebruik van melatonine tegen jetlag.
  5. (en) Herxheimer A, Petrie KJ. Melatonin for the prevention and treatment of jet lag. (2002) Cochrane Database Syst Rev :CD001520. PMID 12076414. gratis volledige artikel
  6. (en) Buscemi N, Vandermeer B, Hooton N, et al. Efficacy and safety of exogenous melatonin for secondary sleep disorders and sleep disorders accompanying sleep restriction: meta-analysis. (2006) BMJ 332:385-393. PMID 16473858 gratis volledige artikel. & alternatieve bron
  7. (en) Weiss MD, Wasdell MB, Bomben MM, Rea KJ, Freeman RD Sleep hygiene and melatonin treatment for children and adolescents with ADHD and initial insomnia. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry. 2006 May;45(5):512–9. DOI: 10.1097/01.chi.0000205706.78818.ef. PMID 16670647