Hypofyse
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
 |
|||
 |
|||
|
|
|||
 |
|||
|
|
|||
| Embryologie | neuraal en oraal ectoderm, inclusief zakje van Rathke | ||
| Gray's Anatomy | 275,1275 | ||
| MeSH | A06.407.747 | ||
| Dorlands/Elsevier | h_22/12439692 | ||
|
|||
De hypofyse, oftewel hersenaanhangsel, is een klier midden in het hoofd, onder de hersenen, die vele hormonen afscheidt. De hypofyse vervult een belangrijke rol bij de regulering van een groot aantal hormonen. De klier is ongeveer zo groot als een erwt (doorsnede circa één centimeter) en is gelegen in een holte in de schedelbasis (het zogeheten Turkse zadel of Sella Turcica in het Latijn), achter de neusrug. De achterkwab van de hypofyse behoort tot het diencephalon. Bij de aanleg in de embryonale fase wordt de voorkwab van de hypofyse gevormd uit een stukje epitheel van het monddak; het zogenaamde zakje van Rathke.
De hypofyse is opgebouwd uit drie delen:
- de voorkwab (pars anterior of adenohypofyse)
- achterkwab (pars posterior of neurohypofyse)
- de middenkwab (pars intermedia)
De middenkwab is bij mensen bijna niet aanwezig. Bij sommige diersoorten is deze echter relatief groter. De middenkwab maakt α-MSH (Melanocyt-stimulerend hormoon) uit de neurotransmitter corticotropine. In dit artikel wordt vooral aandacht besteed aan de voor- en achterkwab.
De achterkwab van de hypofyse staat met lange axonen direct in verbinding met de hypothalamus. De voorkwab van de hypofyse is via een poortadersysteem verbonden met de hypothalamus. Deze meet de hoeveelheden hormonen in het bloed en stuurt hormonen naar de hypofyse wanneer er meer of minder van een hormoon nodig is. Via de hypofysesteel komt onder andere dopamine in de hypofyse terecht dat de afgifte van prolactine remt.
[bewerken] De voorkwab (adenohypofyse)
In de hypofysevoorkwab worden veel hormonen geproduceerd die invloed hebben op andere endocriene klieren. De hypofysevoorkwab produceert:
- Groeihormoon (GH) → regelt de groei van lange pijpbeenderen (zolang de epifysairschijven nog niet verbeend zijn) en de groei van spierweefsel.
- Thyrotroof hormoon of thyroïdstimulerend hormoon (TSH) → dit zet de schildklier aan tot productie van schildklierhormoon thyroxine (=T4) en tri-joodthyronine (=T3).
- Adrenocorticotroof hormoon of corticotropine (ACTH) → zet bijnierschors aan tot de productie van bijnierhormonen.
- Gonadotrofe hormonen (hebben invloed op de ovaria en testes). Te weten:
- Follikelstimulerend hormoon (FSH) → bevordert de groei en rijping van follikels in de ovaria bij de vrouw en de spermatogenese bij de man in de testes
- luteïniserend hormoon (LH) of interstitiële-cellenstimulerend hormoon (ICSH) → de gonadotrofe hormonen stimuleren daarnaast de hormoonproductie van de gonaden (geslachtsklieren).
- Prolactine → dit komt vooral vrij tijdens de zwangerschap en de lactatieperiode.
- Melanocyt-stimulerend hormoon of melanotropine (MSH) → stimuleert de productie (melanogenesis) en afgifte van melanine door melanocyten in de huid.
- Endorfinen
[bewerken] De achterkwab (neurohypofyse)
De hypofyseachterkwab is belangrijk voor de water- en vochtregulatie in het lichaam. Het is een opslagplaats voor twee door de hypothalamus geproduceerde hormonen:
- Antidiuretisch hormoon (ADH), ofwel vasopressine
- Oxytocine
[bewerken] Aandoeningen
De meest voorkomende aandoening aan de hypofyse is een gezwel. Deze gezwellen zijn doorgaans goedaardig en zijn grofweg onder te verdelen in de volgende soorten:
- hypofysevergroting met overmatige productie van prolactine (prolactinoom)
- hypofysevergroting met overmatige productie van groeihormoon, wat leidt tot acromegalie
- hypofysevergroting met overmatige productie van ACTH met als gevolg het syndroom van Cushing
- niet-endocrien actieve gezwellen.
De hypofyse kan ook te weinig hormoon maken; dit heet hypopituïtarisme. Het tekort aan hormonen kan worden aangevuld met medicamenten.
In uitzonderingsgevallen kan men besluiten om het orgaan te verwijderen (hypofysectomie).
| Endocrien systeem |
|---|
|
Bijnieren · Epifyse · Hypofyse · Ovaria · Pancreas · Schildklier · Testes · Thymus |
| Organen van het menselijk lichaam |
|---|
|
Alvleesklier · Baarmoeder · Bijnieren · Bijschildklier · Darmen · Eierstokken · Galblaas · Hart · Hersenen · Hypofyse · Longen · Lever · Maag · Milt · Nier · Prostaatklier · Schildklier · Teelballen · Twaalfvingerige darm · Urineblaas · Wormvormig aanhangsel · Zwezerik |
