Zeepaardjes

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Zeepaardjes
Zeepaardje (foto NOAA)
Zeepaardje (foto NOAA)
Taxonomische indeling
Rijk: Animalia (Dieren)
Stam: Chordata (Chordadieren)
Klasse: Actinopterygii (Straalvinnigen)
Orde: Syngnathiformes (Zeenaaldachtigen)
Familie: Syngnathidae (Zeenaalden en Zeepaardjes)
Geslacht
Hippocampus
Rafinesque-Schmaltz, 1810
Afbeeldingen Zeepaardjes op Wikimedia Commons Wikimedia Commons
Zeepaardjes op Wikispecies Wikispecies
Portaal  Portaalicoon   Biologie
Vissen

Zeepaardjes zijn vissen uit het geslacht Hippocampus en behoren tot de familie Syngnathidae, orde Syngnathiformes, de zeenaaldachtigen. De wetenschappelijke naam Hippocampus betekent letterlijk gebogen (campus) paard (hippos).

Beschrijving[bewerken]

Een zeepaardje is een vis; het lichaam is sterk zijdelings afgeplat, het hoofd lijkt wel op dat van een paard en heeft een lange snuit. De buik is bol, de staart is lang en oprolbaar, en kan als grijporgaan worden gebruikt. Een staartvin ontbreekt. De vis heeft geen schubben maar rijen knobbels of stekels, beenringen genoemd. Hierdoor heeft een zeepaardje zowel een inwendig als uitwendig skelet, en is voor veel dieren te hard om op te eten. Een zeepaardje zwemt rechtop, en beweegt langzaam. De rugvin wordt gebruikt voor stuwing. De borstvinnen, die erg hoog geplaatst zijn, vlak achter de kieuwdeksels, worden gebruikt om te sturen. Als een van de weinige vissen kan een zeepaardje ook loodrecht naar boven en naar beneden zwemmen. De beide ogen kunnen onafhankelijk van elkaar bewegen zodat niet het hele lichaam gedraaid hoeft te worden om iets te volgen. Ook kan het zeepaardje van kleur veranderen, en zelfs patronen en tekeningen aannemen.

Er zijn 35 soorten zeepaardjes bekend, die in grootte variëren van 2 cm (het dwergzeepaardje) tot meer dan 30 cm. Er zijn blauwe, groene en knalgele soorten, maar de meeste zijn bruingroen van kleur. Hiermee valt een zeepaardje niet op tussen de waterplanten waar ze tussen leven. Met de staart grijpt het zeepaardje zich vast aan wieren, zeegrassen of koralen. Vaak hangt hij met de staart gekruld om een plantenstengel mee te deinen met het water.

Voorkomen[bewerken]

Zeepaardjes leven in warmere wateren, de meeste soorten in de tropen. Twee soorten komen voor in de Noordzee; het kortsnuitzeepaardje (Hippocampus hippocampus) en het langsnuitzeepaardje (Hippocampus ramulosus). Met enige regelmaat wordt die laatste soort gevonden in Nederland en België. In april 2007 werden in de monding van de Britse rivier de Theems voor het eerst in dertig jaar zichzelf voortplantende kortsnuitzeepaardjes aangetroffen.[1] Ook in de Oosterschelde zijn al meerdere exemplaren gevonden en ook in het noordelijke Duitse deel van de Waddenzee.

Alle soorten Hippocampus zijn collectief opgenomen in Appendix II van het CITES-verdrag, zodat export van deze dieren alleen met een CITES-vergunning is toegestaan.

Voedsel[bewerken]

Een zeepaardje heeft geen tanden en ook geen maag en kan het voedsel dus niet vermalen. Hierdoor moet voortdurend gegeten worden om aan voldoende voedingsstoffen te komen. De meeste soorten eten voornamelijk kleine kreeftachtige of andere kleine diertjes zoals vislarven, die met de zuigsnuit snel naar binnen worden gezogen. Afgezien van zeekrabben heeft het zeepaardje maar weinig vijanden; hij is te graterig en te slecht verteerbaar.

Voortplanting[bewerken]

De voortplanting van zeepaardjes is opmerkelijk; het mannetje ontwikkelt namelijk de eitjes in een soort buidel op de buik. Voor de paring wordt een uitgebreide paringsdans gemaakt waarbij ook de kleuren vaak veranderen. Het vrouwtje brengt tijdens de paring, waarbij de staarten van een koppel verstrengeld zijn, de eicellen in de buidel, waarna het mannetje ze bevrucht met zijn zaad. Het mannetje raakt als het ware zwanger van het vrouwtje, en beschermt de embryo's in de buik tot deze zelfstandig kunnen leven waarna ze uit de buidel komen en een eigen leven leiden. Dit in tegenstelling tot de meeste vissoorten die de eitjes juist aan hun lot over laten. Er zijn wel meer diersoorten waarbij de man de jongen verzorgt, maar bij een zeepaardje vindt zelfs de bevruchting in het mannetje plaats, wat uitzonderlijk is. Nadat de jonge zeepaardjes de vader verlaten, kan hij direct weer zwanger worden. Behalve broedzorg kent het zeepaardje ook nog een andere bijzonderheid; veel soorten zijn monogaam, en blijven het hele leven bij elkaar. Ook is het een sociaal dier dat liefst in groepen leeft, en erg zachtaardig is.

Aangezien het mannetje belast is met het uitbroeden van de jongen, kan het wijfje direct weer beginnen met het produceren van nieuwe eitjes. Het omgekeerde rollenpatroon leidt er ook toe dat bij deze dieren de wijfjes met elkaar wedijveren om de gunst van de mannetjes. Bij de meeste dieren vechten de mannetjes juist om de vrouwtjes, zeker bij vissen. Overigens kennen ook verwante groepen als de zeenaalden en zeedraken een mannelijke zwangerschap.

Soorten[bewerken]

Hippocampus abdominalis
Hippocampus barbouri

Trivia[bewerken]

Een gedroogd zeepaardje als souvenir.
  • Er is ook een mythologisch zeepaard, een fabeldier met de voorkant van een paard en een achterzijde als een vis. Dit zeepaard duikt soms op in logo's en wapenschilden, zie: Hippocampus (mythologie).
  • Zeepaardjes worden als souvenir verkocht, en in landen als China gebruikt als traditioneel medicijn in de homeopathie, met name om de potentie te verhogen. Hoewel van geen enkel homeopathisch middel ooit is aangetoond dat het libidoverhogend werkt, worden er miljoenen zeepaardjes per jaar om deze reden opgevist.
  • Twee hersendelen worden ook hippocampus genoemd vanwege de iets op een zeepaardje gelijkende kromme vormen.

Externe links[bewerken]

  • SoortenBank.nl beschrijving en afbeeldingen van Hippocampus ramulosus
  • website Flanders Marine Institute over genus Hippocampus
Bronnen, noten en/of referenties
  1. BBC Seahorses breeding in Thames