Koningin Elisabethwedstrijd

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Koningin Elisabethwedstrijd
Elisabeth in Beieren, koningin der Belgen
Elisabeth in Beieren, koningin der Belgen
Uitgereikt door koningin Mathilde
Land Vlag van België België
Locatie Flageygebouw en Paleis voor Schone Kunsten, Brussel
Voorzitter Jan Huyghebaert
Erevoorzitter koningin Mathilde
Officiële website
Portaal  Portaalicoon   Muziek

De Koningin Elisabethwedstrijd is een internationale muziekwedstrijd in België, opgericht in 1937 door Koningin Elisabeth van België. Eerst heette de wedstrijd Eugène Ysaÿewestrijd, als eerbetoon aan de in 1931 overleden Eugène Ysaÿe. In 1951 werd de wedstrijd vernoemd naar Elisabeth in Beieren, voluit: Elisabeth Gabriele Valérie Marie prinses van België, prinses von Wittelsbach, hertogin in Beieren (Possenhofen, 25 juli 1876Laken, 23 november 1965). Zij was als echtgenote van koning Albert I van België de derde koningin der Belgen.

David Oistrach, Leonid Kogan, Philipp Hirschhorn, Jaime Laredo, Gidon Kremer, Yuzuko Horigome, Vadim Repin, Nikolaj Znaider, Baiba Skride en Sergej Chatsjatrjan waren violisten die in het verleden finaleplaatsen veroverden.

Organisatie[bewerken]

De wedstrijd vindt plaats in Brussel en staat open voor jonge musici. Er is afwisselend een wedstrijd voor pianisten, violisten en zangers, die om de drie jaar wordt gehouden. In mei 2017 zal voor het eerst een wedstrijd voor cellisten worden georganiseerd. [1]. Er was tot 2014 ook een wedstrijd voor componisten, die om de twee jaar werd georganiseerd, net zoals de wedstrijd voor piano of viool. Het winnende werk fungeerde dan als verplicht finalewerk voor de pianisten of violisten. Vanaf 2015 is er geen compositie-wedstrijd meer, maar wordt het verplichte finalewerk voor piano of viool in opdracht geschreven door een Belgische componist.

Deze wedstrijd geldt als een van de meer veeleisende muziekwedstrijden ter wereld. Men noemt haar ook de olympiade van de muziek. Men besteedt ook veel tijd en energie aan de nazorg. De wedstrijd bestaat uit een preselectie op basis van een dvd, een eerste ronde, een halve finale met 24 deelnemers en tot slot een finale met twaalf deelnemers. Vroeger werd alle finalisten de titel "laureaat" toegekend, maar vanaf de pianowedstrijd van 1995 zijn enkel de zes hoogst gerangschikte finalisten laureaat, en worden de anderen ex aequo gerangschikt met de titel "finalist". Na de halve finales worden de finalisten van de piano- en vioolwedstrijd gedurende een week afgezonderd in de Muziekkapel Koningin Elisabeth te Waterloo, waar ze geen bezoek mogen ontvangen en geen contact met de buitenwereld mogen hebben. Tijdens deze afzondering dienen zij het speciaal voor deze wedstrijd gecomponeerd werk in te studeren, waarbij ze ook een aantal keren repeteren met het orkest. De vrij jonge deelnemers dienen daarenboven al over een uitgebreid repertoire te kunnen beschikken. De Koningin Elisabethwedstrijd is zodoende één van de langstdurende muziekwedstrijden. De deelnemers dienen dan ook over een groot mentaal en fysiek uithoudingsvermogen te beschikken.

De finaleconcerten vinden plaats in de grote concertzaal van het Paleis voor Schone Kunsten te Brussel en worden rechtstreeks uitgezonden door radio, televisie en internet. Later brengt men de finale uit op CD. De voorronden vonden tot en met 2011 plaats in het Koninklijk Conservatorium van Brussel, vanaf 2012 vinden deze plaats in het Flageygebouw. De deelnemers worden beoordeeld door een internationale jury van gerenommeerde musici.

Koningin Fabiola was gedurende bijna vijftig jaar beschermvrouwe van de wedstrijd tot in 2013. Vanaf de editie 2014 voor zang nam koningin Mathilde deze rol over. Jaarlijks wordt dan ook de koningin Mathilde-prijs (voorheen de koningin Fabiola-prijs) uitgereikt voor de eerste laureaat. De wedstrijd en de laureaten genieten veel belangstelling van het Belgische hof. De juryleden worden elk jaar ontvangen op het Koninklijk Paleis voor een diner. Koningin Elisabeth onderhield persoonlijke contacten met de jury en de laureaten. De juryvoorzitters van het concours waren achtereenvolgens: Marcel Cuvelier (1951-1959), Léon Jongen (1960-1962), Marcel Poot (1963-1980), Eugène Traey (1981-1995) en Arie Van Lysebeth (vanaf 1996 tot op heden).

Geschiedenis[bewerken]

De Koningin Elisabethwedstrijd is de opvolger van de internationale muziekwedstrijd die in 1937 voor het eerst plaatsvond en vernoemd was naar Eugène Ysaÿe. De in 1931 overleden Ysaÿe was kapelmeester aan het hof van België. De eerste wedstrijd, de wedstrijd voor viool, had meteen grote internationale weerklank. Daarvoor zorgde onder meer de Sovjet-Russische violist David Oistrach, de eerste winnaar in 1937. Dit via vele muzikale optredens na Tweede Wereldoorlog op concertpodia over de gehele wereld.

In 1938 werd de wedstrijd georganiseerd voor pianisten; winnaar was de Russische pianist Emil Gilels. In 1939 werd er een wedstrijd voor dirigenten voorbereid, maar deze ging niet door vanwege het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog.

Na de Tweede Wereldoorlog, in 1950, werd de vereniging zonder winstoogmerk (VZW) "Internationale Muziekwedstrijd Koningin Elisabeth van België" opgericht, en de naam van de wedstrijd veranderde vanaf 1951 in Koningin Elisabethwedstrijd.

Eerst werd er achtereenvolgens een wedstrijd gehouden voor viool, voor piano en voor compositie, gevolgd door een jaar zonder wedstrijd. In 1975 werd de volgorde veranderd, om de volgende vioolwedstrijd te laten samenvallen met de honderdste verjaardag van de geboorte van Koningin Elisabeth, die zelf amateurvioliste was en eens lessen genoot bij Eugène Ysaÿe, met wie zij ook bevriend was.

De afzonderlijke wedstrijd voor componisten was niet erg succesvol; na de eerste wedstrijd, gewonnen door Michael Spisak, werd er herhaaldelijk aan de formule gesleuteld. Sedert 1991 was er een compositiewedstrijd voor een piano- of vioolconcert; de winnende inzending vormt een verplicht onderdeel van het finaleprogramma voor de finalisten, die dit werk pas in de week voorafgaand aan de finale mogen instuderen in de kapel. De compositiewedstrijd werd alzo een wedstrijd binnen een wedstrijd afwisselend per jaar voor viool en piano. Aan de componistenwedstrijd was in de laatste edities een prijs van € 10.000 verbonden met de steun van SABAM. Daarbij voerde men tijdens de finaleweek het werk 12 keer uit voor het publiek en de jury. In 2014 werd de compositiewedstrijd definitief afgeschaft.

De wedstrijd voor zang werd — op initiatief van Gerard Mortier — voor het eerst op het programma gezet in 1988. Zodoende kwamen de wedstrijden voor viool en piano wat verder uit elkaar te liggen om alzo het niveau hoog te houden.

Om dezelfde reden wordt in 2017 de wedstrijd voorbehouden voor cello. Dat koningin Elisabeth een goede relatie onderhield met de bekende cellist Pablo Casals is een bijkomend argument, evenals het feit dat er geen grote wedstrijd voor cello bestaat, na het einde van het Casals-Rostropovitsj-concours. Van dan af komen de vier versies in een beurtrol: piano, zang, viool, cello.

De Koningin Elisabethwedstrijd is lid van de Fédération mondiale des concours internationaux de musique (FMCIM).

In 2003 zorgde de pianist Lim Dong-hyek voor ophef door de derde prijs te weigeren.

Het concours in de media[bewerken]

Vanaf de aanvang kon het concours op grote belangstelling rekenen van melomanen. Het werd al vlug rechtstreeks uitgezonden door de BRT en RTBF. Vanaf 1978 volgde de televisie-uitzending van de gehele finaleweek voorzien van commentaar door Fred Brouwers en zijn studiogasten, die het publieke Vlaamse gezicht werd van dit concours (tot en met 2008). Vanaf 2009 becommentarieert hij de wedstrijd voor Klara. Vanaf 2009 zijn de uitzendingen te volgen via het internet en kan men reacties kwijt via blogs, Facebook en Twitter. Vanaf 2008 becommentariëren Katelijne Boon, Evita Nossent en Thomas Vanderveken de wedstrijd voor Canvas. In 2015 verving Vincent Verelst Thomas Vanderveken. Op Klara wordt de wedstrijd door Lut Van der Eycken gepresenteerd.

Winnaars[bewerken]

Jaar Viool Piano Zang Cello Compositie
1937 Vlag van de Sovjet-Unie van 1923-1955 David Oistrach
1938 Vlag van de Sovjet-Unie van 1923-1955 Emil Gilels
1951 Vlag van de Sovjet-Unie van 1923-1955 Leonid Kogan
1952 Vlag van Verenigde Staten (1912-1959) Leon Fleisher
1953 Vlag van Polen Michael Spisak
1955 Vlag van Verenigde Staten (1912-1959) Berl Senofsky
1956 Vlag van de Sovjet-Unie van 1955-1980 Vladimir Asjkenazi
1957 Vlag van Italië Orazio Fiume
1959 Vlag van Bolivia Jaime Laredo
1960 Vlag van Verenigde Staten (1959-1960) Malcolm Frager Vlag van België Marcel Poot
1963 Vlag van de Sovjet-Unie van 1955-1980 Alexei Micklin Vlag van België Léon Jongen
1964 Vlag van de Sovjet-Unie van 1955-1980 Eugene Moguilevsky
1967 Vlag van de Sovjet-Unie van 1955-1980 Philipp Hirshhorn
1968 Vlag van de Sovjet-Unie van 1955-1980 Jekaterina Novitskaja
1971 Vlag van Israël Miriam Fried
1972 Vlag van de Sovjet-Unie van 1955-1980 Valery Afanassiev
1976 Vlag van de Sovjet-Unie van 1955-1980 Michail Bezverchni
1977 Vlag van Japan Hiroyuki Fujikake
1978 Vlag van Libanon Abdel Rachman El Bacha
1980 Vlag van Japan Yuzuko Horigome
1982 Vlag van Verenigd Koninkrijk John Weeks
1983 Vlag van Frankrijk Pierre-Alain Volondat
1985 Vlag van Taiwan Nai Yuan Hu
1987 Vlag van Sovjet-Unie (1980-1991) Andrei Nikolsky
1988 Vlag van Polen Aga Winska
1989 Vlag van Sovjet-Unie (1980-1991) Vadim Repin Vlag van België André Laporte
1991 Vlag van Frankrijk Frank Braley Vlag van Frankrijk Patrice Challulau
1992 Vlag van Frankrijk Thierry Félix
1993 Vlag van Japan Yayoi Toda Vlag van België Piet Swerts
1995 Vlag van Duitsland Markus Groh Vlag van Verenigd Koninkrijk John Weeks
1996 Vlag van Verenigde Staten Stephen Salters
1997 Vlag van Denemarken Nikolaj Znaider Vlag van Zuid-Afrika Hendrik Hofmeyr
1999 Vlag van Oekraïne Vitaly Samoshko Vlag van Finland Uljas Pulkkis
2000 Vlag van Canada Marie-Nicole Lemieux
2001 Vlag van Letland Baiba Skride Vlag van Denemarken Søren Nils Eichberg
2003 Vlag van Duitsland Severin von Eckardstein Vlag van Australië Ian Munro
2004 Vlag van Polen Iwona Sobotka
2005 Vlag van Armenië Sergej Chatsjatrjan Vlag van Mexico Javier Torres Maldonado
2006 Vlag van Spanje Miguel Gálvez-Taroncher
2007 Vlag van Rusland Anna Vinnitskaja
2008 Vlag van Hongarije Szabolcs Brickner Vlag van Zuid-Korea Cho Eun-hwa
2009 Vlag van Australië Ray Chen Vlag van Zuid-Korea Jeon Min-je
2010 Vlag van Rusland Denis Kozjoechin
2011 Vlag van Zuid-Korea Hong Hae-ran Vlag van Japan Kenji Sakai
2012 Vlag van Rusland Andrej Baranov Vlag van Frankrijk Michel Petrossian
2013 Vlag van Israël Boris Giltburg
2014 Vlag van Zuid-Korea Hwang Su-mi
2015 Vlag van Zuid-Korea Lim Ji-young
2016
2017
2018

Overwinningen per land[bewerken]

Aantal Land
12 Vlag van Sovjet-Unie (1980-1991) Sovjet-Unie
5 Vlag van Frankrijk Frankrijk
Vlag van Zuid-Korea Zuid-Korea
4 Vlag van België België
Vlag van Japan Japan
Vlag van Verenigde Staten Verenigde Staten
3 Vlag van Polen Polen
Vlag van Rusland Rusland
2 Vlag van Australië Australië
Vlag van Denemarken Denemarken
Vlag van Duitsland Duitsland
Vlag van Israël Israël
Vlag van Verenigd Koninkrijk Verenigd Koninkrijk
1 Vlag van Armenië Armenië
Vlag van Bolivia Bolivia
Vlag van Canada Canada
Vlag van Finland Finland
Vlag van Hongarije Hongarije
Vlag van Italië Italië
Vlag van Letland Letland
Vlag van Libanon Libanon
Vlag van Mexico Mexico
Vlag van Oekraïne Oekraïne
Vlag van Spanje Spanje
Vlag van Taiwan Taiwan
Vlag van Zuid-Afrika Zuid-Afrika

Bekende deelnemers[bewerken]

Zoals voor alle klassiekemuziekwedstrijden, geldt ook voor de Koningin Elisabethwedstrijd dat winnen geen garantie is voor een grote muzikale carrière, en omgekeerd, dat men geen grote wedstrijden moet gewonnen hebben om een internationale carrière uit te bouwen. Het onderstaande lijstje bevat een greep uit de deelnemers-finalisten met een mooie carrière; er zitten eerste prijzen bij, maar evengoed minder goed geklasseerde finalisten:

Externe links[bewerken]