Mycorrhiza

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Schematische voorstelling van de symbiose van paddenstoel (een schimmel) en boom door middel van mycorrhiza
Mycorrhiza van schimmeldraden en wortelharen van een beuk

Een mycorrhiza is een samenlevingsvorm van schimmels en planten via de wortels. Veel schimmels en planten leven in mutualistische symbiose in de vorm van een mycorrhiza. Schimmels absorberen bijvoorbeeld mineralen uit de bodem die ze vervolgens afstaan aan bijvoorbeeld bomen, in ruil daarvoor krijgen ze suikers terug voor hun eigen voeding. Het woord mycorrhiza is afgeleid van het Griekse mukès dat zwam betekent, en rhiza dat wortel beduidt.

Oorsprong[bewerken]

In een ongestoord ecosysteem zijn de wortels van de meeste planten in staat met bepaalde schimmels een symbiose aan te gaan. Het is de meest gebruikelijke vorm van samenwerking bij planten en voor vele ervan onmisbaar voor hun voortbestaan. Vierhonderd miljoen jaar geleden begonnen de groene planten aan hun opmars over het vasteland van de aarde. Het succes daarvan is waarschijnlijk te danken aan de intieme relatie die ze aangingen met wortelschimmels. De eerste landplanten hadden geen uitgebreid wortelstelsel om water en voedingsstoffen tot zich te nemen. De schimmels waren aangepast voor het vinden van water en mineralen, maar voor koolhydraten afhankelijk van groene planten. Net als de planten hebben wortelschimmels zich in de loop van de evolutie tot meerdere soorten en vormen ontwikkeld. Niet bij alle planten komt daarom dezelfde mycorrhiza voor. Men onderscheidt verschillende typen, te weten endomycorrhiza en ectomycorrhiza.

Wederzijds voordeel[bewerken]

Planten hebben belangrijke voordelen van de symbiose door middel van mycorrhiza. De plant levert suikers aan de schimmels, die op hun beurt voedingsstoffen en water uit de bodem halen en via de gemycorrhizeerde wortels aan de plant leveren. Daarmee spelen mycorrhizaschimmels een belangrijke rol in de voedingsstoffenvoorziening van bomen. Met name door de uitbundige groei en geringe diameter van hyfen (ca. 3µm) kunnen mycorrhiza­schimmels een groot bodemvolume exploiteren en voedingstoffen zoals stikstof en fosfor opnemen. Iedere mycorrhizaschimmel heeft een specifieke functie. Zo kunnen sommige mycorrhizaschimmels vooral anorganische voedingsstoffen opnemen, terwijl andere schimmels juist organische voedingsstoffen opnemen, bijvoorbeeld uit humus. Daarnaast kunnen mycorrhiza-schimmels bijdragen aan resistentie van bomen tegen ziekteverwekkers in de bodem, droogte en zware metalen.

Soorten mycorrhiza[bewerken]

Endotroof[bewerken]

Endotroof mycorrhiza komt onder andere bij orchideeën voor. De schimmeldraden door tot in de schorscellen van de plantenwortel. Als de plant de oude schimmeldraden in de plantencellen verteert, waardoor eiwitten voor de plant beschikbaar komen, wordt van mycotrofie gesproken.

Endomycorrhiza-schimmels kenmerken zich door de uitgestrekte myceliumgroei in de wortelhuid en de vorming van miljoenen vesikels en arbuskels. Dit zijn opslagmedia voor water en voedingsstoffen.

De meest voorkomende en voor de land- en tuinbouw belangrijkste is het endotrofe vesiculaire-arbusculaire mycorrhiza (VA-mycorrhiza of VAM). De schimmelpartners van dit VA-mycorrhiza maken deel uit van de familie van Endogonaceae. Uit onderzoek bij een groot aantal plantensoorten is gebleken dat de VA-mycorrhiza in staat is de plantengroei te bevorderen. Het VA-mycorrhiza is onder andere in staat in een fosfaatarme bodem aan de planten toch nog fosfaat toe te voegen. Dit effect is echter niet bij iedere plantensoort hetzelfde.

Ectotroof[bewerken]

Ectotroof mycorrhiza bestaat onder andere bij dennen en berken. De schimmeldraden groeien alleen om de buitenkant van de plantenwortel heen. Ze dringen door tot in de intercellulaire ruimten maar niet in de cellen van het schorsweefsel van de plantenwortel. Een voorbeeld hiervan is de truffel.

De schimmeldraden van ectomycorrhiza-schimmels groeien in en om de worteltopjes van boomwortels. Zulke worteltopjes heten ectomycorrhiza's of gemycorrhizeerde worteltopjes. Binnen in de boomwortels groeien de hyphen tussen de wortelcellen en vormen daar het Hartig net. Aan de buitenkant vormen de schimmeldraden een mantel die de groei van wortelharen onderdrukt. Ectomycorrhiza-schimmels leven al minstens 50 miljoen jaar in symbiose met planten. In fossielen uit Canada werden worteltjes van een dennensoort gevonden met daarin overblijfselen van ectomycorrhiza-schimmels.

Teelt[bewerken]

Bij het vermeerderen en aanplanten van bomen en andere plantensoorten die afhankelijk zijn van mycorrhiza is het belangrijk dat de noodzakelijke schimmel in de bodem aanwezig is. Daarom moet bij het zaaien steeds grond met de daarin voorkomende mycorrhiza gebruikt worden en/of bij het planten gemycorrhizeerde grond aan het plantgat worden toegevoegd. Het is beter na het planten niet meteen water te geven omdat dat de mycorrhiza op de wortels kan beschadigen.

Externe links[bewerken]