Ecosysteem

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Een ecosysteem of oecosysteem wordt gevormd door de wisselwerkingen tussen alle organismen en de abiotische omgeving binnen een zekere geografische of anderszins afgebakende eenheid. De term ecosysteem werd in 1935 door de Engelse botanicus Arthur Tansley geïntroduceerd en verder ontwikkeld door de Amerikaanse ecoloog Eugene Odum. Voorbeelden van ecosystemen zijn een bos, maar ook de hele aarde. Sommigen beschouwen zelfs een potplant als ecosysteem. Onderdeel van een ecosysteem zijn afzonderlijke planten, dieren en micro-organismen en de complexen die zij vormen, bijvoorbeeld in de vorm van levensgemeenschappen en populaties. Vaak ziet men ecosystemen als dynamische en functionele eenheden.

Het concept[bewerken]

Schematische weergave van een ecosysteem
aanbod van voedsel
  • kwaliteit
  • hoeveelheid
abiotische milieufactoren:
geografische
factoren
populatie van één soort:
populatiebiologische parameters:
↑ immigratie
↓ emigratie
biotische milieufactoren:
(populaties van andere soorten)
· aspecifieke vijanden
· specifieke vijanden

Ecosystemen worden bestudeerd in de ecologie, de leer (logos) van de huishouding (oikos) van de natuur. Binnen de ecosysteembenadering gaan ecologen ervan uit dat de natuur uit min of meer samenhangende systemen bestaat. Harde grenzen tussen ecosystemen zijn meestal moeilijk te trekken omdat er allerlei relaties tussen dergelijke systemen bestaan. Zo kan men de Veluwe en de Waddenzee als ecosystemen beschouwen, of juist onderdelen daarvan zoals een beukenbos en een zandplaat of juist overkoepelende eenheden zoals de oostelijke zandgronden en de oceaan?

Ecosystemen zijn op te delen in twee elkaar beïnvloedende componenten:

Veel interacties tussen de organismen in een ecosysteem worden door wetenschappers beschreven als een voedselketen of een voedselweb. Het abiotische deel bepaalt in grote lijnen de vorm van het biotische deel van het ecosysteem, denk hierbij bijvoorbeeld aan hoe de hoeveelheid regenval bepalend is voor het voorkomen van regenwouden en woestijnen. Organismen hebben echter ook grote invloed op de abiotische factoren, doordat ze bijvoorbeeld de zuurgraad, de structuur van de bodem, de verdamping of de hoeveelheid lichtinval kunnen veranderen. Het biotische deel van het ecosysteem heeft altijd drie basale componenten: de producenten, vaak planten, de consumenten, veelal dieren en de reducenten, vaak schimmels en bacteriën, die dode organismen weer afbreken tot elementaire bouwstoffen.

Voorbeelden van ecosystemen[bewerken]

Leeuw in savanne

Kenmerken van ecosystemen[bewerken]

Ecosystemen kenmerken zich door:

  • netwerken van relaties tussen organismen
  • de circulatie van energie en materie. Afval van het ene organisme is voedsel voor het andere organisme. Hierdoor is sprake van recycling, in een gesloten systeem raken stoffen en energie raken nooit uitgeput
  • een dynamisch evenwicht
  • zelfherstellend vermogen en veerkracht, waardoor verstoringen tot op zekere hoogte opgevangen worden.

De veerkracht en het zelfherstellend vermogen van ecosystemen kennen echter een grens. Wanneer deze grens wordt overschreden, kunnen ecosystemen onherstelbaar worden verstoord, en instorten. Dit gaat gepaard met een groot verlies aan variatie van soorten.

Bescherming ecosystemen[bewerken]

Millennium Ecosystem Assessment[bewerken]

Het Millennium Ecosystem Assessment[1] project is in 2000 onder de hoede van de Verenigde Naties in het leven geroepen om zo goed mogelijk te bepalen wat de toestand van de ecosystemen wereldwijd was en de consequenties hiervan. Het is gestart door de toenmalige secretaris-generaal van de Verenigde Naties Kofi Annan. Het project, uitgevoerd in 2001-2005, had verschillende doelen: het mobiliseren van de beste en meest actuele informatie over ecosystemen; het bepalen van de ecosysteemdiensten (de functies van de ecosystemen voor de mens); het schatten van de consequenties van de veranderingen in de ecosystemen voor het welzijn van de mens; de wetenschappelijke basis leggen voor acties ter bevordering van de bescherming en het duurzaam gebruik van ecosystemen. De hoofdconclusie was dat de ecosystemen van onze aarde tijdens de laatste 50 jaar door menselijke activiteiten meer zijn veranderd en aangetast dan in enige eerdere periode. Dit heeft geleid tot een aanzienlijk verlies aan biodiversiteit. De mate van aantasting verschilt per soort ecosysteem. Dit is ook nadelig voor de mens.

De wetenschappelijke en abstracte term 'ecosysteem' werd bij natuur- en milieubescherming steeds meer gebruikt in aanvulling op milieu(kwaliteit), soorten (later 'biodiversiteit') en (natuur)gebieden. De beschermingsmaatregelen zijn echter niet veel veranderd.

Maatregelen[bewerken]

De belangrijkste maatregelen om de kwaliteit van ecosystemen te verbeteren krijgen gestalte via het beleid voor natuurbescherming, milieubescherming en duurzaamheid. Internationaal krijgt het beleid onder meer vorm via de door de Verenigde Naties opgestelde duurzame ontwikkelingsdoelen. De maatregelen zijn zeer divers, en omvatten onder meer vergroening van de economie, milieubeleid, het instellen van natuurreservaten en wettelijke bescherming van planten- en diersoorten. Ook praktisch beheer valt hieronder, zoals klassiek natuurbeheer gericht op behoud en ecologische restauratie, waarbij via actief ingrijpen de abiotische situatie sterk wordt veranderd (bijvoorbeeld via het ongedaan maken van ontwatering of via bekalking) of verdwenen soorten weer worden uitgezet (bijvoorbeeld gieren of wolven) om ecologische relaties te herstellen.

Ecosystemen als model voor andere systemen[bewerken]

Sommige eigenschappen van ecosystemen, waaronder het kringloopkarakter, en daardoor de duurzaamheid, hebben er toe geleid dat ecosystemen als voorbeeld fungeren voor niet-natuurlijke systemen zoals in de economie. De economie zou, naar het voorbeeld van ecosystemen, ook meer circulair moeten worden, afval moeten hergebruiken, en daarmee meer duurzaam moeten worden. Ecosystemen vormen een voorbeeld voor de kringloopeconomie en de Industriële ecologie. Ook Cradle to Cradle neemt het ecosysteem tot voorbeeld voor de economische productie.

Zie ook[bewerken]

Zoek dit woord op in WikiWoordenboek