Metafoor

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
De term kruidje-roer-mij-niet wordt spreekwoordelijk gebruikt voor een lichtgeraakt, gevoelig en snel geïrriteerd persoon. Illustratie "Sensitive" uit Fleurs Animées van Grandville.

Een metafoor (van Gr. μεταφορά, Lat. metaphora: overdracht) is een vorm van beeldspraak, waarbij geen vergelijkingswoord (als, zoals, net een ...) gebruikt wordt.

Een metafoor kan ook een retorische beeldspraak zijn, die zijn effect bereikt via associatie, vergelijking, gelijkenis, antithese (= tegenstelling), hyperbool (= (buitensporige) overdrijving) of metonymie. Een allegorie in een pro­za-, dicht- of to­neel­stuk is te beschouwen als een uitgewerkte metafoor.

Voorbeelden[bewerken]

  • De mens is een wolf.
  • De voorzitter ploegt door de vergadering.
  • Het is hier een zwijnenstal! (uitroep van een moeder nadat zij de slaapkamer van haar zoon/dochter ziet; zwijnenstal wordt hier gebruikt in de zin van 'onbewoonbaar', 'vies', enzovoort).
  • Deze schrijver is de nieuwe Couperus is een metafoor; "Ik heb Couperus gelezen" is echter een metonymie.
  • Over het laken van het water.
  • Voetbal is oorlog.
  • Met zo'n diploma gaan alle deuren voor je open.

Metafoor als parallelle vergelijking[bewerken]

Meestal wordt de metafoor gezien als een afkorting van de parallelle vergelijking. "De mens is ALS een wolf" zou dan gelijk zijn aan "de mens is een wolf". Maar over het algemeen is de metafoor 'rijker' dan de vergelijking. In "deze politicus is net een kleuter: hij wil altijd zijn zin hebben" eindigt de vergelijking meteen. In "deze politicus is een natuurramp" of "deze politicus is een nar" kan men langer blijven interpreteren.

Taalgroei[bewerken]

De metafoor bevordert in het algemeen taalgroei en de daarmee samenhangende verrijkingen en verwarringen. Voorbeeld: "de voet van een stam" is ontstaan uit de overdracht van de betekenis van de menselijke voet op het laagste gedeelte van een stam. Het "vertrekpunt van een redenering", ontstaat door het begin van een redenering te vergelijken met het begin van een reis. Een "stroom reizigers", "iemand een poets bakken", deze metaforen spreken voor zich.

Ten slotte is het "innerlijk" van een mens ontstaan door de onzichtbare binnenkant van een voorwerp te vergelijken met de onuitgedrukte gevoelens en gedachten van een mens. Niemand heeft dit innerlijk waargenomen. Ook de bezitter niet. Als hij zijn innerlijk beschouwt denkt hij na over zichzelf, wat iets heel anders is dan waarnemen, wat per definitie gebeurt met een daarvoor uitgerust orgaan (oog, oor enz.) Toch zijn er veel mensen die op grond van deze oude metafoor menen dat iemand zijn innerlijk kan waarnemen.

Literatuur (Nederlandstalig)[bewerken]

  • C.F.P. Stutterheim: Het begrip metaphoor. Een taalkundig en wijsgerig onderzoek. Proefschrift Gemeentelijke Universiteit Amsterdam. Amsterdam, Paris, 1941. Digitale versie bij de dbnl
  • E.J. van der Spek: Taalmaskerade. Over beeldspraak, metaforen & vergelijkingen. Utrecht, Kosmos-Z&K Uitgevers, 1993. ISBN 90-215-2043-5
  • Walter Van Herck: Religie en metafoor. Over het relativisme van het figuurlijke. Leuven, Peeters, 1999. ISBN 90-429-0765-7
  • George Lakoff & Mark Johnson: Leven in metaforen. Nijmegen, SUN, 1999. ISBN 90-6168-665-2
  • Peter Camp (met Funs Erens, ill.): De gekookte kikker. 400 dierenmetaforen over organisatieverandering. 8e (herz.) druk, 2003. (1e dr. 1991). ISBN 978-90-254-1889-2
  • Peter Camp (met Funs Erens, ill.): De paarse krokodil. Nieuwe metaforen over organisatieverandering. Amsterdam, Business Contact, 2006. ISBN 978-90-470-0012-9
  • G.J. van Bork, D. Delabastita, H. van Gorp, P.J. Verkruijsse, G.J. Vis: Algemeen letterkundig lexicon, metafoor. DBNL, 2012
  • Maarten Asscher: Appels en peren. Lof van de vergelijking. Amsterdam, Uitgeverij Augustus, 2013. ISBN 978-90-450-2522-3

Literatuur (Engels- en Franstalig)[bewerken]

  • Max Black: Models and metaphors (1962)
  • Paul Ricoeur: La Métaphore vive (1975)
  • Donald Davidson: What Metaphors Mean (1978)

Zie ook[bewerken]

Voetnoten[bewerken]

Logo Wikiquote
Wikiquote heeft een of meer citaten gerelateerd aan Metafoor.
Logo WikiWoordenboek
Zoek metafoor op in het WikiWoordenboek.