Oostenrijkse school

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

De Oostenrijkse school is een economische school die voorkomt uit het werk, sinds de jaren 1870, van Carl Menger en diens collega's te Wenen. Centraal staan een subjectieve waardetheorie en het principe van methodologisch individualisme. De Oostenrijkse school heeft diverse concepten ontwikkeld, zoals grensnut en opportuniteitskosten, die een sterke invloed hebben gehad op de neoklassieke (mainstream) economische wetenschap. Door hun afkeer van wiskundige modellen gelden de 'Oostenrijkers' echter als heterodox, zeker sinds de opkomst van de econometrie in het midden van de twintigste eeuw.

In de periode na de Tweede Wereldoorlog is de benaming van de school, vooral in het Angelsaksische taalgebied, veelal synoniem geworden met de Amerikaanse neo-Oostenrijkse stroming die haar oorsprong vindt in het werk van Ludwig von Mises. De neo-Oostenrijkers gaan uit van principe dat Mises praxeologie noemde: een verwerping van de empirische methode ten gunste van afleidingen uit a priori aangenomen principes.[1] Hoewel sommige werken van Von Mises door economen gewaardeerd worden als zinvolle bijdragen aan hun wetenschap, wordt de praxeologie als onwetenschappelijk beschouwd.[2] Verspreiding van neo-Oostenrijkse ideeën is sinds de jaren 1970 de taak geweest van diverse rechtse denktanks in de VS.[1] Een radicale vertegenwoordiger van deze neo-Oostenrijkse school is de Amerikaanse anarchokapitalist Murray Rothbard.

Geschiedenis[bewerken]

De grondlegging van de Oostenrijkse school valt samen met het publiceren van het werk van Carl Menger in 1871, zijn Grundsätze der Volkswirtschaftslehre (Beginselen van de Economie). Aan het eind van de 19e eeuw vond ook de revolutie van het marginalisme plaats, de theorie van het grensnut. Menger, in tegenstelling tot de Brit William Stanley Jevons en de Fransman Léon Walras, ging daarin het verst, en meende dat de waarde van een economisch goed tot stand komt door een subjectieve afweging van een individuele actor die een bepaald nut voor dit goed heeft.

Deze publicatie veroorzaakte een heftige discussie met aanhangers van de Historische School, een voornamelijk Duitse beweging die meende dat kennis binnen de economische wetenschap slechts kon worden verkregen door cultuur-historisch onderzoek, en dat waarheden binnen de economie slechts aan de werkelijkheid konden worden onttrokken. Dit conflict wordt ook wel de Methodenstreit genoemd: hoe komt kennis binnen de economische wetenschap tot stand, en welke methodes dient men hiervoor te gebruiken?

Menger en zijn aanhangers, zoals Eugen von Böhm-Bawerk en Friedrich von Wieser, waren allemaal verbonden met de Universiteit van Wenen. De term Oostenrijkse School (soms Weense School) is de aanduiding die door hun tegenstanders van de Historische School gebruikt werd, wat toentertijd provinciaals overkwam.

De aanhangers van Oostenrijkse School behoorden tot de eerste tegenstanders van het marxisme en elke vorm van een centraal geleide economie of socialisme. Het werk Kapital und Kapitalzins (Kapitaal en Rente) van Böhm-Bawerk was een uitbreiding van het eerdere werk van Menger, waarin op systematische wijze de exploitatietheorie van Marx weerlegd werd. Ook de notie van Marx en anderen dat arbeid de basis vormt van waardevorming voor een economisch goed werd in latere werken weerlegd.

Voortbordurend op het werk van Böhm-Bawerk meende Ludwig von Mises de definitieve doodsteek aan het socialisme te kunnen geven, omdat socialistische systemen lijden onder het economisch calculatieprobleem. Zijn werk van 1922, Die Gemeinwirtschaft (Socialisme) gaat hierover. Hierdoor werd ook de interesse van klassiek-liberalen gewekt voor de Oostenrijkse school.

Friedrich von Hayek, Israel Kirzner en Murray Rothbard waren discipelen van Mises. Hayek breidde de theorie rond conjuncturen uit, en benadrukte het belang van informatie voor ondernemers die deel uitmaken van het economische systeem. Hayek was wel minder 'Oostenrijks', en iets meer ordoliberaal/neoliberaal. Het waren juist Kirzner en Rothbard die na het bezoeken van colloquia van Mises in New York een nieuwe impuls gaven aan de Oostenrijkse School na de Tweede Wereldoorlog.

Nederland[bewerken]

De oorspronkelijke Oostenrijkse school kon ook rekenen op een trouwe aanhang van Nederlandse economen, zoals N.G. Pierson en C.A. Verrijn Stuart. Later kwam in Nederland de econometrie op, en werd economie vooral op basis van het logisch positivisme bestudeerd, een aanpak die na vele pogingen onuitvoerbaar bleek.[bron?]

Noten[bewerken]

  1. a b (de) Reinhard Neck, Die Österreichische Schule der Nationalökonomie, Peter Lang, Klagenfurt, 2008, 13-15. ISBN 9783631546680.
  2. (en) Mark Blaug, The methodology of economics: How economists explain, tweede editie, Cambridge University Press, 1992, pp. 80-82..

Externe links[bewerken]