Pools-Litouwse Gemenebest

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Rzeczpospolita Korony Polskiej i Wielkiego Księstwa Litewskiego
 Koninkrijk Polen (1385-1569)
 Grootvorstendom Litouwen
1569 – 1795 Tsaardom Rusland 
Koninkrijk Pruisen 
Koninkrijk Galicië en Lodomerië 
Chorągiew królewska króla Zygmunta III Wazy.svg Coat of Arms of the Polish-Lithuanian Commonwealth.svg
(Details) (Details)
Motto
Si Deus Nobiscum quis contra nos
(Als God met ons is, wie is dan tegen ons)
Pro Fide, Lege et Rege
(Voor Geloof, Wet en Koning – sinds de 18de eeuw)
Kaart
Het Gemenebest rond 1619
Het Gemenebest rond 1619
Algemene gegevens
Hoofdstad Krakau (1569-1596)
Warschau (1596-1795)
Oppervlakte ± 815,000 km² (1582)
± 990,000 km² (1618)
Bevolking ± 6.500.000 (1582)
± 10.500.000 (1618)
Talen Latijn, Pools, Duits, Wit-Russisch, Oekraïens, Litouws, Jiddisch, Lets, Estisch, Russisch
Religie(s) Rooms-katholiek
Munteenheid złoty en grosz
Regering
Regeringsvorm Confederale kiesmonarchie
Dynastie Jagiello (1569-1587)
Wasa (1587-1668)
Wettin (1697-1704)(1709-1763)
Staatshoofd Koning (Polen)
Grootvorst (Litouwen)

Polen-Litouwen of het Pools-Litouwse Gemenebest (Pools: Rzeczpospolita Korony Polskiej i Wielkiego Księstwa Litewskiego) was een staat die ontstond door het omvormen van de personele unie van het Koninkrijk Polen en het Grootvorstendom Litouwen tot één staat.

Dit gebeurde via de Unie van Lublin in 1569, waarbij het Poolse Jagiellonen-koninkrijk en het Grootvorstendom Litouwen formeel samengesmolten werden. De keuze van de koningen gebeurde via een stemming door edelen, vandaar ook de bijnaam van Adelsrepubliek of de Republiek der Beide Volkeren (Rzeczpospolita Obojga Narodów).

Het Pools-Litouwse Gemenebest beleefde zijn Gouden Eeuw in de 16e eeuw en de eerste helft van de 17e eeuw. Het gebied van de Duitse Orde werd geannexeerd. De hertogdommen Pruisen en Koerland werden vazalstaten, het Hertogdom Lijfland kwam rechtstreeks onder de troon.

Na 1648 (Chmelnytsky-opstand), 1655 (invasie door Zweden en Rusland) en vooral 1709 (Slag bij Poltava) werd het land echter geteisterd door verscheidene interne en externe problemen. Zo werd de staat steeds meer onderhevig aan invloeden van buitenaf, vooral van Rusland.

Aan het eind van de 18e eeuw worden er hervormingen voorgesteld (Grondwet van 3 mei 1791), maar deze kwamen te laat, en Oostenrijk, Pruisen en Rusland verdeelden Polen onder elkaar bij de Poolse Delingen in 1795. In de 19e eeuw kwamen de Polen herhaaldelijk in opstand tegen Rusland, Pruisen en Oostenrijk, maar telkens tevergeefs. Pas in 1918 slaagt Polen erin zijn onafhankelijkheid te herstellen. Pogingen om zijn na het uiteenvallen van de Adelsrepubliek in 1795 verloren oostelijke gebieden terug te winnen, zouden leiden tot de Pools-Russische Oorlog van 1919-1920, die resulteerde in een aanzienlijke uitbreiding van de Tweede Poolse Republiek.

Het Pools-Litouws Gemenebest
Het Pools-Litouws Gemenebest tijdens zijn grootste omvang
Geschiedenis van Polen

Eerste Piastenkoninkrijk (1025-1146)
Tweede Piastenkoninkrijk (1295-1370)
Jagiellonenkoninkrijk (1386-1569)
Pools-Litouws Gemenebest (1569-1795)


Poolse delingen (1772/1793/1795)

Koninkrijk Galicië en Lodomerië (1772-1918)
Hertogdom Warschau (1807-1815)
Congreskoninkrijk Polen (1815-1831)
Republiek Krakau (1815-1846)
Groothertogdom Posen (1815-1849)

Regentschapskoninkrijk Polen (1916-1918)
Tweede Poolse Republiek (1921-1939)


Duitse bezetting (1939-1945)

Generaal-gouvernement
Regierungsbezirk Kattowitz
Regierungsbezirk Zichenau
Rijksgouw Danzig-West-Pruisen
Rijksgouw Wartheland

Poolse regering in ballingschap (1939-1990)


Volksrepubliek Polen (1952-1989)
Derde Poolse Republiek (1989-heden)


Portaal  Portaalicoon  Geschiedenis