Naar inhoud springen

Priesterbroederschap Sint Pius X

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Priesterbroederschap van Sint Pius X
Fraternitas Sacerdotalis Sancti Pii X
Logo van de Priesterbroederschap van Sint Pius X
Logo van de Priesterbroederschap van Sint Pius X
Basisgegevens
superior-generaal Davide Pagliarani
Motto Latijn Instaurare omnia in Christo
Motto Nederlands alles vernieuwen met Christus!
Gesticht 1 november 1970 te Fribourg (Zwitserland)
Stichter Marcel Lefebvre
Website Officiële website
Portaal  Portaalicoon   Christendom

De Priesterbroederschap St. Pius X (Fraternitas Sacerdotalis Sancti Pii X, SSPX of FSSPX) is een vereniging van traditionele katholieke priesters en bisschoppen die in gemeenschap leven. De broederschap verzet zich tegen bepaalde constituties en decreten van het Tweede Vaticaanse Concilie, waaronder vooral die rond religieuze vrijheid, oecumene, en collegialiteit van de bisschoppen.[1][2] De broederschap is vernoemd naar diens patroonheilige: Sint Pius X, een paus die bekend staat als bestrijder van het modernisme en als verdediger van de heiligheid van de priesterschap en van een waardige liturgie.

De broederschap werd op 2 juli 2026 door de Dicasterie voor de Geloofsleer van de Rooms Katholieke kerk schismatiek verklaard en haar bisschoppen geëxcommuniceerd, na de wijdingen in Écône een dag eerder.[3][4] De broederschap zelf beschouwt deze excommunicaties als "onrechtvaardig en ongeldig".[5]

Geschiedenis

[bewerken | brontekst bewerken]

Stichting

[bewerken | brontekst bewerken]

De broederschap werd door Marcel Lefebvre opgericht op 1 november 1970 in het bisdom Fribourg in Zwitserland. De stichting vond plaats tegen de achtergrond van de ingrijpende kerkelijke veranderingen die volgden op het Tweede Vaticaans Concilie, waaronder verschillende doctrinaire, liturgische en pastorale hervormingen (het zgn. Aggiornamento). Vanuit deze context groeide een protestbeweging die een fundamenteel kritische houding innam ten aanzien van de postconciliaire ontwikkelingen binnen de Katholieke Kerk, waaronder ook de Novus Ordo Missae, de hervorming van de liturgie van de misviering die tot vandaag de dag door de broederschap verworpen wordt. Binnen het katholieke traditionalisme groeide de FSSPX vervolgens uit tot een van de meest invloedrijke en omvangrijke traditionele katholieke gemeenschappen ter wereld, met een internationaal netwerk van seminaries, priorijen, scholen en apostolaten.

De verhouding tussen de broederschap en Rome verslechterde aanzienlijk toen Marcel Lefebvre op 30 juni 1988, zonder pauselijk mandaat, vier priesters van de FSSPX tot bisschop wijdde. Deze handeling werd door de Heilige Stoel beschouwd als een schismatieke daad, hoewel sommige kardinalen en canonisten deze kwalificatie hebben betwist.

Gevolgen

[bewerken | brontekst bewerken]

De hierdoor ontstane spanningen tussen de broederschap en het Vaticaan bereikten een eerste hoogtepunt naar aanleiding van de bisschopswijdingen van 1988. Paus Johannes Paulus II reageerde krachtig op deze ontwikkelingen. In het op 2 juli 1988 uitgevaardigde motu proprio Ecclesia Dei veroordeelde hij de bisschopswijdingen als een „schismatieke daad”, aangezien aartsbisschop Marcel Lefebvre zonder pauselijk mandaat vier bisschoppen had gewijd. Volgens de interpretatie van de Heilige Stoel vormde deze handeling een ernstige schending van het canonieke recht, waardoor Lefebvre, de medeconsecrerende bisschop en de nieuwgewijde bisschoppen van rechtswege (latae sententiae) de sanctie van excommunicatie ontvingen.

Hetzelfde motu proprio bood wel ruimte om de Tridentijnse ritus ('indultmissen') onder voorwaarden toe te staan. Bij dezelfde gelegenheid stelde de paus een commissie in, naar het motu proprio genoemd Pauselijke Commissie Ecclesia Dei die tot doel had de dialoog met de priesterbroederschap in stand te houden.

Verzoening door Benedictus XVI

[bewerken | brontekst bewerken]

Begin 2009 hief paus Benedictus XVI de van rechtswege opgelegde excommunicatie van de leden van de broederschap op. Deze opheffing viel ongelukkigerwijze samen met een interview dat een van de bisschoppen van het broederschap, Richard Williamson, daags daarvoor aan de Zweedse televisie had gegeven. Hierin bagatelliseerde hij de Holocaust. De broederschap distantieerde zich van de uitspraken van mgr. Williamson, en de superieur-generaal, mgr. Fellay, bood zijn excuses aan voor de uitspraken van zijn collega-bisschop.[6] Bisschop Williamson werd in 2012 uit de Priesterbroederschap gezet wegens ongehoorzaamheid en onrespectvol gedrag tegenover de Generaal-Overste.[7]

Dialoog

[bewerken | brontekst bewerken]

In het Interviewboek Licht der Wereld, dat in 2011 verscheen, toonde paus Benedictus zich bijzonder ongelukkig over deze samenloop van omstandigheden. Niettemin ging de dialoog tussen Rome en de voormannen van de priesterbroederschap door. In de zomer van 2011 legde de toenmalige prefect van de Congregatie voor de Geloofsleer, kardinaal William Levada, een lijst met voorwaarden vast waaraan de priesters van de Broederschap zouden hebben te voldoen, alvorens ze weer in volledige communio met de Kerk van Rome zouden staan. Hij deed dit voorafgaand aan een gesprek met een delegatie van de priesterbroederschap. Een aantal voorwaarden had betrekking op de erkenning van de uitkomsten van het Tweede Vaticaans Concilie, waarbij de verklaringen over de liturgie, de godsdienstvrijheid en de verhouding tot andere religies een belangrijke rol spelen.[bron?] De toenmalige prefect, kardinaal Gerhard Ludwig Müller, zei op 22 december 2013 dat de leiders van de broederschap, ondanks de opheffing van de excommunicatie door paus Benedictus, nog steeds in sacramenteel schisma met de katholieke Kerk zijn. Dat houdt in dat zij door hun schorsing de sacramenten niet legaal mogen toedienen. Hij gaf aan dat de deur open staat voor de broederschap als ze aan de voorwaarden voldoen die het Vaticaan hen in 2011 oplegde. De broederschap ziet deze voorwaarden echter als onacceptabel, waardoor het zogezegde schisma bleef bestaan.

In 2015 stuurde het Vaticaan mgr. Athanasius Schneider naar twee seminaries van de broederschap in de Verenigde Staten en in Frankrijk. Als afgezant van het Vaticaan zag Schneider geen gewichtige redenen om de broederschap niet canoniek te erkennen en om de verzoening te realiseren. Als gevolg hiervan verleende paus Franciscus in het kader van het Jaar van Barmhartigheid (2016) aan alle priesters en bisschoppen van de broederschap de volmacht om het sacrament van de biecht geldig af te nemen. Hiervoor mochten geschorste priesters alleen in geval van nood de biecht horen. Franciscus heeft na het einde van het Jaar van Barmhartigheid deze bijzondere jurisdictie voor de biecht blijvend verlengd.

In augustus 2016 bood Franciscus volgens mgr. Guido Pozzo, de secretaris van de Pauselijke Commissie Ecclesia Dei, de broederschap een personele prelatuur aan om de volledige communio met de Kerk te herstellen. Daarbij heeft het Vaticaan bevestigd dat de documenten van het Tweede Vaticaans Concilie niet doctrinair van karakter zijn, en dus door de broederschap niet meer aanvaard hoeven te worden om volledig deel uit te maken van de Rooms-Katholieke Kerk.

Onder paus Franciscus kregen katholieke gelovigen in 2016 een dispensatie om hun biecht bij priesters van de broederschap uit te voeren, en in 2017 werd het aan priesters van de broederschap toegestaan om huwelijken bij te wonen en de bijbehorende mis te vieren alsook, indien er geen diocesane priester te vinden is, het huwelijk zelf te bedienen.[8][9]

2026

[bewerken | brontekst bewerken]

Ondanks de door paus Benedictus XVI genomen eerste stappen tot verzoening bleven er spanningen tussen de priesterbroederschap en Rome. De broederschap ontbeerde een canonieke status, hetgeen impliceerde dat zij zich buiten de rechtsorde van de Katholieke Kerk bevond.[10] Werkelijke toenadering bleef moeilijk, ondanks de bloei van de broederschap, die in 2026 733 priesters en 264 seminaristen telde.

Op 2 februari 2026, een anderhalf jaar na het overlijden van een van haar bisschoppen, Bernard Tissier de Mallerais, maakte de Broederschap bekend, indien noodzakelijk, opnieuw bisschoppen te zullen wijden zonder pontificaal mandaat, wat wederom automatische excommunicatie met zich zou meebrengen.[11] Dit stuitte op openbare kritiek vanuit de hoogste rangen binnen de Curie, waaronder Kardinaal Gerhard Müller en kardinaal Robert Sarah.[12]

Reeds in 2025 werd bekendgemaakt dat het bestuur van de broederschap opnieuw in onderhandeling was getreden met het Vaticaan door gesprekken met kardinaal Víctor Manuel Fernández, prefect van het Dicasterie voor de Geloofsleer.[10] Hierbij werd vooral gekeken naar de reactie van de nieuwe paus, Leo XIV.[13] Daarbij waarschuwde mgr. Bernard Fellay dat priesters en leken mogelijk opnieuw aan excommunicatie zouden kunnen worden blootgesteld.[14]

Ondanks de waarschuwingen werden op 1 juli 2026 de volgende priesters in Écône tot wijbisschop gewijd zonder pauselijk mandaat:[15][16]

Tijdens de liturgie van de wijding luidde het antwoord op de vraag of er een apostolisch mandaat is, in plaats van het gebruikelijkelijke "habemus" als volgt:

"Het is de katholieke en Roomse Kerk, altijd getrouw aan de heilige tradities ontvangen van de Apostelen, die in geheel uitzonderlijke omstandigheden eist dat wij zorg dragen voor het behoud van deze heilige tradities [...] Aangezien de gezagsdragers van de Kerk sinds het Tweede Vaticaans Concilie tot op heden bezield zijn door een geest die tegengesteld is aan die van het Geloof, en handelen tegen de heilige Traditie [...] achten wij het voor God een heilige plicht jegens de heilige Kerk en jegens de zielen om over te gaan tot de consecratie van bisschoppen die volledig trouw zijn aan de heilige Traditie en aan het bestendige Leergezag van de Kerk. [...] Overeenkomstig deze dwingende eis van de katholieke en Roomse Kerk, die altijd getrouw is, kiezen wij deze vier hier aanwezige priesters tot hulpbisschoppen van de Priesterbroederschap Sint-Pius X, met als enig en uitsluitend doel de heilige Roomse Kerk te dienen."[17]

De dag na de wijding vaardigde de Dicasterie voor de Geloofsleer de excommunicatie uit van de twee wijdende bisschoppen en de vier gewijde bisschoppen. Bovendien benadrukt het Vaticaan dat dit ook geldt voor alle priesters en formeel bij de broederschap aangesloten gelovigen, wat niet te verwarren is met gelovigen die louter hun missen bijwonen.[18] In een brief aan de paus beschreef de Generaal-overste Davide Pagliarani de excommunicaties als "onrechtvaardig en ongeldig" en de situatie als "uiterst tragisch", desondanks belooft hij dat ze de sancties "niet met bitterheid of verzet zullen ontvangen".[5] In dezelfde brief schrijft Pagliarini dat ze "op geen enkele manier pretenderen de plaats van de Kerk in te nemen" en dat ze "geen andere ambitie hebben dan haar trouw te blijven".

Structuur en organisatie

[bewerken | brontekst bewerken]

De priesterbroederschap wordt gekenmerkt door een sterk hiërarchisch gestructureerde organisatie, gebaseerd op interne gehoorzaamheid. Zowel voor de leken als voor de geestelijken die het bestuur vormen.[bron?]

Generaal-oversten en bisschoppen

[bewerken | brontekst bewerken]

De generaal-oversten van de FSSPX sinds haar stichting in 1970:

De hulpbisschoppen gewijd door Marcel Lefebvre en ter beschikking gesteld van de FSSPX sinds haar stichting:

Onderstaande bisschoppen hebben publiekelijk hun steun betuigd aan Marcel Lefebvre en de FSSPX:

Onderstaande bisschoppen zijn gewijd door één of meerdere hulpbisschoppen van de FSSPX:

  • Licínio Rangel (1936-2002), algemeen overste van de "Priesterbroederschap Sint-Jean Marie Vianney" (SSJV), later apostolisch administrator van de "Personele Apostolische Administratie Sint-Jean Marie Vianney"

FSSPX over de wereld

[bewerken | brontekst bewerken]

Volgens haar eigen cijfers (in juli 2022)[19] heeft de broederschap 707 priesters wonen en werken in 70 verschillende landen, 750 kapellen en kerken, 163 priorijen, 103 religieuze broeders, 186 religieuze zusters, 78 oblaten, 187 seminaristen in 5 grootseminaries, 32 pre-seminaristen in 3 pre-seminaries, meer dan 100 scholen, 7 weeshuizen, 4 karmelietenkloosters en 2 privé-universiteiten.[20]

De broederschap heeft de volgende districten:[21]

District of autonoom huis Priorijen Kapellen Scholen Retraitehuizen
District Afrika7232
District Azië6391
District Australië
(met Nieuw-Zeeland)		7384
District Oostenrijk4161
District Benelux3911
District Canada63031
District Frankrijk44109474
District Duitsland132941
District Groot-Brittannië-Ierland
(met Scandinavië)		7311
District Italië4161
District Zuid-Amerika6202
District Latijns-Amerika8414
District Zwitserland101761
District Verenigde Staten20103263
Autonoom Huis Oost-Europa
(Polen)		41531
Autonoom Huis Spanje
(met Portugal)		117

Seminaries en moederhuis

[bewerken | brontekst bewerken]
FSSPX-seminarie in Zaitzkofen

De FSSPX telt 5 grootseminaries en 3 preseminaries.

Het Holy Cross Seminary te Golbourn, Australië werd gesloten naar aanleiding van de strikte reisbeperkingen ingevoerd tijdens de corona-pandemie.

De preseminaries zijn gevestigd te Albano Laziale, Italië, Santa Maria, Brazilië, en Santa Barbara, Iloilo, Fillipijnen.

Het moederhuis, waar de generale overste woont, bevindt zich in de Priorij van Maria Boodschap te Menzingen, Zwitserland.

District Benelux

[bewerken | brontekst bewerken]

Het district omvat drie staten: Vlaanderen, Nederland en Brussel-Wallonië-Luxemburg.

Nederland

[bewerken | brontekst bewerken]

In Nederland zijn vier kapellen of kerken in gebruik, die worden bediend door drie priesters. Eén ervan wordt bediend door priesters uit het Duitse district.

Deze middeleeuwse St. Clemenskerk te Gerwen uit 1440 werd na het Tweede Vaticaanse Concilie door de plaatselijke parochie verstoten. In 1983 werd ze door de FSSPX gekocht en gerestaureerd voor de gelovigen in het zuiden des lands.

De vier kapellen bediend door de Priesterbroederschap:

  • Onze Lieve Vrouw van de H. Rozenkrans te Leiden. De in 1961 voltooide kerk van het Apostolisch Genootschap aan de Sumatrastraat aldaar werd in 2012 overgenomen door de Priesterbroederschap. Op 22 september van dat jaar wijdde generaal-overste Bernard Fellay uit Zwitserland de kapel in De Kooi in.
  • Maria ter Engelen te Kerkrade. Wordt bediend door priesters uit het Duitse district.
  • St. Willibrord te Utrecht. Deze neogotische kerk uit 1877 wordt sinds 2016 aan de SSPX ter beschikking gesteld. Op 12 november 2017 vond een reconciliatie van de kerk plaats, waarmee het gebouw sindsdien officieel weer een gebedshuis is. De Stichting Sint Jozef, waarvan de SSPX het bestuur vormt, heeft op 29 juni van het jaar 2017 van de Utrechtse gemeenteraad toestemming verkregen om de schulden van de Stichting Sint Willibrordus, eigenaresse van deze kerk, te kopen, onder voorwaarde dat de zij garant staat voor de schulden. De Stichting Sint Jozef is met deze voorwaarde akkoord gegaan. Het Kerkgebouw is en blijft eigendom van de Stichting Sint Willibrordus.[bron?]

België

[bewerken | brontekst bewerken]

In Vlaanderen zijn twee kapellen of kerken in gebruik.

Daarnaast heeft de organisatie een retraitehuis in Antwerpen, 'De Hemelstraat'.

Brussel, Wallonië & Luxemburg

[bewerken | brontekst bewerken]
  • Priorij Kristus Koning in Brussel te Evere wordt bewoond door vijf priesters, één broeder en zes zusters. Hier is tevens een Franstalige lagere school gevestigd, "École Notre-Dame de la Sainte-Espérance". De districtsoverste verblijft hier.
  • Sint-Jozefkerk te Brussel op de Frère-Orbansquare
  • Kapel Saint-Aubain te Namen
  • Kapel St. Hubertus te Lameschmillen/Bergem
  • Herz Jesu te Steffeshausen

Priesters van de Priesterbroederschap dragen verder regelmatig de H. Mis op op vaste plaatsen te Bierbeek en Leuven.[bron?]

Kerk Carmel du Sacré Coeur te Quiévrain. Hier is tevens een kloostergemeenschap van Karmelzusters gevestigd.[bron?]

Tijdschriften

[bewerken | brontekst bewerken]

Sinds 1982 geeft de Nederlandse priorij een Nederlandstalig maandblad uit: "Informatieblad Priesterbroederschap St. Pius X".[22]

De priorij in Antwerpen geeft een maandblad uit getiteld "De Monstrans". De priorij in Brussel geeft een maandblad uit getiteld "Pour qu'il règne".

Jeugdbewegingen

[bewerken | brontekst bewerken]

De Priesterbroederschap Sint Pius X heeft diverse jeugdbewegingen:

  • Jong Katholiek Initiatief (JKI) voor jongeren van 16 tot en met 30 jaar. De JKI heeft afdelingen in Leiden, Gerwen, Utrecht, Brussel en Antwerpen. De gelijksoortige jeugdbeweging binnen de Duitstalige FSSPX is de Katholische Jugendbewegung (KJB).
  • Eucharistische Kruistocht (EK) Voor jeugdigen tot 16 jaar. Binnen de EK zijn enkele elementen van de scouting geïmplementeerd.

Militia Immaculatæ van de Traditionele Obeservantie

[bewerken | brontekst bewerken]

Sinds 2000 is de Militia Immaculatæ van de traditionele observantie opgericht binnen de Priesterbroederschap Sint Pius X met toestemming van toenmalig generaal-overste bisschop Fellay. De Militia Immaculatæ van de traditionele observantie, ook wel de ridderorde van de Immaculatæ genoemd, is volledig in de oorspronkelijke geest van de Militia Immaculatæ (MI) zoals die door de stichter, de Poolse franciscaner pater Maximiliaan Kolbe, in 1917 is vastgelegd. De MI is daarbij een genootschap en een evangelisatiebeweging van de katholieke kerk die wereldwijd actief is. Haar leden bestaan voornamelijk uit gelovigen en geestelijken van de FSSPX en zij worden bij hun opname bijzonder toewijd aan de Maagd Maria. De MI houdt zich in bijzondere mate bezig met apostolaat en het verspreiden van lectuur en de Wonderdadige medaille. In navolging van Maximiliaan Kolbe bestrijdt de MI de invloeden van de vrijmetselarij, het communisme, het zionisme en het kapitalisme, en binnen de katholieke kerk het modernisme.

Litanie

[bewerken | brontekst bewerken]

Sancte Pie decime (Heilige Pius X) is een quasi-Gregoriaanse litanie die ontstaan is binnen de Priesterbroederschap Sint Pius X. De litanie is binnen deze broederschap populair en roemt het glorieuze patronaat van de heilige paus Pius X, patroon van de broederschap. De tekst van de litanie is eenvoudig: ze bestaat enkel uit een steeds herhaalde oproep aan de heilige om voor de gemeenschap te bidden (Sancte Pie X, gloriose Patrone, ora pro nobis).[23]

[bewerken | brontekst bewerken]
Overgenomen van "https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Priesterbroederschap_Sint_Pius_X&oldid=71534037"