Ungangan

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Ungangan (Aleoeten)
Aantal: 17.000 - 18.000
Verspreiding: Verenigde Staten: 17.000 (inc. 7000 gedeeltelijk Unanganen)
Rusland: 700
Taal: Aleoets
Religie: christendom, sjamanisme
Verwante volkeren: Inuit
Yupiken
Traditioneel Unangaans winterhuis (ulax of barbara)

De Ungangan ("mens"), ook Unangax, Unanga of Aleoeten, zijn een volk dat woonachtig is aan weerszijden van de Beringzee; aan de oostkant op de Aleoeten van Alaska in de Verenigde Staten en aan de westkant in Tsjoekotka in Rusland. Het thuisland omvat de eilandengroep Aleoeten, de Pribilof-eilanden, Shumagin-eilanden en het uiterste westen van het schiereiland van het Alaska-schiereiland.

Geschiedenis[bewerken]

De Unangan stammen af van de Paleo-Aleoetische Cultuur die zich ongeveer in de 20e eeuw v.Chr. op de Aleoetische eilanden vestigde en zich daarop in westelijke richting over de eilanden uitbreidde. Zelf denken de Unangan dat ze er al 9000 jaar wonen en de voorouders zijn van 3 verschillende volken die zich opdeelden in meerdere stammen.

Ze kregen de naam 'Aleoeten' van de Russen, die de eilandengroep Aleoeten ontdekten in 1741 onder leiding van Vitus Bering en Aleksej Tsjirkov. Deze naam werd voor het eerst gebruikt in 1747. Vanaf 1799 werden door een Russisch-Amerikaans bedrijf groepen Unangan verplaatst van de Aleoeten naar de toen onbewoonde Komandorski-eilanden. De Unangan werden bekeerd tot het Russisch-orthodoxe geloof (de eerste Noord-Amerikaanse martelaar was Peter de Aleoet) en werden blootgesteld aan sterke russificatie. De Russische kolonisatie zorgde voor een sterke teruggang in het aantal Unangan; van ongeveer 25.000 voor de komst van de Russen daalde hun aantal door wreedheden door handelaren en door westerse ziekten tot een tiende hiervan. Ook werden ze gedwongen om de visserij van zeezoogdieren te staken en in plaats daarvan te gaan jagen op pelsdieren (zie jasak). De Amerikanen, die Alaska kochten van de Russen in 1867 zorgden voor een verdere teruggang in hun aantal. Bij de volkstelling van 1910 werden nog slechts 1491 Aleoeten geteld in de Amerikaanse gebieden. Hoewel de Amerikanen niet minder hard optraden tegen de Unangan, kregen ze het toch iets beter doordat alle pelsdieren waren uitgeroeid en ze deze dus niet meer verplicht hoefden te vangen. Tijdens de Tweede Wereldoorlog bezette Japan de westelijke Aleoetische eilanden Attu en Kiska tijdens de Slag om de Aleoeten en voerde later de Unangaanse bewoners weg als krijgsgevangenen naar Hokkaido. De Amerikanen evacueerden vervolgens de Unangaanse inwoners onder dwang uit het westelijke deel van de Aleoetenarchipel en van de Pribilof-eilanden naar interneringskampen in Zuid-Alaska, waar velen van hen stierven. Hun dorpen en bezittingen werden verbrand. Pas veel later werden ze weer toegestaan om terug te keren naar hun woongebieden. De Aleut Restitution Act van 1988 was een poging van het Amerikaans Congres om de overlevenden hiervan te compenseren.

Cultuur[bewerken]

De Unangan zijn genetisch verwant met de Inuit, maar hebben een eigen cultuur ontwikkeld. Ze spreken een eigen taal, het Aleoets (eigenbenaming: Unangam Tunuu) dat verschillende dialecten kent en behoort tot de taalfamilie van de Eskimo-Aleoetische talen. Deze taal is verwant aan het Inuits en het Yupik, die worden gesproken door de Inuit. De talen worden door aanhangers van de Nostratische theorie verder gezien als Nostratisch verwant.