Oezbeken

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Oezbeken
Oudere Oezbeekse mannen op straat
Totale bevolking 35 miljoen
Verspreiding Oezbekistan

Minderheden: Afghanistan, Tadzjikistan, Kirgizië, Kazachstan, Turkmenistan, Turkije, China (Sinkiang)

Taal Oezbeeks
Geloof Islam (Soennisme)
Verwante groepen overige Turkse volkeren
Portaal  Portaalicoon   Landen & Volken
Oezbeken
Naamgeving in Volksrepubliek China
(taal-varianten)
Vereenvoudigd 乌兹别克族
Traditioneel 烏茲別克族
Arabisch أوزبك
Russisch Узбеки
Andere benamingen O‘zbek (Oezbeeks)

De Oezbeken (Oezbeeks: O‘zbek, meerv. O‘zbeklar of O‘zbekler) zijn een Turks volk in Centraal-Azië. Oezbeken spreken de Oezbeekse taal en zijn merendeels soennistische moslims.

Geschiedenis[bewerken | brontekst bewerken]

Het gebied waar de Oezbeken wonen stond in vroegere tijden bekend om zijn rijkdom en cultuur en als een centrum voor kennis en onderwijs. Tweeduizend jaar geleden waren de Oezbeken succesvolle kooplieden, die handel dreven met Rusland, China en India. Dit alles trok de belangstelling van veroveraars.

In de 7e eeuw namen Arabische veroveraars de Islam mee, waarna een periode van bloei en rijkdom aanbrak. Vanaf de 9de eeuw kwamen de Turken vanuit het noorden het land binnen, in de 13de gevolgd door de Mongolen. De Turkse taal en cultuur bleven echter domineren, daar de legers van Djingiz Chan voornamelijk uit Turkstalige soldaten bestonden, die veelal achterbleven en trouwden met inheemse vrouwen.

In 1380 veroverde de Turk Timoer een groot deel van Azië. Met hem kwamen geleerden, kunstenaars en architecten naar het gebied. In 1501 viel het gebied uiteen. Vanuit het gebied rond het Aralmeer kwamen volken het land binnen. Dit waren voornamelijk de mensen van wie de huidige Oezbeken afstammen.

In de 20e eeuw veranderde het leven van de Oezbeken ingrijpend, nadat het Sovjetbewind kunstmatige grenzen had getrokken. Tot de oprichting van Oezbekistan in de jaren '20 beschouwden Oezbeken zich voornamelijk als leden van een bepaalde stam of clan, maar niet als burgers van een staat. In 1991 werd Oezbekistan na het uitvallen van de Sovjet-Unie een onafhankelijke staat. Tegenwoordig is Oezbekistan met zijn 30 miljoen inwoners het land met de grootste bevolking in Centraal-Azië. Van de bevolking is tachtig procent Oezbeeks.

Aantal[bewerken | brontekst bewerken]

De meeste Oezbeken wonen in Oezbekistan (circa 28 miljoen). Daarnaast zijn er grote Oezbekische minderheden in Afghanistan (circa 3,5 miljoen), Kirgizië (circa 1 miljoen), Tadzjikistan (circa 850.000), Kazachstan (circa 605.000), Turkmenistan (circa 550.000) en Rusland (circa 290.000, Russische volkstelling 2010).

Kazachstan[bewerken | brontekst bewerken]

In Kazachstan leven ruim 620.000 Oezbeken: zij vormen hiermee ongeveer 3,3% van de Kazachse bevolking. De Oezbeken zijn echter ongelijkmatig over het land verdeeld: ruim 87% van hen woont in Oblast Türkistan (16% van de bevolking), terwijl ze in alle overige oblasten - exclusief Oblast Jambıl - minder dan 1% van de totale bevolking vormen. Ze vormen een meerderheid in het district Sajram (60%) en belangrijke minderheden in Türkistan (±30%), Kentaū (26%), het district Tolebi (15%) en de stad Şımkent (14%).

Aantal Oezbeken; in percentage van de bevolking van Kazachstan (%)
(officiële volkstellingen)
2009 % 2014 % 2020 %
456.997 2,9 521.252 3,0 620.324 3,3

Nagenoeg alle Oezbeken in Kazachstan zijn moslim.[1]

Afrika:Algerijnen · Angolezen · Beniners · Botswanen · Burkinezen · Burundezen · Centraal-Afrikanen · Comorezen · Congolezen · Djiboutianen · Egyptenaren · Equatoriaal-Guineeërs · Eritreeërs · Ethiopiërs · Gabonezen · Gambianen · Ghanezen · Guineeërs · Guinee-Bissauers · Ivorianen · Kaapverdiërs · Kameroeners · Kenianen · Lesothanen · Liberianen · Libiërs · Malagassiërs · Malawiërs · Malinezen · Marokkanen · Mauritaniërs · Mauritianen · Mozambikanen · Namibiërs · Nigerezen · Nigerianen · Oegandezen · Rwandezen · Santomezen · Senegalezen · Seychellers · Sierra Leoners · Sudanezen · Somaliërs · Swaziërs · Tanzanianen · Togolezen · Tsjadiërs · Tunesiërs · Zambianen · Zimbabwanen · Zuid-Afrikanen
Azië:Afghanen · Armeniërs · Azerbeidzjanen · Bahreini · Bengalen · Bhutanezen · Birmezen · Bruneiers · Cambodjanen · Chinezen · Filipijnen · Georgiërs · Indiërs · Indonesiërs · Irakezen · Iranezen · Israëliërs · Japanners · Jemen · Jordaniërs · Kazachen · Kirgiezen · Koeweiters · Laotianen · Libanezen · Maldiviërs · Maleiers · Mongolen · Nepalezen · Noord-Koreanen · Oezbeken · Omanieten · Oost-Timorezen · Pakistanen · Palestijnen · Qatarezen · Russen · Saoedi's · Singaporezen · Sri Lankanen · Syriërs · Tadzjieken · Taiwanezen · Thai · Turken · Turks-Cyprioten · Turkmenen · Inwoners van de Verenigde Arabische Emiraten · Vietnamezen · Zuid-Koreanen
Europa:Albanezen · Andorrezen · Armeniërs · Azerbeidzjanen · Belgen · Bosniërs · Britten · Bulgaren · Denen · Duitsers · Esten · Finnen · Fransen · Grieken · Grieks-Cyprioten · Hongaren · IJslanders · Ieren · Italianen · Kazachen · Kosovaren · Kroaten · Letten · Liechtensteiners · Litouwers · Luxemburgers · Macedoniërs · Maltezen · Moldaviërs · Monegasken · Montenegrijnen · Nederlanders · Noren · Oekraïners · Oostenrijkers · Polen · Portugezen · Roemenen · Russen · San Marinezen · Serviërs · Slovenen · Slowaken · Spanjaarden · Tsjechen · Turken · Wit-Russen · Zweden · Zwitsers
Noord-Amerika:Amerikanen · Antiguanen · Antillianen · Bahamanen · Barbadanen · Belizanen · Canadezen · Costa Ricanen · Cubanen · Dominicanen (Dominica) · Dominicanen (Dominicaanse Republiek) · Salvadoranen · Grenadanen · Guatemalanen · Haïtianen · Hondurezen · Jamaicanen · Mexicanen · Nicaraguanen · Panamezen · Inwoners van Saint Kitts en Nevis · Saint Lucianen · Inwoners van Saint Vincent en de Grenadines · Trinidadanen
Zuid-Amerika:Argentiniërs · Bolivianen · Brazilianen · Chilenen · Colombianen · Ecuadoranen · Guyanen · Paraguayanen · Peruanen · Surinamers · Uruguayanen · Venezolanen
Oceanië:Australiërs · Fijiërs · Indonesiërs · Kiribatiërs · Marshalleilanders · Micronesiërs · Nauruanen · Nieuw-Zeelanders · Oost-Timorezen · Palauers · Bewoners van Papoea-Nieuw-Guinea · Salomonseilanders · Samoanen · Tonganen · Tuvaluanen · Vanuatuanen
  1. Resultaten uit de volkstelling van 2009