Wintelre

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Wintelre
Wyntersel / Wèntersel
Plaats in Nederland Vlag van Nederland
Wintelre (Noord-Brabant)
Wintelre
Situering
Provincie Vlag Noord-Brabant Noord-Brabant
Gemeente Vlag Eersel Eersel
Coördinaten 51° 26′ 59″ NB, 5° 20′ 46″ OL
Algemeen
Inwoners
(2021-01-01)
2.030[1]
Overig
Postcode 5513
Netnummer 040
Woonplaatscode 2997
Belangrijke verkeersaders A2 A58 A67
Foto's
Wintelre vanuit het vliegtuig
Wintelre vanuit het vliegtuig
Portaal  Portaalicoon   Nederland

Wintelre (Brabants: Wyntersel of Wèntersel)[2] is een plaats in de gemeente Eersel, in het zuidoosten van de provincie Noord-Brabant. Tevoren behoorde het tot de gemeente Vessem, Wintelre en Knegsel, die in 1997 bij Eersel werd gevoegd in het kader van de gemeentelijke herindeling van Noord-Brabant. Wintelre is een van de Acht zaligheden, een groep dorpen in de Brabantse Kempen. In 2021 had Wintelre 2.030 inwoners.

Wintelre is een voornamelijk agrarisch dorp, dat klein is gebleven ondanks de nabijheid van de Eindhovense voorsteden zoals Veldhoven, en het vliegveld Eindhoven Airport.

Etymologie[bewerken | brontekst bewerken]

De naam Wintelre is een verbastering van Winterle en Winterlo. De uitgang -le en -lo zijn mogelijk afgeleid van -loo, wat open plek in een bos, of bosje op hoge zandgrond betekent. Opmerkelijk is dat de plaatsnaam in de volksmond al eeuwen lang Wintersel wordt genoemd.[2] Een articulatorische verandering als deze komt vaker voor in de regio. Een vergelijkbare sibilante articulatie is waar te nemen bij de namen van de nabij gelegen plaatsen Aarle (Aarzel) en Oerle (Oers).

Geschiedenis[bewerken | brontekst bewerken]

Van prehistorische bewoning getuigen nog de grafheuvels in de omgeving, die dateren uit de urnenveldencultuur. Na de Romeinse tijd was er weinig bewoning meer, maar omstreeks 550 werd het gebied door de Franken bevolkt en in het begin van de 8e eeuw predikte in deze omgeving de heilige Willibrordus, waarna het gebied geleidelijk gekerstend werd.

Gedurende de 13e eeuw kwam Wintelre onder bestuur van de vrijheid Eersel, maar na 1300 verloor deze aan invloed en viel Wintelre onder de schepenbank van Oerle. Dit duurde tot 1561.

Begin 19e eeuw schreef Stephanus Hanewinkel het volgende over Wintelre in zijn Geschied- en aardrykskundige beschryving der stad en Meiëry van 's Hertogenbosch, beginnende met de vroegste tyden, en eindigende met den jare 1802 (omgezet naar huidige spelling):

WINTELRE, gewoonlijk van de Meierijenaars Wyntersel genoemd, is een klein Dorpje, behorende onder de Rechtbank van Vessem, liggende omtrent een uur noordoostwaarts van hetzelve, en bijna twee uren westelijk van Eindhoven, midden in een heide, het is echter tamelijk welvarend en zeer houtrijk. Er ligt een kleine Kerk of Kapel met een spits Torentje. De Inwoners, die den H. WILLEBRORD als hunne Beschermheilige eerbiedigen, worden gerekend op 259 zielen. Zij bestaan van den Landbouw en Schapenteelt. In 1543 legde M. van Rossem aan dit Dorpje een brandschatting op.[2]

Kerk[bewerken | brontekst bewerken]

Zie Sint-Willibrorduskerk (Wintelre) voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
Kerk

Wintelre had oorspronkelijk geen parochie. Wel was er een Mariakapel die als kerkje dienstdeed. Uit 1320 stamt een document waarin Johanna van Brabant toestemming gaf om een schutterij op te richten die deze kapel moest onderhouden en beschermen.

Omstreeks 1570 werd Wintelre een zelfstandige parochie, die aan de heilige Willibrordus was gewijd. Deze kerk werd in 1648 door de protestanten genaast,[bron?] maar dezen waren met zo weinigen dat ze de kerk niet konden onderhouden. De katholieken namen in 1672 een schuurkerk in gebruik.

In 1822 bouwden de katholieken een nieuwe kerk, welke in 1858 aan de westzijde een neogotische toren kreeg die ontworpen was door Hendrik Jacobus van Tulder. De stenen van deze toren zijn voor het merendeel gebakken door de plaatselijke boeren in veldovens. Deze kerk werd in 1932 gesloopt, maar de toren was toen al deel geworden van de nieuwe Sint-Willibrorduskerk die in 1931 was gebouwd. Deze kerk was niet naar het oosten gericht, zodat de oude toren nu schuin tegen de gevel staat. In 1944 raakte de voorgevel ernstig beschadigd door oorlogshandelingen tijdens de bevrijding van Zuid-Nederland.

Gebouwen[bewerken | brontekst bewerken]

  • De pastorie is een neoclassicistisch gebouw, oorspronkelijk uit het begin van de 19e eeuw, maar in 1858 gerenoveerd.
  • Langgevelboerderij, een boerderij op Kekkeneind 13. Helaas is de langevel-boerderij op Willibrordusstraat 2 op 20 mei 2014 door brand verwoest.
  • Schoolhuis in de Kerkstraat, eind jaren 20 van de 19e eeuw, is nog benut ter inkwartiering van de Friesche Schutterij die tijdens de Tiendaagse Veldtocht moest strijden tegen de opstandige Belgen.

Musea[bewerken | brontekst bewerken]

  • Tot 2017 was er aan de Willibrordusstraat 47 een klein museum gevestigd, genaamd Ons Museum. Het toonde een aantal gebruiksvoorwerpen uit vroeger jaren.

Monumenten[bewerken | brontekst bewerken]

  • Christus-Koningbeeld, naast de kerk. Het toegangspad naar dit beeld uit 1927 wordt geflankeerd door twee leeuwen.
  • Bevrijdingssteen uit 1946, ter herinnering aan de opvang in Wintelre van 130 evacués uit het Gelderse Elst in november 1944.
  • Drie Ossen, een bronzen beeldje van Antoinette Briët, op het pleintje tegenover Willibrordusstraat 1. Het werd geplaatst in 2000 ter gelegenheid van de millenniumwisseling.
  • Drie Vrouwen, een beeldje op het dorpsplein, van Tjikke Kreuger
  • Het Kloppend Hart op het dorpsplein gemaakt door Ilse van de Ven.

Natuur en landschap[bewerken | brontekst bewerken]

Wintelre ligt te midden van agrarisch, soms kleinschalig gebied. In het oosten hiervan stroomt de Bruggenrijt, en daar weer ten oosten van ligt Eindhoven Airport. Naar het noorden toe wordt het landschap grootschaliger en gaat het over in meer recente heide-ontginning, die op zijn beurt weer overgaat in de Oirschotse Heide. Verder naar het westen ligt de Straatse Heide, een naaldhoutgebied met enkele heidevelden. Ruim een kilometer ten zuidwesten van het dorp ligt de Buikheide, een bosgebied van ruim 500 hectare, met daarin het natuurreservaat Groot- en Kleinmeer, bestaande uit twee vennen met bijzondere plantengroei.

Door de ligging vlak bij Eindhoven Airport is er vooral tijdens de spitsuren enige verkeersdrukte die door forensen uit verder van de stad af gelegen dorpen wordt veroorzaakt.

Cultuur en recreatie[bewerken | brontekst bewerken]

Het verenigingsleven van Wintelre omvat een fanfare-drumband, gilde, toneelclub, motorclub, biljartvereniging, heemkundevereniging en zangverenigingen. Qua sport zijn er voetbalvereniging DEES en een korfbalvereniging.

Vlag[bewerken | brontekst bewerken]

Sinds de zomer van 2011 beschikt Wintelre over een eigen dorpsvlag. De vlag is door de Stichting Dorpsfeesten ontworpen en tijdens de opening van de hernieuwde dorpskern van Wintelre op 21 augustus 2011 voor het eerst aan de dorpsbevolking getoond. De vlag werd eerst door Pastoor Verschure ingezegend en vervolgens door wethouder Ria van der Hamsvoord voor het eerst gehesen.

Records[bewerken | brontekst bewerken]

Wintelre heeft twee wereldrecords in handen. In 2000 werd er in het kader van de eeuwwisseling "de langste waslijn ter wereld" gemaakt. De waslijn werd 24.741 meter lang. Het record is officieel erkend als Wereldrecord door het Guinness Book of Records. In 2010 werd “De langste ballonnenlijn van de wereld” gerealiseerd en erkend als wereldrecord. Met 5040 meter en 56400 ballonnen staat Wintelre in de database onder “Longest balloon chain”.

Evenementen[bewerken | brontekst bewerken]

  • Tijdens carnaval heet het dorp Klepbroekenbult. In het verleden kende Klepbroekenbult diverse carnavalsverenigingen. Sinds De Erpelschellers in 2011 is gestopt en jeugdvereniging De Klepbroeken is opgeheven is CV De de enige overgebleven vereniging. Deze levert dan ook jaarlijks de dorpsprins.
  • Het Welons Festival beleefde in 2018 zijn twintigste editie en is voortgekomen uit een evenement dat vanaf 1993 enkele keren door Rene v.d. Velden met voetbalclub DEES is georganiseerd.[3][4] Het wordt gehouden in het derde weekend van juni. Welons betekende oorspronkelijk WEntersel Live Ons Stage. Van een festival om beginnende bands een podium te bieden heeft het festival zich ontwikkeld tot een driedaags festival met meer dan 1500 bezoekers.[bron?]
  • Vanaf 2008 wordt in het tweede weekend van december het Dickensfestijn gehouden, veelal om het jaar. Het festijn is een combinatie van straattheater, markt en muziek rondom de schrijver Charles Dickens en is ontstaan na de viering van de kerktoren die 150 jaar oud was. Na 2008 en 2010 ging het vanaf 2013 verder in de oneven jaren. De editie van december 2021 gaat wegens de coronacrisis niet door, de organisatie heeft 2023 als volgende mogelijkheid aangegeven.[5][6][7][8]

Bekende personen afkomstig uit of woonachtig geweest in Wintelre[bewerken | brontekst bewerken]

Nabijgelegen kernen[bewerken | brontekst bewerken]

Zie ook[bewerken | brontekst bewerken]

Bronnen[bewerken | brontekst bewerken]

  1. Tabel: Bevolking; maandcijfers per gemeente en overige regionale indelingen, 1 januari 2021, Centraal Bureau voor de Statistiek, Voorburg/Heerlen
  2. a b c (nl) Stephanus Hanewinckel (zie ook Philalethes), Geschied- en aardrykskundige beschryving der stad en Meiëry van 's Hertogenbosch, beginnende met de vroegste tyden, en eindigende met den jare 1802. J.C. Vieweg (1803).
  3. (en) Geschiedenis. Welons Festival. Gearchiveerd op 31 augustus 2018. Geraadpleegd op 29 november 2021.
  4. Adriaans, Ad, Er mag geen drúppel lekken: Amerikaanse auto's moeten op zeiltjes tijdens festival Welons in Wintelre. ed.nl (12 juni 2018). Gearchiveerd op 29 november 2021. Geraadpleegd op 29 november 2021.
  5. Omroep Brabant. (2008). Wintelre viert Torenfeesten in Dickensstijl.
  6. Omroep Brabant. (2010). Scrooge en Dickensfestijn in Wintelre - fotoserie.
  7. Foto’s en video’s | Dickensfestijn Wintelre. Gearchiveerd op 29 november 2021. Geraadpleegd op 29 november 2021.
  8. Dickensfestijn Wintelre | Laat u verrassen door de wereld van Charles Dickens. Gearchiveerd op 10 april 2021. Geraadpleegd op 29 november 2021.

Externe links[bewerken | brontekst bewerken]