Acht zaligheden (Brabant)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen

Acht zaligheden is de benaming voor een achttal dorpen in de Nederlandse Kempen. Het betreft de dorpen Duizel, Eersel, Hulsel, Knegsel, Netersel, Reusel, Steensel en Wintelre. De naam, een toespeling op de Bergrede, verwijst naar het -sel waarop de naam van deze dorpen eindigt. Ondanks dat de dorpen Duizel en Wintelre niet op -sel eindigen, worden ze historisch gezien alsnog bij de Acht zaligheden gerekend. Zo werd Duizel van oudsher geschreven als Duijsel, en wordt Wintelre in de volksmond Wèntersel genoemd.

Vier van deze zaligheden liggen aan de oude route naar België, die ten tijde van de Belgische Revolutie fungeerde als belangrijke militaire route. De route doorkruisten op chronologische volgorde de dorpen Steensel, Eersel, Duizel, Hapert, Bladel en Reusel. De dorpen Bladel en Hapert worden ondanks de ligging niet tot deze acht dorpen gerekend en eindigen immers niet op -sel. De vier andere zaligheden, Knegsel, Wintelre, Netersel en Hulsel, liggen net iets ten noorden van deze route.

Geschiedenis[bewerken]

De oudste vermelding van de benaming Acht Zaligheden dateert uit de 19e eeuw. De Acht Zaligheden zouden hun bijnaam te danken hebben aan de Nederlandse militairen, waarvan merendeel afkomstig was uit het welvarende Holland, die hier tijdens de Belgische opstand rond 1830 ingekwartierd waren, en de streek als armzaligheid bespotten. De Kempen werd destijds beschouwd als achtergebleven gebied. Zo bestond er weinig tot geen industrie en de boeren leidden er, door de onvruchtbare grond, een zwaar en armoedig leven. De sel-ligheden, ook wel armzaligheden genoemd, werden toen smalend omgezet in Zaligheden. De spotnaam zaligheden werd door de jaren heen een geuzennaam, die ook door horeca en toerisme werd ontdekt.

Etymologie[bewerken]

Naast de historische naamsverklaring zou de term Zaligheden ook een verbastering kunnen zijn van het Oudnederlandse Sheligheden, wat verwijst naar het achtervoegsel -sel. Dat is dan weer afgeleid van het Latijnse "sele", op zijn beurt een verbastering van sala, wat woning of hoofdverblijf betekent.

Discussie omtrent achtste zaligheid[bewerken]

Al sinds het ontstaan van de acht zaligheden blijkt er discussie over welk dorp nu als achtste dorp mag worden gerekend in dit selecte gezelschap. De inwoners van Bladel beweren al jaren dat niet Wintelre, maar Bladel de achtste zaligheid zou zijn. Zo noemde de oprichter van het eerbiedwaardige Noordbrabant Genootschap, dr. Cornelis R. Hermans, in 1845 Bladel naast Eersel de hoofdplaats der acht zaligheden’. Tot het begin van 20e eeuw werd Bladel dan ook beschouwd als een van de acht zaligheden. Kort voor de Tweede Wereldoorlog begon Wintelre, nadat de naam steeds vaker viel als zaligheid, zich te mengen in de strijd als achtste zaligheid. In 1971 deed de heem- en taalkundige Hein Mandos in een gezaghebbende publicatie nog wel een poging om het onrecht wat Bladel zou zijn aangedaan recht te zetten. Op dat moment was het pleit definitief in het voordeel van Wèntersel beslecht. Volgens de heemkundige kringen binnen de Kempen is Bladel als achtste zaligheid een misverstand en lijkt het vooral te zijn ingegeven door een te grote fixatie op de plaatsnaam en ligging op de militaire route, en zou het weinig te maken hebben met historische feiten. Volgens de ingekwartierde militairen omvat het gebied van de Acht Zaligheden wel het grondgebied van de tussenliggende dorpen Casteren en Hapert, waarvan het laatst genoemde dorp ook is gelegen aan de militaire route. Nog in 1952 werd dit bevestigd door een enquête onder de bewoners van de streek.

Deze eeuwig durende discussie resulteerde in het begin van de 21e eeuw in een ludieke actie, dat wel vaker voorkomt tussen de dorpen Bladel en Reusel, waarbij door onbekende Bladelnaren een negende steen werd geplaatst bij het monument van de Acht Zaligeheden in Reusel. De Bladelnaren noemen zich op hun beurt dan ook De Negende Zaligheid. Als tegenprestatie werd de steen aangekleed als Bladelse Windbuil, wat volgens de kempenaren symbool staat voor de Bladelse arrogantie. Dit heeft geleid tot gepeperde ingezonden stukken in plaatselijke bladen en tegenacties. Tot op heden wordt de discussie in de Kempen nog altijd gevoerd, in het bijzonder tussen Bladel en Reusel.

Trivia[bewerken]

  • Op de Peelse Heide in Reusel zijn de Stenen der Zaligheden aangelegd, een formatie van natuurstenen die de acht Zaligheden verbeelden.
  • In 1980 ontstond Kempenmuseum Acht Zaligheden, die zich in Eersel vestigde.
  • In 2010 bracht de zanger JW Roy, die zelf geboren is in Knegsel, een boek en een cd uit over de Acht Zaligheden (Acht Zaligheden/Ach, Zalig Man). Zes nummers werden geschreven door JW Roy zelf en de twee andere nummers door Gerard van Maasakkers en Guus Meeuwis.
  • Naast het boek en de cd werden er ook voorstellingen gehouden JW Roy, Karin Stroo en Frank Lammers trokken ermee langs de acht dorphuizen van de Acht Zaligheden. De eerste acht shows waren meteen uitverkocht.

Zie ook[bewerken]

Externe link[bewerken]