Ork

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
The Goblin, 1816-1820
Goblin, 19e eeuw

Een ork (Engels: orc) of aardman (Engels: goblins) is een mythologisch wezen. Orks zijn vaak kwaadaardige, domme en trolachtige wezens, die het kwade belichamen. Ze komen voor in verhalen, sprookjes, boeken, films, computerspellen en muziek.

Aardmannetjes in volksverhalen en sprookjes[bewerken | brontekst bewerken]

Aardmannetjes en hun verwanten komen veelvuldig voor in de mondelinge overlevering van Noordwest-Europa. Naar de aard van de overlevering of de luim van de verteller kunnen ze verschillende eigenschappen zijn toegeschreven. Vaak terugkerende kenmerken zijn:

  • mensachtig postuur, vaak krom lopend en dik of zwaar gebouwd
  • klein, van vingerlang tot maximaal anderhalve meter
  • vooral overdag leven ze ondergronds, gewoonlijk in holen of half-ondergrondse ruw gebouwde huizen in verlaten gebieden
  • dom
  • onbeschaafd tot grof of ruw
  • zwijgzaam, of moeilijk en krom sprekend
  • zelden neutraal van karakter: veelal zijn ze slecht geluimd, egoïstisch of hebberig tot ronduit kwaadaardig. Ook worden ze wel gekenmerkt als zorgeloze en koddige, ietwat onnozele aardmannetjes.
  • nachtactief
  • solitair of in kleine groepjes levend
  • geen aandrang tot het grootse: eten, drinken en slapen zijn de voornaamste bezigheden. Soms ook ruziemaken, stelen en mensen lastigvallen.
  • weerzinwekkende kook- en eetgewoonten, soms resulterend in vieze en giftige brouwsels - dit is vooral bij kwaadaardige types.

De aardmannen kunnen niet tegen de zon, ze veranderen dan in steen. In enkele verhalen leven aardmannen overdag als padden.

De Duergar is een boosaardige aardman uit Noord-Engeland.

Verwantschappen[bewerken | brontekst bewerken]

Aardmannen zijn in hun eigenschappen verwant aan trollen, reuzen uit volksverhalen en aan de mens. Verschillende aardman-achtigen zijn schatplichtig aan de figuren uit Europese volksverhalen, zoals trollen (Noorwegen); ogers, goblins en zijn vriendelijke verwant de hobgoblins (Engeland); en de kallikantzaros die alleen rond de winterzonnewende bovengronds komen (Griekenland).

Aardmannen/orks in het fantasy-genre[bewerken | brontekst bewerken]

  • Boeken van Marten Toonder: Hierin komen verscheidene wezens voor die op aardmannen lijken. (In het verleden is er begripsverwarring geweest met kabouters waarbij deze ook aardmannen genoemd werden.[bron?])
  • Shrek! (1990), een kinderboek van William Steig: Het groene wezen Shrek is een kruising tussen mens en aardman. Rond dit personage is de mediafranchise Shrek van de Amerikaanse animatiestudio DreamWorks Animation opgebouwd.
  • Geronimo Stilton, een kinderboekenreeks: hierin hebben orks enige gelijkenis met trollen.

J.R.R. Tolkien introduceerde voor zijn wezens het woord ork, gebaseerd op het Oudengelse woord orc of ork dat voor 'demon' of 'helduivel' staat[bron?] (en niet verwant is aan naamgeving voor het zeezoogdier de orka). In zijn boeken, waaronder In de ban van de ring, komen ze in grote getale voor in Midden-aarde en vormen ze het leger van Morgoth, Sauron en Saruman.

1rightarrow blue.svg Ork (Tolkien), het hoofdartikel over orks in de werken van J.R.R. Tolkien.

Daarna werd het woord ork veelvuldig gebruikt voor fictieve mensensoorten in de fantasy:

Zie ook[bewerken | brontekst bewerken]