Zendstation Smilde

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Zendstation Smilde
Zendstation Smilde (juni 2012)
Zendstation Smilde (juni 2012)
Algemene gegevens
Opening 1959
Locatie Van Veenstraat 26
9423 VB Hoogersmilde
Eigenaar Grond: KPN
Gebouw: Alticom
Mast: NOVEC [1]
Technische gegevens
Hoogte 303 meter
gedeeltelijk ingestort (t/m 15 mei 2012)
294 meter (t/m 15 juli 2011)
303 meter (t/m 9 september 2006)
Materiaal Gewapend beton - metaal
Zendstation Smilde
Zendstation Smilde
Portaal  Portaalicoon   Civiele techniek en bouwkunde

Zendstation Smilde is een zendmast in de Nederlandse plaats Hoogersmilde. De mast werd opgeleverd in 1959 en werd gebruikt voor de transmissie van televisie- en radiosignalen.[2] De constructie van gewapend beton en staal was destijds met 294 meter de hoogste in Noord-Nederland.

Op 15 juli 2011 stortte het bovenste stalen gedeelte van het zendstation door een brand volledig in. Het onderste betonnen gedeelte bleef overeind staan. De toren is hersteld en per 15 september 2012 weer (gedeeltelijk) in gebruik genomen.

Kenmerken[bewerken]

De constructie vertoont overeenkomsten met de Gerbrandytoren in IJsselstein. Het onderste deel is 82 meter hoog en is gemaakt van gewapend beton. Daarbovenop was een stalen mast gebouwd. Aan het hoogste deel van deze stalen mast waren de radio- en televisiezendantennes gemonteerd. De totale hoogte was ooit, tot de ombouw in september 2007, 303 meter. In het bovenste deel van de betonnen toren bevinden zich de ruimten waarin de radio- en televisiezendapparatuur is opgesteld. De zenders zijn met coaxkabels verbonden met de zendantennes. De dunne mast was met een aantal tuikabels verankerd.

Eigenaar[bewerken]

De eigendomsverhoudingen van deze zendmast is, net zoals die van de meeste andere Nederlandse zendmasten, zeer complex: er zijn diverse partijen betrokken:

  • De 82 meter hoge betonnen constructie is van Alticom.
  • De daarop staande stalen mast is van NOVEC.
  • Het terrein waarop de mast staat is van KPN, behalve de grond onder de voet van de mast en 3 meter eromheen. Deze grond is weer van Alticom.[3]

In het verleden was de mast eigendom van (de rechtsvoorganger van) KPN en was er een vast team van onderhouds-technici.[4] Behalve een eenvoudigere eigendoms-situatie was ook het gebruik eenvoudiger: op de diverse bordessen in de betonnen ondermast stonden richtantennes opgesteld voor straalverbindingen en in/aan de stalen mast waren de antennes bevestigd voor analoge televisie en FM-radio. De enige gebruikers waren derhalve eerdergenoemde KPN en daarnaast de Nozema. Sinds de opkomst van mobiele communicatie zijn daar alle mobiele operators bijgekomen en tevens wordt de ruimte in de betonnen mast als datacenter verhuurd.[5]

Vliegtuigongeval[bewerken]

Op 14 augustus 1968 werd een tuikabel geraakt door de vleugeltip van een gevechtsvliegtuig, type F-100 Super Sabre, van de Amerikaanse luchtmacht, afkomstig van de Engelse luchtmachtbasis Lakenheath. De kabel brak en het resultaat was een knik in de top van de mast. Het vliegtuig landde veilig, zij het met enige schade op vliegbasis Soesterberg.[6][7][8]

Analoog wordt digitaal[bewerken]

In de periode van juli tot oktober 2006 werd de rood-witgestreepte kunststofkoker op de top van de mast, met daarin de UHF-zendantennes voor Nederland 2 en 3 verwijderd en vervangen door nieuwe UHF-antennes met verticale polarisatie voor het uitzenden van digitale radio en televisie (Digitenne). De totale hoogte na vervanging van de antennes was 294 meter. Nederland 2 en 3 zonden vanaf dat moment uit via de noodantennes die iets lager aan de mast zaten. Nadat de analoge uitzendingen waren gestopt in december 2006 werden in september en oktober 2007 de noodantennes en de antennes van Nederland 1 en TV Drenthe verwijderd. De antennes voor FM-radio zijn in bedrijf gebleven.[9][10]

Brand en instorting[bewerken]

De zendmast in januari 2011

Op 15 juli 2011 brak rond tien voor twee in de middag op ongeveer 180 meter hoogte brand uit in de stalen mast. Op dat moment waren er werkzaamheden aan de zendinstallatie. De brand kenmerkte zich eerst door witte rook, die na verloop van tijd steeds zwarter werd. De verf aan de buitenkant bladderde af. Met een helikopter van de politie, die speciale apparatuur aan boord had om warmtemetingen te kunnen verrichten, constateerde men dat het stalen deel van de mast zeer hoge temperaturen aannam. Dit was een reden om direct het bouwwerk en de omliggende driehonderd meter te ontruimen.[11]

Om half vier kwam er plotseling beweging in de mast. In het midden van het stalen deel ontstond een knik, en het bovenste deel brak af. Het viel rechtstandig naar beneden, waarbij het onderste stalen deel uit balans werd gebracht. Het betonnen deel bleef staan, wel met ernstige beschadigingen aan de bovenkant door het vallen en gedeeltelijk neerkomen van de bovenkant van het bovenste stalen deel. De tuikabels, waarmee de stalen mast vaststond, verloren hun functie, waardoor het resterende stalen deel, dat bewegelijk op een kogelgewricht gemonteerd was, een ogenblik later als één geheel naar de zijkant omviel. Hierbij waren voor het eerst aan de bovenkant van dit stuk duidelijke vlammen te zien die behoorlijk groot werden. Delen van mast veroorzaakten door de hoge valsnelheid in het weiland kraters van enkele meters diep.[12][13][14][15]

Op 20 september werd bekend dat bij politieonderzoek geen verwijtbare of strafbare feiten aan het licht zijn gekomen.[16]

Ingestorte zendmast Hoogersmilde in juli 2011

Uitval van radio en televisie[bewerken]

De instorting had grote gevolgen voor de etherontvangst van analoge radiozenders en de signalen van Digitenne[17] in verschillende delen van Nederland, des te meer doordat op 15 juli ook een kleine brand was ontstaan in de Gerbrandytoren in IJsselstein.

Er werd overigens, in weerwil van geruchten daarover, niet uitgegaan van een oorzakelijk verband tussen de beide gebeurtenissen. Uit onderzoek van NOVEC in 2012 lijkt toch een verband te bestaan tussen de branden. De eerste brand, in IJsselstein, leidde er toe dat het zendvermogen beperkt werd en dat leidde tot een slechtere ontvangst van radiozenders. In de loop van de dag is in Smilde geprobeerd om de ontvangst te verbeteren, vermoedelijk door het opvoeren van het vermogen. De tweede brand, in Smilde, kan daarmee verband houden. [18], [19]

Er zijn noodmasten geplaatst op de Johan Willem Frisokazerne in Assen en in Hoogersmilde zelf.[20] De belangrijkste televisiestations zijn beschikbaar gesteld op een website van KPN.[21]

Herstel van de toren[bewerken]

De tuikabels zijn stevig verankerd

Op 18 juli is er een begin gemaakt met het opruimen van de rommel en het herstel van de toren.[22] Op 12 oktober 2011 werd bekend dat Alticom de opdracht om de toren te herstellen aan BAM Gebouwservices heeft verleend[23] voor een bedrag van ongeveer €500.000.[24] Het betreft alleen het herstellen van de 85 meter hoge betonnen toren en de betonnen mastvoet op de top van de toren en niet de metalen mast, die overigens ook van NOVEC is. BAM begon in november 2011 met de klus en op 20 maart 2012 was dit werk afgerond.[25][26] De metalen toren wordt niet helemaal gebouwd zoals hij vroeger was. De mast krijgt weer zijn oorspronkelijke hoogte van 303 meter. Om het schoorsteeneffect te voorkomen krijgt de toren een open stalen driehoekige vakwerkmast. De stalen constructie wordt thermisch verzinkt en van een natlaksysteem voorzien.[27] [28]

Op 15 februari 2012 verklaarde NOVEC dat zij de opdracht tot herbouw van de stalen mast heeft verstrekt aan VolkerWessels Telecom. De constructie van de stalen mast door de firma Voortman Staalbouw is in maart 2012 begonnen. De eerste van de in totaal 52 mastdelen van 4 meter lengte zijn op 29 maart 2012 op de opslagplaats aan de voet van de toren afgeleverd.[29] Om het geheel zo snel mogelijk operationeel te krijgen werden de zendantennes reeds op de grond aan de vakwerkmast delen bevestigd.

Op 1 mei 2012 werd met behulp van een helikopter van Heliswiss International het eerste nieuwe mastdeel geplaatst.[30] Op 4 mei raakten bij het werk aan de masten twee bouwers gewond toen een stuk gereedschap viel en via de helm van de één op de rug van de ander terechtkwam.[31] Op 14 mei 2012 werden de Digitenne-antennes geplaatst, waarmee de mast zijn hoogste punt van 303 bereikte. De daarop volgende bekabeling van de toren werd door slechte weersomstandigheden vertraagd. Hierdoor kon de inbedrijfsstelling gepland op 1 augustus 2012 niet doorgaan [32].

In de nacht van 14 op 15 september 2012 is het zendstation weer in gebruik genomen en werd het grootste deel van de FM zenders operationeel. De zenders van RADIONL en Arrow Classic Rock Noord zijn op 17 september in bedrijf gesteld, de Digitenne zenders in de nacht van 24 op 25 september 2012. [33]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Rapport uit 2007: zendmast was onveilig, de Volkskrant, 16 juli 2011
  2. Zendmast Smilde 50 jaar geleden gebouwd, opname op YouTube, afkomstig van RTV Drenthe, 27 april 2010
  3. Rapport Veilig werken op hoog niveau, Hoofdstuk 2, uitgave: 8 augustus 2007], geraadpleegd 26 juni 2012
  4. Brandgevaar ... door chaos, Dagblad van het Noorden, 18 juli 2011, bezocht 27 juli 2011
  5. Creatieve oplossingen voor regionale datacenters, website Alticom, bezocht 27 juli 2011
  6. Notitie botsing en vliegtuigtype, website www.geheugenvannederland.nl, bezocht 28 november 2012
  7. Foto van de piloot en schade, website www.geheugenvannederland.nl, bezocht 28 november 2012
  8. Beeld van de kromgetrokken televisietoren Smilde, radio-tv-nederland.nl, 14 augustus 1968
  9. De Televisietoren, Cultuurwijzer Hoogersmilde, bezocht 17 juli 2011
  10. Ombouw van analoog naar digitaal
  11. Geen gewonden bij breken TV-mast Hoogersmilde, nieuwsbericht met video, RTV Drenthe, 15 juli 2011
  12. Luchtbeelden van ingestorte TV-mast Hoogersmilde, video op NOS.nl, geraadpleegd 18 juli 2011
  13. Zendmast Hoogersmilde stort in, fragment acht uur journaal 15 juli 2011 op NOS.nl
  14. Mast tv-toren Hoogersmilde stort in, opname op YouTube, afkomstig van RTV Drenthe, 15 juli 2011
  15. Veel radiozenders uit de lucht na instorten zendmast Hoogersmilde, NRC Handelsblad, 15 juli 2011
  16. Geen strafbare feiten bij brand zendmast, NU.nl, 20 september 2011
  17. Storingen, website Digitenne, bezocht 18 juli 2011
  18. http://www.rtvutrecht.nl/nieuws/797960/
  19. http://nos.nl/video/372195-branden-zendmasten-smilde-en-ijsselstein-gerelateerd.html
  20. Noodmasten in Assen en Hoogersmilde, Dagblad van het Noorden, 16 juli 2011
  21. Digitenne-klanten kunnen op internet kijken, NU.nl, 19 juli 2011
  22. Ontmanteling zendmast Smilde van start, NOS, 17 juli 2011
  23. Alticom: opdracht herstel toren Smilde voor BAM, MediaMagazine.nl, 12 oktober 2011. Bezocht 11 april 2013
  24. BAM hestelt schade TV mast Smilde, Architectuur.nl, 12 oktober 2011. Bezocht 16 februari 2012
  25. BAM herbouwt deel tv-toren Smilde Dagblad van het Noorden
  26. Herbouw zendmast Hoogersmilde | Volker Wessels Telecom, Radio TV Zenders Nederland, 19 maart 2012 (fotoreportage). Bezocht 26 juni 2012
  27. Novec presentatie herbouw plannen, novecbv.nl, 6 april 2012, geraadpleegd op 2 mei 2012, auteur: IV Bouw
  28. Zendmast Hoogersmilde nog hoger, radio.nl, 3 januari 2012, geraadpleegd op 11 april 2013
  29. Volker Wessels Telecom Herbouwt zendmast Hoogersmilde, Radio TV Zenders Nederland, 29 maart 2012 (fotoreportage). Bezocht 26 juni 2012
  30. Een Kamov KA 32 A12 van Heliswiss International AG met vliegtuigregistratie HB-XKE, plaatste de mastdelen.
  31. Klimmer gewond bij werkzaamheden zendmast, RTV Drenthe, 4 mei 2012
  32. Vertraging inbedrijfstelling, RTV Drenthe
  33. Zendmast Hoogersmilde weer on-air, Radiofreak.nl, 15 september 2012