18e Dynastie van Egypte

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Dynastieën van de
Egyptische oudheid
Pre-dynastieke periode
Vroeg-dynastieke Periode
1e Dynastie - 2e Dynastie
3e Dynastie
Oude Rijk
4e Dynastie - 5e Dynastie
6e Dynastie
Eerste Tussenperiode
7e Dynastie - 8e Dynastie
9e Dynastie - 10e Dynastie
Middenrijk
11e Dynastie - 12e Dynastie
Tweede Tussenperiode
13e Dynastie - 14e Dynastie
15e Dynastie - 16e Dynastie
17e Dynastie
Nieuwe Rijk
18e Dynastie - 19e Dynastie
20e Dynastie
Derde Tussenperiode
21e Dynastie - 22e Dynastie
23e Dynastie - 24e Dynastie
Late periode
25e Dynastie
26e Dynastie - 27e Dynastie
28e Dynastie - 29e Dynastie
30e Dynastie - 31e Dynastie
Ptolemaeën

De 18e Dynastie (1550[1]-1292 v.Chr.[2]) is misschien wel de bekendste van alle dynastieën van het oude Egypte. Naast een aantal van Egyptes machtigste farao's, kende deze dynastie ook zwakkere figuren, zoals Toetanchamon, wiens graf, ontdekt door Howard Carter in 1922, een van de grootste archeologische vondsten aller tijden was, daar deze volledig gespaard was gebleven van grafrovers. De dynastie staat ook wel bekend onder de naam van Thoetmosidische dynastie, omdat elk van de vier farao's die onder de naam Thoetmosis regeerden als goede heersers worden beschouwd. Ahmose, haar dochter Hatsjepsoet, en misschien twee andere van een handvol inheemse vrouwen van wie bekend is dat zij tot farao werden gekroond, regeerden tijdens deze periode, net zoals Achnaton (ook wel bekend als Amenophis IV), de "ketterse farao" die samen met zijn vrouw Nefertiti, trachtte de macht te breken van de machtige priesters van Amon-Ra door van Aton de nieuwe oppergod te maken.[3]

Deze periode waarin deze dynastie regeerde wordt samen met de regeerperioden van de negentiende en twintigste dynastie het Nieuwe Rijk genoemd.

Heersers van de 18e dynastie[bewerken]

Er was geen breuk in de opvolging van de koninklijke familie tussen de 17e en 18e dynastie. Feitelijk was dit dezelfde familie van van oorsprong Thebaanse prinsen, maar de historicus Manetho, die ten tijde van de Ptolemaeën schreef, zou de definitieve verdrijving van de Hyksos, nadat deze bijna een eeuw lang Egypte hadden overheerst, en het herstel van de inheemse Egyptische heerschappij over Opper- en Neder-Egypte als belangrijk genoeg beschouwd hebben om de regeerperiode vanaf Ahmose een nieuwe dynastie te noemen.[4] De verovering van de stad Avaris zou hierbij als een breekpunt worden gezien.[5]

Ahmose I[bewerken]

Een fragmentair beeld van Ahmose (Metropolitan Museum of Art, New York)
Nuvola single chevron right.svg Zie Ahmose (farao) voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Ahmose I was een broer van Kamose, de laatste farao van de 17e dynastie, en behoorde aldus tot het Thebaanse koningshuis. Nadat zowel zijn vader, Ta'a II, als zijn broer waren omgekomen in hun strijd tegen de Hyksos werd hij koning. Omdat hij bij zijn troonsbestijging slechts een kind was, nam koningin moeder Ahhotep het regentschap waar. Zij was ook degene die zorgde dat de Hyksos de finale slag werd toegebracht. Toen Ahmose in het elfde regeringsjaar[6] als meerderjarig werd beschouwd, nam hij de strijd op waar zijn voorgangers hem hadden moeten staken. Hij verdreef de Hyksos en breidde daarna het Egyptische rijk uit tot ver in Palestina. Ook drong hij in het zuiden door tot aan de derde cataract. Hij liet een verenigd Egypte achter, met een sterk verbeterde economische positie.

Amenhotep I[bewerken]

Het Nieuwe Rijk rond 1450 v.Chr.
Nuvola single chevron right.svg Zie Amenhotep I voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Bij het overlijden van Ahmose was zijn zoon Amenhotep nog te jong om zelf te regeren, waardoor ook bij hem - net zoals bij zijn vader voor hem - zijn eerste regingsjaren door zijn moeder, Ahmose-Nefertari, als regentes werden waargenomen.[7] Toen hij oud genoeg was om zelf de teugels in handen te nemen, zou Amenhotep I de macht van Egypte nog verder uitbreiden, al schijnt hij niet zijn macht in de Levant te hebben geconsolideerd. Hij zette de wederopbouw van de tempels in Opper-Egypte voort, en bracht een revolutie in het ontwerp van het grafcomplex teweeg door zijn graf te scheiden van zijn dodentempel, een trend die zich gedurende heel het Nieuwe Rijk zou doorzetten.[8] Hij stichtte het dorp Deir el-Medina, waar de arbeiders en kunstenaars woonden die de koningsgraven van het Dal der Koningen uithakten en decoreerden. Na zijn dood werd hij samen met zijn moeder Ahmose-Nefertari vergoddelijkt als beschermgod en -godin van de Thebaanse necropolis.[9]

Thoetmosis I[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Thoetmosis I voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Thoetmosis was geen zoon van Amenhotep I, die waarschijnlijk kinderloos stierf, maar behoorde wellicht door bloedverwantschap tot de dynastie. Hij was de zoon van een ons onbekende vader (mogelijk een militair) en een zekere Seniseneb/Senseneb, waarvan wel wordt gezegd dat zij een jongere dochter van Ahmose I was.[10] Er wordt ook wel gezegd dat zijn huwelijk met Ahmose hem de troon heeft opgeleverd, omdat zij mogelijk tot de koninklijke familie behoorde.[10] Thoetmosis I staat vooral bekend om zijn militaire activiteiten. Zo weten we uit de autobiografie van Ahmose, zoon van Abana (die in zijn tombe was aangebracht) dat Nubië bij Thutmosis' troonsbestijging in opstand kwam en dat Thutmosis - aldus Ahmose, zoon van Abana - eigenhandig de Nubische koning zou hebben gedood.[11] In de eerste jaren van zijn regering bereikte hij de Eufraat en drong in het zuiden door tot aan de vierde cataract.

Thoetmosis II[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Thoetmosis II voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Thoetmosis' opvolger Thoetmosis II lijkt een zwak figuur te zijn geweest, die met enkele kleine campagnes nog niet eens aan de enkels van zijn vader reikte. Sommige geleerden veronderstellen dat hij werd gedomineerd door zijn halfzus en echtgenote Hatsjepsoet omdat deze naast hem en soms alleen verscheen op reliëfs in Karnak.[12]

Hatsjepsoet & Thoetmosis III[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Hatsjepsoet en Thoetmosis III voor de hoofdartikelen over dit onderwerp.

Zijn zoon, Thoetmosis III, was te jong om te regeren, en dus werd de vrouw van Thoetmosis II, Hatsjepsoet, regent voor Thoetmosis III.[13] In het zevende jaar van Thoetmosis III riep Hatsjepsoet zichzelf uit tot farao en regeerde tot aan haar dood in het 22e jaar van Thoetmosis III. Na haar dood nam Thoetmosis III de macht over en ondernam militaire campagnes in Palestina en Nubië. Pas laat in zijn regering begon hij de herinneringen aan de regering van Hatsjepsoet uit te wissen, door haar naam van de monumenten te laten verwijderen en te laten vervangen door de naam van zijn zoon, de later Amenhotep II.[14]

Amenhotep II[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Amenhotep II voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
Standbeeld van Amenhotep II (Egyptologisch Museum, Turijn).

Amenhotep II volgde zijn vader Thoetmosis III op. Hij zou net als zijn vader verscheidene militaire campagnes voeren en ook opstanden moeten zien neer te slaan in Nubië en Syrië. Daarnaast was hij echter ook een goed diplomaat, die vrede wist te bewerkstelligen met de Mitanni en ook de Babyloniërs en Hettieten wist te overhalen vrede met elkaar te sluiten. De farao liet zich voorstaan op zijn kracht en sportiviteit. Men heeft ook opgemerkt dat zijn echtgenotes niet werden uitgespeeld in de propaganda, wat mogelijk te maken had met de regering van Hatsjepsoet (dewelke Amenhoteps vader nooit goed had kunnen verteren).[15]

Thoetmosis IV[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Thoetmosis IV voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Vervolgens regeerde Thoetmosis IV. Deze schijnt 9 jaar en 8 maanden te hebben geregeerd (Manetho), maar Egyptologen denken dat het tien jaar is.[16] Tijdens zijn regering moest hij een opstand neerslaan in Nubië en hij wordt overheerser van Syrië genoemd. Thoetmosis IV had goede banden met de Mitanni en trouwde na vele onderhandelingen met een Mitanni-prinses.

Thoetmosis IV zou aan het begin van zijn regering zichzelf hebben gelegitimeerd door de sfinx van Gizeh op te graven uit het woestijnzand waaronder het bedolven was. In een inscriptie, gevonden tussen de poten van de sfinx, wordt verhaald hoe Thoetmosis als prins een droom kreeg waarin de sfinx van Gizeh hem vroeg haar uit het zand te bevrijden, hetgeen hij dan ook deed.[17]

Amenhotep III[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Amenhotep III voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Amenhotep III volgde Thoetmosis IV op. Tijdens de regering van deze farao en zijn voorganger verloor Egypte haar Palestijns grondgebied aan de Mitanni.

Achnaton (Amenhotep IV) & Smenchkare[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Achnaton en Smenchkare voor de hoofdartikelen over dit onderwerp.

De regering van Achnaton (Amenhotep IV) bracht enkele opmerkelijke veranderingen. In zijn vijfde regeringsjaar veranderde hij zijn naam in Achnaton en stichtte een nieuwe hoofdstad die hij Achetaton noemde. Hij liet alle tempels sluiten en zorgde ervoor dat men voortaan slechts een god aanbad, namelijk Aton, de zonneschijf. Voor zichzelf had hij een belangrijke rol in gedachten, namelijk de tussenpersoon tussen het gewone volk en god. Zijn vrouw Nefertiti was co-regent en heeft na de dood van Achnaton waarschijnlijk kort over Egypte geregeerd.

Toetanchamon[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Toetanchamon voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Haar opvolger Toetanchaton was waarschijnlijk een zoon van een van de bijvrouwen van Achnaton. Later in zijn regering, toen de traditionele religie in ere hersteld werd, veranderde hij zijn naam in Toetanchamon. Toen Toetanchamon aan de macht kwam, was hij ongeveer 7 jaar oud en lag de ware macht in handen van Ay en generaal Horemheb.

Ay[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Ay (farao) voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Na de dood van Toetanchamon nam Ay de macht over.

Horemheb[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Horemheb voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Hij werd echter al snel opgevolgd door Horemheb, die wordt gezien als de stichter van de 19e Dynastie.

Chronologie[bewerken]

Recenter vondsten[bewerken]

Op 9 februari 2006 werd een nieuw graf gevonden, daterend van het einde van de 18e dynastie, met een grote hoeveelheid mummies in een relatief kleine tombe, indertijd schijnbaar haastig begraven.[18]

Noten[bewerken]

  1. Volgens D. Arnold, Lexikon der ägyptischen Baukunst, Düsseldorf, 19972, A.D. Dodson, Egyptian rock-cut tombs, Shire, 1991, p. 6, B.M. Bryan, The Eighteenth Dynasty before the Amarna Period c.1550 - 1352 BC, in I. Shaw (ed.), The Oxford History of Ancient Egypt, Oxford, 2000, p. 218, K.A. Kitchen, Regnal and Genealogical Data of Ancient Egypt (Absolute Chronology I): The Historical Chronology of Ancient Egypt, A Current Assessment, in M. Bietak (ed.), The Synchronisation of Civilisations in the Eastern Mediterranean in the Second Millennium B.C., Wenen, 2000, pp. 39-52, J. von Beckerath, Handbuch der ägyptischen Königsnamen, München, 19992.
  2. H.W. Helck - E. Otto - W. Westendorf (edd.), Lexikon der Ägyptologie, 7 dln., Wiesbaden, 1972-1992, E. Hornung - R. Krauss - D. Warburton (ed.), Ancient Egyptian Chronology, Leiden - Boston, 2006, W.J. Murnane, The Road to Kadesh: A Historical Interpretation of the Battle Reliefs of King Sety I at Karnak, Chicago, 19902,pp. 53-76.
  3. Het is niet zeker of het hier om een mono- dan wel een henotheïstische stroming ging.
  4. D.B. Redford (ed.), A History and Chronology of the Eighteenth Dynasty of Egypt: Seven Studies, Toronto, 1967, p. 28.
  5. J.H. Breasted, Ancient Records of Egypt, Cambridge, II, 1906, pp. 78.
  6. Aldus de Rhind-papyrus, waarbij het niet duidelijk is of het om dat van Ahmose dan wel om dat van een Hyksos-farao gaat (D.B. Redford, Egypt, Canaan, and Israel in Ancient Times, Princeton, 1992, p. 128.).
  7. S. Thomas, Ahmose: Liberator of Egypt, New York, 2003, p. 93.
  8. S. Cottman, After the pyramids: The Valley of the Kings and beyond, in The Scroll (2001).
  9. J. Dieleman, De wereld in evenwicht: Goden en mensen in het Oude Egypte, Amsterdam, 2006, p. 104.
  10. a b B.M. Bryan, The Eighteenth Dynasty before the Amarna Period (c.1550–1352 BC), in I. Shaw (ed.), The Oxford History of Ancient Egypt, Oxford, 2000, p. 211.
  11. A. Dollinger (trad.), Biography of Ahmose, son of Abana, reshafim.org (2000).
  12. B.M. Bryan, The Eighteenth Dynasty before the Amarna Period (c.1550–1352 BC), in I. Shaw (ed.), The Oxford History of Ancient Egypt, Oxford, 2000, p. 236.
  13. Biografie van Inani (J.H. Breasted (trad.), Ancient Records of Egypt, II, Chicago, 1906, p. 142 (nr. 341).).
  14. B.M. Bryan, The Eighteenth Dynasty before the Amarna Period (c.1550–1352 BC), in I. Shaw (ed.), The Oxford History of Ancient Egypt, Oxford, 2000, pp. 237, 241-242.
  15. B.M. Bryan, The Eighteenth Dynasty before the Amarna Period c.1550 - 1352 BC, in I. Shaw (ed.), The Oxford History of Ancient Egypt, Oxford, 2000, p. 246.
  16. B.M. Bryan, The reign of Thutmose IV, Baltimore, 1991, pp. 4-5.
  17. B.M. Bryan, The Eighteenth Dynasty before the Amarna Period c.1550 - 1352 BC, in I. Shaw (ed.), The Oxford History of Ancient Egypt, Oxford, 2000, pp. 247-248.
  18. Tomb of mummies found in Egypt's Valley of the Kings CBC news, 9 februari 2006

Zie ook[bewerken]

Verder lezen[bewerken]

  • B.M. Bryan, The Eighteenth Dynasty before the Amarna Period (c.1550–1352 BC), in I. Shaw (ed.), The Oxford History of Ancient Egypt, Oxford, 2000, pp. 218- 271.
  • B. Cummings - e.a., Egyptian Historical Records of Later Eighteenth Dynasty, Warminster, 1982-.
  • A. Dollinger (trad.), Biography of Ahmose, son of Abana, reshafim.org (2000).
  • J.E. Harris - F. Hussien, The Identification of the Eighteenth Dynasty Royal Mummies; A Biological Perspective, in Internafional Journal of Osteoarchaeology 1 (1991), pp. 235-239.
  • R. Henry, Synchronized chronology rethinking Middle East antiquity: a simple correction to Egyptian chronology resolves the major problems in biblical and Greek archaeology, New York, 2003, pp. 47-58.
  • R.A. Parker, The Sothic Dating of the Twelfth and Eighteenth Dynasties, in J.H. Johnson - E.F. Wente (edd.), Studies in Honor of George R. Hughes, Chicago, 1977, pp. 177–189.
  • J.G. Read, Early Eighteenth Dynasty Chronology, in JNES 29 (1970), pp. 1–11.
  • D.B. Redford (ed.), A History and Chronology of the Eighteenth Dynasty of Egypt: Seven Studies, Toronto, 1967.
  • D.B. Redford, Egypt, Canaan, and Israel in Ancient Times, Princeton, 1992.
  • K. Spence, Akhenaten and the Amarna Period, BBC.co.uk (2002).
  • S. Thomas, Ahmose: Liberator of Egypt, New York, 2003.
  • J. Tyldesley, Hatshepsut and Tuthmosis: a royal feud?, BBC.co.uk (2001). (printversie!)
  • J. van Dijk, The Amarna Period and the Later New Kingdom (c.1352–1069 BC), in I. Shaw (ed.), The Oxford History of Ancient Egypt, Oxford, 2000, pp. 265-307.