Benjamin Thompson

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Benjamin Thompson
Benjamin Thompson

Benjamin Thompson (Woburn (Massachusetts), 26 maart 1753Auteuil (bij Parijs), 21 augustus 1814), rijksgraaf van Rumford, was uitvinder, natuurfilosoof en sociaal hervormer.

Zijn naam is verbonden aan diverse leerstoelen en wetenschappelijke prijzen. Met name de Royal Institution van Groot-Brittannië dankt haar ontstaan aan Benjamin Thompson.

Behalve als uitvinder, natuurfilosoof en sociaal hervormer is Thompson bekend geworden als opportunist, rokkenjager, spion en politicus. Als uitvinder ontwikkelde hij onder andere dubbel glas en het keukenfornuis. Als natuurfilosoof is hij, samen met James Joule, een van de eersten geweest die realiseerden dat warmte een vorm van energie-overdracht was en geen eigenschap van de materie. Tijdens een verblijf in Beieren begon hij met de aanleg van de Englischer Garten te München, een van de eerste voorbeelden van een Engelse tuin. In 1792 kreeg hij de Copley Medal.

Biografie[bewerken]

Thompson werd geboren als boerenzoon in Woburn, vlakbij Boston in de Amerikaanse staat Massachusetts.

Hij vestigde zich in het stadje Concord (vroeger Rumsford) in 1772 als schoolmeester en trouwde met een rijke weduwe. Hierdoor kwam hij in de politieke kringen rond gouverneur John Wentworth. Wegens zijn voorkeur voor de Britse Kroon (tegen de Amerikaanse kolonies) moest hij vluchten en werd hij spion onder generaal Thomas Gage. Hij schreef hiervoor in galnoteninkt die pas zichtbaar werd met ijzer(II)sulfaat. Na arrestatie door vrijheidsstrijders werd hij vrijgelaten wegens bewijsgebrek en vertrok hij naar Londen in 1776. Daar werd hij adviseur privé-secretaris van Lord George Germain, de toenmalige minister van koloniën.

In deze periode startte hij ook met natuurkundige experimenten waaronder de kracht van buskruit aan de hand van een afgevuurde kogel. Hiervoor werd hij in maart 1779 verkozen tot Fellow van de Royal Society.

Vanaf 1784 trad hij in dienst van de Keurvorst van Beieren Karl Theodor (Karel Theodoor). Hij werd daarom ook door Koning George III in de adelstand verheven. Hij ging aan de slag als reorganisator van het Beierse leger en onderzoekt de isolerende eigenschappen van goedkopere uniformen. Hierdoor ontdekte hij dat het de luchtlaag is die het isolerend effect levert aan kledij. Omdat geen enkele fabrikant interesse had in zijn bevindingen start hij zelf een productielijn op met bedelaars. Hij gaf hen ook kledij en onderdak.

In 1791 bereikte hij het toppunt van zijn macht. Hij werd minister van oorlog, minister van politie, generaal-majoor, kamerlid van het hof en de staatsraad. Karl Theodor kreeg de macht van het Heilig Roomse Rijk en gaf de titel van graaf (Graf von Rumford van het Heilig Roomse rijk der Duitse natie) aan Thompson.

Tijdens het boren van kanonnen stelde hij vast dat warmte geen vloeistof is en kelderde daarmee de warmtetheorie van Joseph Black en Antoine-Laurent Lavoisier.

In 1795 nam hij twee jaar verlof en ging terug naar Engeland om zijn bevindingen aan de Royal Society mee te delen, rond te reizen en huisverwarmingen op punt te zetten door nieuwe ontwerpen te maken met de kennis van convectiestromen.

Bij zijn terugkomst in Beieren spanden velen tegen hem samen en werd hij als gezant naar het Britse hof gestuurd. Hier weigerden ze hem als gezant omdat zij niet eerst werden geraadpleegd. Thompson bood zijn diensten daarom aan aan de Amerikaanse president John Adams. Eerst werd hem een plaats aangeboden te West Point, Maar toen bleek dat hij nog als spion had gediend tegen Amerika moest hij dit aanbod afslaan.

Hij bleef uiteindelijk in Londen en richtte in 1799 samen met de voornaamste Britse wetenschappers van die tijd het Royal Institution of Great Britain op. Na 1800 kwamen er meningsverschillen tussen hem en medebestuurders en benoemde hij Thomas Young en Humphry Davy. Nadat de situatie in het instituut nog verslechterde nam hij afstand en ging hij naar Frankrijk waar hij in contact kwam met de weduwe van de scheikundige Antoine Lavoisier, die in 1794 onthoofd was tijdens de Franse Revolutie. Hij trouwde met haar in 1805, maar het paar scheidde al in 1807. Hij trok zich terug in Auteuil waar hij tot zijn dood in 1814 bleef experimenteren.

Zijn bijdragen aan de wetenschappen[bewerken]

  • Englischer Garten te München
  • een koffiepot
  • een snelkookpan
  • Natriumwaterstofcarbonaat als rijsmiddel
  • aantonen van de aard van warmte
  • Ontwikkelen van technieken voor stralingsintensitiet te meten (kaarskracht)
  • Ontdekken van convectiestroming in vloeistoffen
  • Bepalen van isolerende eigenschappen van diverse stoffen
  • Bepalen van de warmtegeleidbaarheid van vele gassen
  • het ontwerpen van een calorimeter voor verbrandingswarmte te meten

Externe link[bewerken]