Doornappel

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Doornappel
Illustratie uit Koehler (1887)
Illustratie uit Koehler (1887)
Taxonomische indeling
Rijk: Plantae (Planten)
Stam: Embryophyta (Landplanten)
Klasse: Spermatopsida (Zaadplanten)
Clade: Bedektzadigen
Clade: 'nieuwe' Tweezaadlobbigen
Clade: Lamiiden
Orde: Solanales
Familie: Solanaceae (Nachtschadefamilie)
Geslacht: Datura
soort
Datura stramonium
L. (1753)
Doornappel
Doornappel
Doornappel
Portaal  Portaalicoon   Biologie

De doornappel (Datura stramonium) is een plant uit de nachtschadefamilie (Solanaceae). Het is een zeer giftige plant die hallucinogene alkaloïden bevat.

De plant komt vrij algemeen[1] voor op mesthopen in tuinen en bouwland, vooral op kalkrijke bodem, in Europa meestal wat zuidelijker dan Nederland. Cultivars worden wel geregeld in tuinen gekweekt. De eenjarige[2] plant is erg vorstgevoelig[bron?].

Beschrijving[bewerken]

De 5-10[1] cm lange trechtervormige bloemen zijn lang evenals de kelk die vijfkantig is. De bloeiperiode loopt van juni t/m september[1]/oktober[2]. De bloemen zijn wit, en soms paars aangelopen. De bloemen staan in de oksels van de 8-20[3] cm lange bladeren. De doosvrucht is eivormig en vaak gestekeld. In de doosvrucht zitten (100) 300 - 500 (800) zwarte, niervormige zaden.

Vrucht en zaden

De stengel is onvertakt of vertakt[4][3]. De alleenstaande en gesteelde bladeren zijn onregelmatig van vorm met brede tanden. De bladeren zijn niet behaard[1]. De bovenzijde van de bladeren is donkerder dan de onderzijde[3].

Verspreiding[bewerken]

Datura stramonium is inheems in Noord-Amerika, maar is al vroeg na de ontdekking van dit continent in Europa verspreid[3]. Linnaeus beschreef de plant wetenschappelijk in 1753. Kruidenkenners als Nicholas Culpeper beschreven de plant echter al een eeuw eerder[5]. Nu komt de plant in alle vrijwel alle gematigde gebieden ter wereld voor[3]. De plant geldt in Nederland als vrij algemeen[1] in o.a. duinen en steden.

Bestanddelen en toepassingen[bewerken]

De voornaamste alkaloïden zijn hyoscyamine en scopolamine, stoffen die verwant zijn aan atropine uit de wolfskers (Atropa belladonna). Gaschromatografische analyse gecombineerd met massaspectrografie (GC-MS) heeft echter een cocktail van wel zo'n 29 verwante alkaloïden aangetoond in planten van Bulgaarse herkomst[6].

Door Indianen werd de plant wel gebruikt om hallucinaties op te wekken. Dit is niet ongevaarlijk en bij overdosering kan de afloop fataal zijn. Volgens overleveringen zou de doornappel door heksen gebruikt zijn in hun vliegzalf.

Zelfs nu wordt de doornappel nog gebruikt door recreatieve drugsgebruikers. Dit resulteert vrijwel altijd in een bad trip. De giftige alkaloiden komen in alle delen van de plant voor, en varieren tot een factor 5 per plant. Ook binnen een plant kunnen er factoren verschil optreden tussen bijvoorbeeld verschillende bladeren[3]. Wanneer de plant jong is, is de verhouding scopolamine tot atropine ongeveer 3:1; na de bloei is deze verhouding omgedraaid[7]. Mede door deze grote variatie in de giftige bestanddelen treedt gemakkelijk een fatale vergiftiging op.

Vroeger gebruikte men de bladeren voor 'astma-cigaretten'. Ook hier bleek een goede dosering niet mogelijk, zodat steeds vergiftigingen optraden[4].

Bronnen[bewerken]

  1. a b c d e Heukels' Flora van Nederland, 23e druk, door Ruud van der Meijden, ISBN 9-789001-583446
  2. a b Nieuwe Bloemengids, door Richard Fitter/Alastair Fitter/Marjorie Blamey, uitgave Tirion, ISBN90-5210-128-0
  3. a b c d e f engelstalige wikipedia dd 2 febr 2013
  4. a b Wass bluht denn da?, Uitgeveruij Kosmos, ISBN 9-783440-113790
  5. Culpeper, Nicholas (n.d.; 20th century edition of 1653 publication), Culpeper's Complete Herbal, Slough: W Foulsham & Co Ltd, pp. 368–369, ISBN 0-572-00203-3
  6. Stefan Philipova en Strahil Berkovb. GC-MS Investigation of Tropane Alkaloids; in Datura stramonium. Z. Naturforsch. 57c, pp 559-561 (2002);
  7. Nellis, David W. (1997). Poisonous Plants and Animals of Florida and the Caribbean. Pineapple Press. p. 237. ISBN 9781561641116.

Externe links[bewerken]