Egon Schiele

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Egon Schiele, foto

Egon Schiele (Tulln, 12 juni 1890Wenen, 31 oktober 1918) was een Oostenrijks expressionistisch kunstschilder.

Levensloop[bewerken]

Schieles vader was hoofd van de spoorwegen in Tulln an der Donau in Oostenrijk. Ook zijn grootvader werkte bij het spoor, en de latere voogd van Schiele was eveneens ingenieur bij de spoorwegen. Schiele maakte voor zijn plezier treinreizen en speelde op zijn 23ste jaar nog met een speelgoedtrein, waarbij hij alle geluiden die daarbij horen realistisch nadeed. Zijn vader, gek geworden door syfilis, overleed toen Schiele pas 15 jaar was. Ook een zusje was jong gestorven en in het gezin werden bovendien twee kinderen levenloos geboren. De relatie tussen Schiele en zijn moeder was bijzonder moeizaam en schijnbaar liefdeloos. Met zijn zuster Gerti had Schiele een incestueus contact.

Een loopbaan bij de spoorwegen had voor de hand gelegen, maar Schiele ging tegen de oorspronkelijke wens van zijn moeder en zijn voogd naar de kunstacademie, waar hij overigens matige resultaten behaalde. Eerder werd Schiele beïnvloed door Gustav Klimt en diens Secession beweging.

In 1909 leerde Schiele de kunstcriticus Arthur Roessler kennen, die zeer positief stond tegenover zijn werk en later ook een biografie schreef over Schiele.

Egon Schiele zelfportret, vanaf een poster bij het Haags Gemeentemuseum

Tussen 1911 en 1915 had Schiele een relatie met Wally Neuzil. Omdat zij ongehuwd samenwoonden, werden zij in 1911 verjaagd uit hun woonplaats in het Boheemse Krumau (waar Schieles moeder vandaan kwam) en verhuisden zij naar Neulengbach, een voorstad van Wenen. Ook daar ontstond een schandaal omdat Schiele zeer jonge meisjes als model naakt liet poseren. De tekeningen van masturberende jonge meisjes kwamen in de openbaarheid. Hierdoor kwam Schiele zelfs enige tijd (3 weken in voorhechtenis) in de gevangenis terecht; de uiteindelijk uitgesproken straf bedroeg 3 dagen. In 1915 beëindigde Schiele de relatie met Wally om in hetzelfde jaar te trouwen met Edith Harms. Kort daarna moest Schiele in militaire dienst, het was immers de tijd van Eerste Wereldoorlog. Hij kreeg echter een kantoorbaan en kon daarom contact houden met Edith. Vanwege zijn werk kon hij echter minder schilderen.

Op 28 oktober 1918 overleed Edith aan de Spaanse griep, zij was toen 6 maanden zwanger. Op 31 oktober 1918 overleed Schiele aan dezelfde ziekte, pas 28 jaar oud.

Dood en het meisje

Werk[bewerken]

De tekeningen en schilderijen van Schiele zijn voornamelijk afbeeldingen van mensen. In beperkte mate heeft Schiele stadsgezichten en landschappen geschilderd. Door het sterke gebruik van lijnen kan Schiele eerder als een tekenaar dan als een schilder gezien worden. Kleur in de schilderijen wordt pas achteraf aangebracht, als de tekening af is. Het kleurgebruik versterkt echter wel de vervreemdende werking in hoge mate. De schilderijen van Schiele doen denken aan die van Kokoschka maar hebben ook een kubistisch karakter.

Hoewel Schiele sterk beïnvloed is door het werk van Gustav Klimt, zijn de lijnen die hij gebruikt toch geheel anders van aard. Terwijl Klimt vooral ronde zachte vormen afbeeldt, waarmee hij de menselijke vorm idealiseert, gebruikt Schiele krachtige hoekige lijnen. De afgebeelde lichamen worden hierdoor als vreemd en vaak beangstigend ervaren door de toeschouwer. Vrouwen zowel als mannen worden meedogenloos in hun naaktheid weergegeven, in ongebruikelijke poses. Toch kreeg het werk van Schiele in zijn tijd veel bijval.

Figuur: Mark Hardens Artchive

Het zelfportret speelt in het werk van Schiele een centrale rol. Hij beeldt zichzelf af op een lege achtergrond. Door de hoekige vormen van het lichaam, de onrealistische kleuren en de vaak panische blik in de ogen doen deze portretten zeer vervreemdend aan. De zelfportretten, waarin Schiele zichzelf meedogenloos laat zien, kunnen ook voor het hedendaagse (2002) publiek nog schokkend zijn, vanwege het expliciet seksuele, narcistische en exhibitionistische karakter.

Gezien zijn jeugd is het niet verbazingwekkend dat in het werk van Schiele de dood een grote rol gespeeld heeft. Zo zijn er schilderijen getiteld De dode moeder, De dood en het meisje. Het laatste schilderij laat de omarming zien van de dood, die eruit ziet als Schiele zelf, en zijn ex-vriendin Wally.

Egon Schiele heeft ook landschappen geschilderd zoals de Versinkende Sonne (zinkende zon), uit 1913.

Na het huwelijk met Edith lijken de lijnen in Schieles schilderijen wat ronder en zachter te worden. Zijn leven met Edith was meer burgerlijk en geregeld van aard dan het leven met Wally geweest is.

Stijl[bewerken]

De werken van Egon Schiele zijn expressionistisch en behoren tot de schilderstijl Sezession.

Schilderijen[bewerken]

  • Portret van Gerti Schiele, 1909, 55 x 55 cm[1]
  • Female nude on plaid fabric, 1911
  • Rabenlandschaft (landschap met kraaien), 1911, olieverf op doek, 95,8 x 89 cm, Leopold Museum in Wenen
  • Die Eremieten (Hermieten), 1912, 181 x 181, Leopold Museum in Wenen
  • Versinkende Sonne (zinkende zon), 1913, olieverf op doek, 90 x 90,5 cm, Leopold Museum in Wenen
  • Die Blinde Mutter (blinde moeder), 1914, olieverf op doek, 99 x 120 cm, Leopold Museum in Wenen[2]
  • Portret van Edith, 1915, olieverf op doek, 180 x 110 cm, Gemeentemuseum Den Haag[3]
  • End of Town, 1917/18
  • Portret van Paris von Gütersloh, 1918[4]
  • Gerti Schiele in a Plaid Garment
  • Houses on the lake, 1914

Musea[bewerken]

Zijn werk is o.a. te zien in:

Tentoonstellingen (selectie)[bewerken]

Externe links[bewerken]

Logo Wikimedia Commons
Commons heeft meer mediabestanden op de pagina Egon Schiele.
Bronnen, noten en/of referenties