Syfilis

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Esculaap     Neem het voorbehoud bij medische informatie in acht.
Raadpleeg bij gezondheidsklachten een arts.
Syfilis
ICD-10 A50-A53
ICD-9 090-097
Portaal  Portaalicoon   Geneeskunde
Uit: De natuurgeneeswijze (Bilz, 1923) Dergelijke opvallende afwijkingen zal men tegenwoordig niet vaak meer aantreffen. Dit plaatje heeft waarschijnlijk meer een waarschuwende bedoeling.

Syfilis of lues (verouderd: Franse ziekte) is een seksueel overdraagbare aandoening (SOA) die wordt veroorzaakt door de bacterie (spirocheet) Treponema pallidum. De ziekte komt alleen bij mensen voor. Wereldwijd lopen jaarlijks 10 tot 12 miljoen mensen de ziekte op. In Nederland treft het jaarlijks zo’n 480 personen[1], in Vlaanderen 380.[2] Aangeboren syfilis is in onderontwikkelde landen een belangrijke oorzaak van sterfte rondom de geboorte. De bacterie Bifidobacterium cuniculi veroorzaakt bij het konijn een ziekte die ook syfilis wordt genoemd. Deze bacterie is echter niet besmettelijk voor mensen.

Etymologie[bewerken]

De term "syfilis" vindt zijn oorsprong in een oude Griekse mythe over een schaapherder genaamd Syfilis. In 1530, gebruikt Girolamo Fracastoro in een gedicht voor het eerst de formulering "Syphilis sive morbus gallicus", Latijn voor "Syfilis of de Franse ziekte". In de 16e en 17e eeuw schaamde men zich voor deze ziekte, en de gewoonte ontstond de ziekte te noemen naar het land waar men (regelmatig) oorlog mee voerde of op historische gronden een hekel aan had gekregen. Duitsers en Engelsen noemden het "de Franse pokken"; de Russen "de Poolse ziekte"; de Polen "de Duitse ziekte"; de Fransen "de Napolitaanse ziekte"; de Nederlanders, Portugezen en Noord-Afrikanen "de Spaanse ziekte" en de Japanners "de Chinese zweer".[3]

Symptomen[bewerken]

Er zijn verschillende stadia van de infectie.

  1. Een pijnloos zweertje op de plaats van eerste infectie, b.v. op de geslachtsdelen of bij de mond, enige weken (10-90 dagen) na het contact; Meestal ontstaat ook een pijnloze zwelling van de omliggende lymfeklieren.
  2. Een stadium met niet jeukende huidafwijkingen (de voetzolen en handpalmen zijn vaak aangedaan), een grieperig gevoel (koorts, hoofdpijn, keelpijn, spierpijn, malaise) en andere afwijkingen, enige maanden later;
  3. Het derde stadium: neurolues waarbij het centraal zenuwstelsel wordt aangedaan met ernstige neurologische en psychiatrische verschijnselen. Het heeft heel lang geduurd voordat deze ziekte, die meestal pas jaren na de besmetting optreedt, is herkend als een laat gevolg van syfilis. Uiteindelijk kan het derde stadium uitmonden in een cardiovasculaire syfilis, waarbij het hart en de grote bloedvaten worden aangetast.

Dit maakt de ziekte erg verraderlijk, omdat men van het eerste en tweede stadium geneest en men dus geneigd is te denken 'ervan af te zijn'. Het derde stadium kan echter dodelijk zijn, en bovendien kan men andere seksuele partners besmetten.

Lang niet iedereen die het eerste stadium doormaakt gaat door naar het tweede of het derde stadium; en hier zit ook bij degenen die niet genezen vaak een interval van vele jaren tussen. Er bestaat ook nog de aangeboren syfilis (lues congenita) met typische vormafwijkingen, o.a. van het gebit en de schenen.

De ziekte kan zich in zeer veel vormen voordoen, die vaak ook op andere ziekten lijken, en wordt omdat hij tegenwoordig in Nederland zeldzaam is nog wel eens gemist, wat jammer is omdat hij vooral in de vroege stadia zeer goed te behandelen is met antibiotica, met name benzylpenicilline. Tot voor kort was een injectie hiermee bijzonder pijnlijk, maar tegenwoordig kan door toevoeging van een lokaal anestheticum de injectie vrijwel pijnloos zijn. Een ouder geneesmiddel tegen syfilis, Salvarsan, is ontdekt door Paul Ehrlich. Dit middel wordt al vele tientallen jaren niet meer gebruikt, het is erg giftig en heeft veel bijwerkingen. De diagnose is niet bijzonder lastig, via een bloedtest kunnen antilichamen tegen de bacterie ontdekt worden. Daarnaast kan in vocht uit een zweer de bacterie aangetoond worden. Echter, gezien de incubatietijd die tot drie maanden kan duren, is men na een eerste negatieve uitslag pas zeker van het feit dat men géén syfilis heeft na een controletest na drie maanden, die dan ook negatief moet zijn.

Herkomst van de ziekte[bewerken]

Onderzoek naar de herkomst van syfilis is voornamelijk gebaseerd op meerdere skelet-onderzoeken.Botafwijkingen die karakteristiek zijn voor syfilis zijn afwezig bij skeletten in precolumbiaans (voor 1493) Afrika en Azië.[3] In Noord- en Zuid-Amerika kwamen deze kenmerkende afwijkingen al veel eerder voor, afhankelijk van de locatie zo’n 600 tot 8000 jaar geleden. Het is dus duidelijk dat syfilis voorkwam in de Nieuwe Wereld (“Amerika”) op het moment dat Columbus daar arriveerde. Columbus landde op het eiland Hispaniola (huidige Dominicaanse Republiek), een gebied waar de skeletafwijkingen zijn gedocumenteerd voor skeletten uit de periode 800-1400 A.D.[3] Eerder dachten historici dat Columbus en zijn bemanning verantwoordelijk waren voor de verspreiding van deze SOA in Europa. Engels onderzoek heeft echter uitgewezen dat er reeds in de 13e eeuw mensen in Europa waren met verschijnselen van syfilis.[4]

Verband tussen syfilis en hiv[bewerken]

Mensen met hiv hebben een lagere weerstand en zijn vatbaarder voor andere infecties, maar syfilis is hierbij wel een uitschieter. Dit heeft vermoedelijk te maken met veranderingen in het afweersysteem. Daarnaast hebben mensen met syfilis een 2-8 keer groter kans om een hiv-infectie op te lopen. De reden hiervoor is nog niet duidelijk, maar heeft waarschijnlijk ook met veranderingen in het afweersysteem te maken. Mensen met beide infecties zijn besmettelijker voor anderen dan de optelsom van de afzonderlijke infecties. Het is dan ook belangrijk dat bij het vermoeden van één van beide infecties op beide wordt getest.

Bij mensen met een relatief korte hiv-infectie werkt het immuunsysteem nog wel, maar is aangetast, waardoor de kans groter wordt dat er ten onrechte syfilis wordt geconstateerd. Bij mensen met een langdurige hiv-infectie is het immuunsysteem echter dermate aangetast dat er juist een grotere kans is dat een aanwezige syfilisinfectie niet via het bloed aantoonbaar is.

Zwangere vrouwen en foetus[bewerken]

Syfilis tijdens de zwangerschap is vooral risicovol voor de vrucht. Voor de zwangere vrouw zelf verloopt de ziekte niet ernstiger dan bij niet zwangere vrouwen. Verticale transmissie verloopt transplacentair, of durante partu als er actieve laesies aanwezig zijn bij de moeder. Zwangere vrouwen kunnen vanaf het begin van de infectie (en niet pas na enkele weken zoals vroeger werd gedacht) besmettelijk zijn voor de foetus. Deze besmettelijkheid kan jarenlang aanhouden omdat het om een transplacentaire besmetting gaat en de treponemen, ook in de late fase, aanwezig blijven in het lichaam. Wel is het zo dat de verticale transmissiekans geleidelijk aan afneemt en na ongeveer acht jaar vrijwel niet meer aanwezig is. Zo kan dus congenitale syfilis ontstaan, die kan leiden tot abortus of intra-uteriene vruchtdood, of tot ernstige en soms letale congenitale afwijkingen. Borstvoeding is niet besmettelijk, tenzij er actieve syfilitische laesies aan de borst zijn.

Beroemde lijders[bewerken]

Van een aantal bekende mensen in de geschiedenis wordt op meer of minder goede gronden vermoed dat zij aan syfilis hebben geleden. Een dergelijk vermoeden kan slechts zelden met hard bewijs worden gestaafd. Bij bekendheden die op latere leeftijd een merkwaardig gedrag vertoonden, deed het gerucht al gauw de ronde. Bij sommigen berust dit vermoeden trouwens louter op het gegeven dat de persoon in kwestie prostituees bezocht. Enkele bekende personen die waarschijnlijk aan syfilis hebben geleden zijn:

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Syfilis: Hoe vaak komt het voor en hoeveel mensen sterven eraan? Nationaal Kompas Volksgezondheid, 14 juni 2012
  2. Verloop van het aantal meldingen van syfilis in Vlaanderen gedurende de laatste 2 jaar Vlaams Agentschap Zorg en Gezondheid, 10 augustus 2012
  3. a b c Rothschild BM. History of syphilis. Clin Infect Dis. 2005;40:1454-63.
  4. http://www.physorg.com/news/2010-10-columbus-syphilis-europe.html
  5. Idi Amin The Guardian, Obituaries, 18 augustus 2003: "It's no secret that Amin is suffering from the advanced stages of syphilis, which has caused brain damage"
  6. Kikkert J.G. Oranje Bitter oranje boven, pag. 293